Πέντε χρόνια μετά την κατάληψη της εξουσίας στο Αφγανιστάν από τους Ταλιμπάν, οι γυναίκες και τα κορίτσια έχουν εξαφανιστεί από τη δημόσια ζωή και οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με πολλά προβλήματα που συνδέονται με την οικονομική και ανθρωπιστική κρίση που αντιμετωπίζει η χώρα.
Μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, το καθεστώς αυτό —αν και σε σημαντικό βαθμό κανονικοποιημένο— ασκεί ασφυχτικό έλεγχο στον πληθυσμό του και παραμένει διεθνώς απομονωμένο, καθώς η Ρωσία αποτελεί τη μοναδική χώρα παγκοσμίως που θεωρεί τους Ταλιμπάν ως τη νόμιμη κυβέρνηση.
Η κυριαρχία του καθεστώτος επί των πολιτών φαίνεται με δύο τρόπους. Πρώτον, διαθέτει μονοπώλιο στη χρήση βίας, γιατί καμία ένοπλη οργάνωση δεν αμφισβητεί σοβαρά τους Ταλιμπάν. Δεύτερον, υπάρχει πλήρης έλεγχος του τομέα της εκπαίδευσης, γεγονός που μαρτυράται από τον αποκλεισμό 2,4 εκατομμύρια κοριτσιών από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Ο αποκλεισμός των γυναικών
Ο οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών προειδοποίησε ότι στις γυναίκες έχει απαγορευτεί η πρόσβαση στις περισσότερες αμειβόμενες θέσεις εργασίας και σε επαγγέλματα που σχετίζονται με την εξυπηρέτηση του κοινού, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζουν περιορισμούς στις μετακινήσεις τους χωρίς τη συνοδεία άνδρα κηδεμόνα.
«Οι γυναίκες έχουν εξαλειφθεί από τη δημόσια ζωή και, καθώς μια νέα γενιά κοριτσιών μεγαλώνει χωρίς εκπαίδευση, το μέλλον τους γίνεται όλο και πιο σκοτεινό», ανέφερε η UNESCO σε ανακοίνωσή της.
Ενώ το 2001 η πρόσβαση των κοριτσιών στη σχολική εκπαίδευση ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, μέχρι το 2021 σχεδόν 1 εκατομμύριο κορίτσια φοιτούσαν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σύμφωνα με την UNESCO. Πέντε χρόνια αργότερα, υπολογίζεται ότι 2,4 εκατομμύρια κορίτσια μένουν εκτός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Η UNESCO προειδοποίησε ότι η απομόνωση των γυναικών και κοριτσιών από το δικαιώμα να εργαστούν και να μορφωθούν εντείνει τα ήδη σοβαρά οικονομικά προβλήματα του Αφγανιστάν, δεδομένου ότι σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.
Την ίδια στιγμή, η απαγόρευση των γυναικών να διδάσκουν σε αγόρια επιδεινώνει τις ελλείψεις διδακτικού προσωπικού και υποβαθμίζει την ποιότητα της εκπαίδευσης σε ολόκληρη τη χώρα. Επιπλέον, επιφέρει συνέπειες στη ψυχική και σωματική τους υγεία, αυξάνοντας την πιθανότητα σύναψης γάμων ανηλίκων.
Επιπλέον, σύμφωνα με την UN Women, οι μισές Αφγανές γυναίκες βγαίνουν από το σπίτι μόνο μία ή δύο φορές τον μήνα, λόγω των αυστηρών περιορισμών στις μετακινήσεις και την πρόσβαση στους δημόσιους χώρους.
Επιπλέον, ολοένα και περισσότερες γυναίκες δηλώνουν ότι αισθάνονται ανασφάλεια να βγουν από το σπίτι χωρίς τη συνοδεία άνδρα κηδεμόνα. «Αυτή η πρωτοφανής κρίση των δικαιωμάτων των γυναικών και των κοριτσιών κινδυνεύει να ξεχαστεί από τον κόσμο», ανέφερε η υπηρεσία.
Οι υπηρεσίες του ΟΗΕ αναφέρουν ότι η παγκόσμια τάση περικοπής της ανθρωπιστικής βοήθειας έχει σοβαρές συνέπειες στο Αφγανιστάν. Η UN Women δήλωσε ότι σχεδόν τα τρία τέταρτα των οργανώσεων που διοικούνται από γυναίκες και συμμετείχαν σε έρευνα στο Αφγανιστάν υπέστησαν περικοπές χρηματοδότησης το 2025.
