Υπάρχουν δημοσιογράφοι που καταγράφουν την Ιστορία και υπάρχουν εκείνοι που πληρώνουν με τη ζωή τους επειδή επιμένουν να την ερευνούν. Η Άννα Πολιτκόφσκαγια ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Στις 7 Οκτωβρίου 2006, σε ηλικία 48 ετών, δολοφονήθηκε στην πολυκατοικία όπου έμενε στη Μόσχα. Η δολοφονία της συγκλόνισε τη διεθνή δημοσιογραφική κοινότητα.
Η δημοσιογράφος που επέμενε να πηγαίνει στην Τσετσενία
Γεννημένη στις 30 Αυγούστου 1958, η Πολιτκόφσκαγια έγινε διεθνώς γνωστή κυρίως μέσα από τη δουλειά της στη Novaya Gazeta, όπου εργάστηκε από το 1999. Ταξίδευε επανειλημμένα στην Τσετσενία, μιλούσε με αμάχους, στρατιώτες και οικογένειες θυμάτων και δημοσίευε έρευνες για καταγγελλόμενα βασανιστήρια, απαγωγές, εξαφανίσεις και άλλες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η κριτική της στρεφόταν στις ρωσικές αρχές και στον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου, ενώ τα κείμενά της ήταν ιδιαίτερα επικριτικά απέναντι στην πολιτική του Βλαντιμίρ Πούτιν και στην κατάσταση που διαμορφωνόταν στην Τσετσενία.
Το μυστηριώδες περιστατικό πριν από τη δολοφονία
Δύο χρόνια πριν από τον θάνατό της είχε συμβεί ένα ακόμη δραματικό περιστατικό. Τον Σεπτέμβριο του 2004 προσπαθούσε να φτάσει στο Μπεσλάν, όπου βρισκόταν σε εξέλιξη η τραγωδία με την ομηρία εκατοντάδων ανθρώπων και παιδιών σε σχολείο. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της αισθάνθηκε ξαφνικά πολύ άσχημα και έχασε τις αισθήσεις της. Η Novaya Gazeta παρουσίασε τότε το περιστατικό ως δηλητηρίαση. Η Πολιτκόφσκαγια τελικά δεν κατάφερε να φτάσει στο Μπεσλάν.
7 Οκτωβρίου 2006 – οι πυροβολισμοί στην πολυκατοικία
Το απόγευμα της 7ης Οκτωβρίου 2006 η Πολιτκόφσκαγια επέστρεφε στο σπίτι της. Μέσα στην πολυκατοικία της δέχθηκε τα πυρά του δολοφόνου. Η μέθοδος και η προετοιμασία της επίθεσης οδήγησαν τις αρχές στην εκδοχή ενός οργανωμένου συμβολαίου θανάτου. Η δολοφονία της προκάλεσε τεράστια διεθνή αντίδραση, καθώς το θύμα ήταν μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες επικριτικές δημοσιογραφικές φωνές της Ρωσίας.
Ποιοι καταδικάστηκαν
Χρειάστηκαν χρόνια, αλλεπάλληλες έρευνες και δικαστικές διαδικασίες. Το 2014 δικαστήριο της Μόσχας καταδίκασε πέντε άνδρες για συμμετοχή στη δολοφονία. Ο Ρουστάμ Μαχμούντοφ, που κρίθηκε ότι ήταν ο άνθρωπος που πυροβόλησε την Πολιτκόφσκαγια, και ο Λομ-Αλί Γκαϊτουκάγιεφ, που κρίθηκε οργανωτής της επιχείρησης, καταδικάστηκαν σε ισόβια. Άλλοι εμπλεκόμενοι καταδικάστηκαν σε πολυετείς ποινές φυλάκισης. Είχε προηγηθεί η καταδίκη του πρώην αστυνομικού Ντμίτρι Παβλιουτσένκοφ για συμμετοχή στην προετοιμασία του εγκλήματος και στην παρακολούθηση της δημοσιογράφου.
Το μεγάλο ερώτημα: ποιος έδωσε την εντολή;
Παρά τις καταδίκες, κανείς δεν έχει δικαστεί ως ο τελικός εντολέας της δολοφονίας. Η ταυτότητα εκείνου ή εκείνων που παρήγγειλαν το έγκλημα δεν αποδείχθηκε δικαστικά.
Μια δολοφονία που έγινε σύμβολο
Η Άννα Πολιτκόφσκαγια έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για τον τρόπο με τον οποίο πέθανε αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο εργαζόταν. Πήγαινε εκεί όπου πολλοί δεν ήθελαν ή φοβούνταν να πάνε. Έδινε χώρο στις μαρτυρίες των απλών ανθρώπων και επέμενε να ερευνά υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονταν ισχυρά συμφέροντα και κρατικοί μηχανισμοί. Η δολοφονία της έγινε ένα από τα ισχυρότερα διεθνή σύμβολα των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι ερευνητές δημοσιογράφοι. Δύο δεκαετίες αργότερα, το βασικό ερώτημα παραμένει: ποιος πραγματικά παρήγγειλε τον θάνατο της Άννας Πολιτκόφσκαγια;
Πηγές: Novaya Gazeta, Committee to Protect Journalists (CPJ), Δικαστήριο Μόσχας.
