Η 29η Μαΐου ημερομηνία κουβαλά πολύ περισσότερα από την επέτειο γέννησης ενός Αμερικανού προέδρου. Είναι η ημέρα που πέθανε ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης, αλλά και η ημέρα που συνδέεται με μορφές της πολιτικής, της επιστήμης, της τέχνης και της λογοτεχνίας. Μια ημερομηνία όπου η Ιστορία μοιάζει να συνομιλεί με τον μύθο, την εξουσία, την απώλεια και την ανθρώπινη φιλοδοξία.
Η 29η Μαΐου είναι από εκείνες τις ημερομηνίες που δεν ανήκουν σε ένα μόνο πρόσωπο. Στην ελληνική ιστορική μνήμη είναι πρώτα απ’ όλα η ημέρα της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης, το 1453, και του θανάτου του Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου, του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου. Στη διεθνή πολιτική μνήμη, όμως, είναι και η ημέρα γέννησης του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι, του προέδρου που έδωσε στην Αμερική το πρόσωπο της νεότητας, της τηλεοπτικής εποχής και της ψυχροπολεμικής έντασης.
Ανάμεσα στους δύο άνδρες απλώνονται πέντε αιώνες. Ο ένας έπεσε στα τείχη μιας αυτοκρατορίας που τελείωνε. Ο άλλος δολοφονήθηκε στο Ντάλας, μέσα σε μια προεδρική πομπή, αφήνοντας πίσω του μια χώρα σε σοκ και ένα μυστήριο που εξακολουθεί να τροφοδοτεί αθεωρίες, βιβλία, ταινίες και πολιτικές συζητήσεις. Και οι δύο, με διαφορετικό τρόπο, έγιναν κάτι περισσότερο από ιστορικά πρόσωπα: έγιναν σύμβολα.
Ο Κένεντι γεννήθηκε στο Μπρουκλάιν της Μασαχουσέτης, σε μια οικογένεια όπου η πολιτική φιλοδοξία δεν ήταν απλώς αποδεκτή, αλλά σχεδόν προορισμός. Γιος του Τζόζεφ Κένεντι και της Ρόουζ Φιτζέραλντ, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον πλούτου, αυστηρής καθολικής ανατροφής και έντονης αίσθησης αποστολής. Από νωρίς, η οικογένεια Κένεντι έμοιαζε να κινείται με έναν στόχο: να περάσει από την οικονομική ισχύ στην πολιτική εξουσία.
Ο ίδιος ο JFK δεν υπήρξε ποτέ η εικόνα του άτρωτου άνδρα που συχνά πρόβαλε η δημόσια μυθολογία του. Πίσω από το χαμόγελο, την κομψότητα και τη σκηνική άνεση, υπήρχαν σοβαρά προβλήματα υγείας, χρόνια σωματική ταλαιπωρία και μια ζωή περισσότερο εύθραυστη απ’ όσο άφηνε να φανεί η προεδρική εικόνα. Αυτή ακριβώς η αντίθεση, ανάμεσα στη λάμψη και την ευαλωτότητα, έκανε τον Κένεντι τόσο ισχυρό σύμβολο της εποχής του.
Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στο Ναυτικό και η ιστορία του PT-109, του σκάφους που βυθίστηκε στον Ειρηνικό, ενίσχυσε το προφίλ του ως ανθρώπου δράσης. Μετά τον πόλεμο μπήκε στην πολιτική, πρώτα ως βουλευτής, έπειτα ως γερουσιαστής και τελικά ως ο 35ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Όταν εξελέγη, το 1960, ήταν μόλις 43 ετών. Η τηλεοπτική εικόνα του, ιδίως απέναντι στον Ρίτσαρντ Νίξον, σημάδεψε την αρχή μιας νέας πολιτικής εποχής: της εποχής όπου ο ηγέτης δεν αρκούσε να κυβερνά, έπρεπε και να πείθει μπροστά στην κάμερα.
Η προεδρία του κράτησε λιγότερο από τρία χρόνια, αλλά συμπυκνώθηκε σε αυτήν ένα μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα. Η εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων, η κρίση των πυραύλων της Κούβας, η αντιπαράθεση με τη Σοβιετική Ένωση, το διαστημικό πρόγραμμα, το Βερολίνο, αλλά και η αργή, δύσκολη στροφή προς τα πολιτικά δικαιώματα των Αφροαμερικανών, έκαναν τον Κένεντι πρόεδρο μιας εποχής που ζούσε με την αίσθηση ότι ο κόσμος μπορούσε ανά πάσα στιγμή να περάσει από την ειρήνη στην πυρηνική καταστροφή.
Η κρίση της Κούβας, τον Οκτώβριο του 1962, υπήρξε ίσως η στιγμή που ο Κένεντι βρέθηκε πιο κοντά από κάθε άλλο ηγέτη της εποχής στο χείλος της παγκόσμιας σύγκρουσης. Για δεκατρείς ημέρες, η ανθρωπότητα παρακολουθούσε την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα να αναμετρώνται σε ένα παιχνίδι ψυχραιμίας, ισχύος και διπλωματικού ρίσκου. Ο Kennedy βγήκε από εκείνη την κρίση με ενισχυμένο κύρος, αλλά και με την επίγνωση ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με μεγάλες λέξεις, αλλά και με αποφάσεις που λαμβάνονται μέσα σε λίγες ώρες.