Απελπιστική παραμένει η κατάσταση αναφορικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από τις 22 Φεβρουαρίου 2022 έως και τις 21 Απριλίου 2026, τουλάχιστον 2.745 άνθρωποι μαστιγώθηκαν δημοσίως σε 634 καταγεγραμμένα περιστατικά, σύμφωνα με αποτίμηση της Afghanistan Human Rights and Democracy Organization (AHRDO), η οποία δραστηριοποιείται από την εξορία και έχει διαθέσει τα στοιχεία που έχει συλλέξει στο Γερμανικό Δημοσιογραφικό Δίκτυο (RND).
Σύμφωνα με τα στοιχεία, μεταξύ των θυμάτων ήταν 422 γυναίκες, 1.761 άνδρες, καθώς και 562 άτομα των οποίων το φύλο δεν καταγράφηκε στα δεδομένα. Για το 2025 η AHRDO κατέγραψε 1.073 άτομα. Από την αρχή του τρέχοντος έτους και έως τις 21 Απριλίου, ο αριθμός είχε ανέλθει στους 535 ανθρώπους για το 2026.
Τα δύο τρίτα των καταγεγραμμένων περιστατικών μαστίγωσης συνδέονταν με φερόμενα σεξουαλικά αδικήματα ή παραβάσεις ηθικής, όπως η σύναψη εξωσυζυγικών σχέσεων, η μοιχεία, η «ηθική διαφθορά», η φυγή από το σπίτι κλπ.
Αδικήματα βίας, όπως φόνοι, βιασμοί, απαγωγές ή πρόκληση σωματικής βλάβης, σχετίζονταν από την άλλη πλευρά μόλις με το 4,4% των περιστατικών.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, οι γυναίκες τιμωρούνταν ιδιαιτέρως συχνά για φερόμενα σεξουαλικά αδικήματα ή παραβάσεις ηθικής. Οι 399 από τις 422 καταγεγραμμένες γυναίκες – σχεδόν το 95% – τιμωρήθηκαν με δημόσιο μαστίγωμα για μια τέτοια κατηγορία.
Υπενθυμίζουμε ότι τον Ιούλιο του 2023, οι αρχές των Ταλιμπάν διέταξαν το οριστικό κλείσιμο χιλιάδων ινστιτούτων αισθητικής σε ολόκληρη τη χώρα. Ο τομέας αυτός αποτελούσε ένα από τα τελευταία καταφύγια όπου οι Αφγανές μπορούσαν να εργαστούν, να εξασφαλίσουν εισόδημα για τις οικογένειές τους και να κοινωνικοποιηθούν.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το μέτρο αυτό οδήγησε στην εξαφάνιση περίπου 60.000 θέσεων εργασίας, βυθίζοντας χιλιάδες νοικοκυριά στη φτώχεια. Η καταστολή κορυφώθηκε όταν Ταλιμπάν απαγόρευσαν στις γυναίκες να ακούγονται δημόσια σύμφωνα με τον νόμο «περί ηθών και αρετής» του Αυγούστου 2024. Έκτοτε δεν επιτρέπεται να τραγουδούν, να μιλούν δυνατά ή να απαγγέλλουν σε εξωτερικούς χώρους.
Όχι μόνο οι γυναίκες
Οι δημοσιογράφοι βρίσκονται στο στόχαστρο των Ταλιμπάν. Σύμφωνα με στοιχεία της οργάνωσης Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (RSF), σχεδόν το 50% των αγγλόφωνων και εγχώριων οργανισμών ΜΜΕ έχει βάλει λουκέτο, πάνω από τα δύο τρίτα των 12.000 δημοσιογράφων της χώρας έχουν εγκαταλείψει το επάγγελμα και 8 στις 10 γυναίκες δημοσιογράφους έχουν απομακρυνθεί πλήρως από την εργασία τους. Άγνωστο είναι πόσοι δημοσιογράφοι έχουν φυλακιστεί, βασανιστεί ή και δολοφονηθεί επειδή τόλμησαν να πουν την αλήθεια και να τιμήσουν το επάγγελμά τους.
Παράλληλα με τον αποκλεισμό των κοριτσιών από τα σχολεία, πλήττεται και η εκπαίδευση των ανδρών. Μαθήματα όπως τα μαθηματικά και οι φυσικές επιστήμες δεν διδάσκονται τόσο σύχνα όσο στο παρελθόν, γιατί δίνεται έμφαση σε μία θρησκευτική διδασκαλία που έχει σκοπό να φανατίσει και να προσηλυτίσει, αποκόβοντας τους νέους από το μέλλον τους.