Και τότε ήρθε το Ντάλας. Στις 22 Νοεμβρίου 1963, ο Κένεντι δολοφονήθηκε ενώ βρισκόταν σε αυτοκινητοπομπή στο Τέξας. Ο θάνατός του πάγωσε την Αμερική και σχεδόν αμέσως πέρασε στη σφαίρα του μύθου. Η επίσημη εκδοχή, οι έρευνες, οι αμφιβολίες, οι θεωρίες συνωμοσίας, οι εικόνες της Τζάκι Κένεντι και του μικρού Τζον Τζον στον αποχαιρετισμό του πατέρα του, όλα συνέβαλαν ώστε ο JFK να μείνει στη συλλογική μνήμη όχι μόνο ως πρόεδρος, αλλά ως ανολοκλήρωτη υπόσχεση.
Σε αυτό το σημείο, η 29η Μαΐου μοιάζει να αποκτά μια παράξενη συνοχή. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος πέθανε την ημέρα που έκλεινε ένας κόσμος. Ο Κένεντι γεννήθηκε την ημέρα που, αιώνες αργότερα, θα έδινε μορφή σε έναν άλλον κόσμο: τον μεταπολεμικό, πυρηνικό, τηλεοπτικό κόσμο της υπερδύναμης Αμερικής. Ο πρώτος συνδέθηκε με την πτώση μιας αυτοκρατορίας. Ο δεύτερος με την αγωνία μιας νέας αυτοκρατορικής ισχύος που φοβόταν την ίδια της τη δύναμη.
Όμως η ίδια ημερομηνία φιλοξενεί και άλλες σημαντικές μορφές. Στις 29 Μαΐου 1736 γεννήθηκε ο Πάτρικ Χένρι, μία από τις εμβληματικές φωνές της Αμερικανικής Επανάστασης, ο άνθρωπος που έμεινε στην Ιστορία για το σύνθημα «δώστε μου ελευθερία ή δώστε μου θάνατο». Στις 29 Μαΐου 1874 γεννήθηκε ο Γκίλμπερτ Κιθ Τσέστερτον, ο Βρετανός συγγραφέας, δοκιμιογράφος και δημιουργός του πατέρα Μπράουν, με το αιχμηρό πνεύμα και την ικανότητα να μετατρέπει το παράδοξο σε λογοτεχνική μέθοδο.
Την ίδια ημερομηνία, το 1880, γεννήθηκε ο Όσβαλντ Σπένγκλερ, ο Γερμανός στοχαστής της «Παρακμής της Δύσης», ένα έργο που επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο ο 20ός αιώνας σκέφτηκε την άνοδο και την πτώση των πολιτισμών. Η σύμπτωση είναι σχεδόν ειρωνική: στην ίδια ημερομηνία όπου θυμόμαστε την πτώση της Κωνσταντινούπολης, γεννήθηκε ένας από τους πιο γνωστούς θεωρητικούς της ιστορικής παρακμής.
Στις 29 Μαΐου 1903 γεννήθηκε ο Μπομπ Χόουπ, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους κωμικούς και παρουσιαστές του 20ού αιώνα, ενώ το 1922 γεννήθηκε ο Ιάννης Ξενάκης, ο Έλληνας συνθέτης, αρχιτέκτονας και μαθηματικός της μουσικής, που μετέτρεψε τον ήχο σε αρχιτεκτονική και τη σύνθεση σε πεδίο επιστημονικής φαντασίας. Λίγα χρόνια αργότερα, στις 29 Μαΐου 1929, γεννήθηκε ο Πίτερ Χιγκς, ο Βρετανός φυσικός που συνέδεσε το όνομά του με το μποζόνιο Χιγκς και με μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της σύγχρονης φυσικής.
Η 29η Μαΐου έχει και τις απώλειές της. Εκτός από τον Παλαιολόγο, την ίδια ημέρα πέθανε το 1500 ο Πορτογάλος θαλασσοπόρος Μπαρτολομέου Ντίας, ο άνθρωπος που άνοιξε τον δρόμο για το πέρασμα γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Το 1814 πέθανε η Ιωσηφίνα ντε Μπωαρναί, η πρώτη σύζυγος του Ναπολέοντα και αυτοκράτειρα των Γάλλων. Το 1892 πέθανε ο Μπαχάολλάχ, ιδρυτής της Μπαχάι πίστης. Το 1979 έφυγε από τη ζωή η Μαίρη Πίκφορντ, μία από τις μεγάλες μορφές του βωβού κινηματογράφου. Το 1997 πέθανε ο Τζεφ Μπάκλεϊ, αφήνοντας πίσω του μια μικρή αλλά μυθική μουσική κληρονομιά.
Η 29η Μαΐου, λοιπόν, δεν είναι απλώς η επέτειος γέννησης του Kennedy. Είναι μια ημερομηνία όπου συναντώνται η πτώση και η άνοδος, η αυτοκρατορία και η δημοκρατία, η επιστήμη και η τέχνη, η πίστη και η αμφιβολία. Από τον Παλαιολόγο στα τείχη της Κωνσταντινούπολης μέχρι τον Kennedy στο Ντάλας, η ημέρα αυτή θυμίζει ότι η Ιστορία δεν προχωρά ποτέ ευθύγραμμα. Κάνει κύκλους, δημιουργεί σύμβολα και αφήνει πίσω της πρόσωπα που, ακόμα κι όταν φεύγουν, συνεχίζουν να κατοικούν στη συλλογική μνήμη.