Ταυτόχρονα, χιλιάδες άνδρες που υπηρέτησαν στον στρατό και την αστυνομία της προηγούμενης αφγανικής κυβέρνησης φοβούνται ότι οι Ταλιμπάν θα τους εντοπίσουν και θα τους εκτελέσουν. Για αυτό, ζουν υπό ένα καθεστώς ανωνυμίας.
Η διεθνής απομόνωση
Τα επίπεδα πενίας στο Αφγανιστάν είναι θλιβερά, δεδομένου ότι δεν γίνονται επενδύσεις στις υποδομές, τις κοινωνικές υπηρεσίες, τον τομέα της υγείας κλπ. Μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία τον Αύγουστο του 2021, η Ουάσινγκτον διέκοψε απότομα την οικονομική στήριξη που κάλυπτε το 75% των κυβερνητικών δαπανών και δεσμεύτηκαν περίπου 9,1 δισεκατομμύρια δολάρια των εξωτερικών συναλλαγματικών διαθεσίμων της Κεντρικής Τράπεζας του Αφγανιστάν (DAB) από τις ΗΠΑ και Ευρωπαίους συμμάχους. Αυτό ήταν καταστροφικό για μία χώρα που είναι δομικά εξαρτημένη στην εξωτερική βοήθεια.
Στην προσπάθειά της να αποκτήσει έσοδα, η κυβέρνηση των Ταλιμπάν στρέφεται στον τομέα των εξορύξεων, εκμεταλλευόμενη τον ανεκμετάλλευτο ορυκτό πλούτο της χώρας και προσελκύοντας επενδυτικές εταιρείες από τη γειτονική Κίνα.
Ωστόσο, τα ξένα κεφάλαια παραμένουν περιορισμένα, γιατί εάν οι διεθνείς επενδυτές δεχτούν να συνεργαστούν με τους Ταλιμπάν, αυτό θα σήμαινε μία de facto αναγνώριση της κυβέρνησής τους.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η διπλωματική στρατηγική των Ταλιμπάν περιορίζεται στη φιλοξενία ξένων απεσταλμένων στην Καμπούλ. Φέτος, αξιωματούχοι από το Τατζικιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Κιργιστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν συναντήθηκαν στην Καμπούλ. Σκοπός αυτής της προσέγγισης είναι οι περίκλειστες χώρες της Κεντρικής Ασίας να αποκτήσουν πρόσβαση στις θάλασσιες εμπορικές οδούς μέσω του του Αφγανιστάν.
Ακόμη και εάν η διεθνής κοινότητα αρνείται να αναγνωρίσει καθολικώς το καθεστώς των Ταλιμπάν, υπάρχουν βήματα που δείχνουν ότι ορισμένα κράτη αποβλέπουν να χτίσουν πολιτική πρακτικής συνεργασίας. Για παράδειγμα, όταν ξέσπασαν πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ Αφγανιστάν και Πακιστάν στις αρχές του έτους, η Κίνα φιλοξένησε συνομιλίες για την αποκλιμάκωση της έντασης, ενώ Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Ομάν, Ιράν, Τουρκία, Ουζμπεκιστάν και Μαλαισία συμμετείχαν επίσης στις προσπάθειες τερματισμού των εχθροπραξιών.
Τον Ιούνιο, ο Ινδός απεσταλμένος στον ΟΗΕ τάχθηκε ουσιαστικά υπέρ της επανεξέτασης του καθεστώτος κυρώσεων σε βάρος μελών των Ταλιμπάν, που περιλαμβάνει ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και εμπάργκο όπλων.
«Η πολιτική πραγματικότητα του Αφγανιστάν έχει αλλάξει τα τελευταία πέντε χρόνια και το ισχύον καθεστώς κυρώσεων του ΟΗΕ πρέπει να το λάβει αυτό υπόψη», δήλωσε ο Ινδός διπλωμάτης Χαρίς Παρβαθανένι.
Τον ίδιο μήνα, για πρώτη φορά από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, αντιπροσωπεία των de facto Αρχών του Αφγανιστάν συμμετείχε σήμερα στις Βρυξέλλες σε τεχνικές συνομιλίες με την Ευρωπαϊκή Ενωση για το ζήτημα των επιστροφών Αφγανών υπηκόων, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη πολιτικά πρωτοβουλία, που έχει προκαλέσει συζητήσεις στους ευρωπαϊκούς θεσμούς για το αν η συνεργασία με τους Ταλιμπάν προσδίδει νομιμοποίηση σε ένα καθεστώς που κατηγορείται για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Με πληροφορίες από France 24, Deutsche Welle, United Nations Regional Information Centre for Western Europe, Italian Institute for International Political Studies, The Diplomat
