Στη δημιουργία ενός νέου πλαισίου ευρωπαϊκής συνεργασίας για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, της τρομοκρατίας και των ψηφιακών απειλών προχωρά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προτείνοντας την αναβάθμιση των αρμοδιοτήτων της Europol και της Eurojust. Στο επίκεντρο των προτάσεων βρίσκεται η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού χώρου ανταλλαγής αστυνομικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ αστυνομικών, εισαγγελικών και δικαστικών αρχών, αλλά και η δυνατότητα εξ αποστάσεως συμμετοχής υπόπτων, κατηγορουμένων και θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες άλλου κράτους μέλους.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι εγκληματικές οργανώσεις, οι τρομοκρατικές ομάδες και οι κυβερνοεγκληματίες εκμεταλλεύονται όλο και περισσότερο τα κενά μεταξύ των εθνικών συστημάτων επιβολής του νόμου και δικαιοσύνης, αξιοποιώντας παράλληλα τις νέες τεχνολογίες και την τεχνητή νοημοσύνη. Στόχος των νέων κανόνων είναι να δημιουργηθεί μια πιο ενιαία ευρωπαϊκή αλυσίδα αντιμετώπισης του εγκλήματος, από το στάδιο της αστυνομικής έρευνας έως την τελική ποινική δίωξη και καταδίκη.
«Οι εγκληματίες είναι ιδιαίτερα ικανοί στο να εκμεταλλεύονται τις ευκαιρίες του ψηφιακού κόσμου και να δρουν αποτελεσματικά πέρα από τα σύνορα χωρίς περιορισμούς», δήλωσε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Χένα Βίρκουνεν, υπογραμμίζοντας ότι οι προτάσεις θα επιτρέψουν στην Ευρώπη να ανταποκρίνεται ταχύτερα στις απειλές, να ανταλλάσσει πληροφορίες πιο αποτελεσματικά και να οδηγεί τους δράστες ενώπιον της δικαιοσύνης.
Το πακέτο περιλαμβάνει την αναθεώρηση των κανονισμών που διέπουν τη λειτουργία της Europol και της Eurojust, την επικαιροποίηση της Ευρωπαϊκής Εντολής Έρευνας και αλλαγές στο πλαίσιο προστασίας δεδομένων για τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στους τομείς της ασφάλειας και της δικαιοσύνης.
Από την αστυνομική έρευνα στη δικαστική δίωξη
Η βασική φιλοσοφία της μεταρρύθμισης είναι η στενότερη σύνδεση της αστυνομικής και της δικαστικής διάστασης των διασυνοριακών υποθέσεων.
Η Europol, ο ευρωπαϊκός οργανισμός αστυνομικής συνεργασίας, υποστηρίζει τις εθνικές αρχές στην ανταλλαγή πληροφοριών, την ανάλυση δεδομένων και τη διερεύνηση σοβαρών εγκλημάτων, όπως η τρομοκρατία, η διακίνηση ναρκωτικών, η εμπορία ανθρώπων και το κυβερνοέγκλημα. Από το 2019 έως το 2025 συμμετείχε στην υποστήριξη περισσότερων από 20.000 επιχειρήσεων που οδήγησαν σε σχεδόν 32.000 συλλήψεις και κατασχέσεις ύψους περίπου 8,9 δισ. ευρώ.
Η Eurojust, ο οργανισμός της ΕΕ για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, συντονίζει τη συνεργασία μεταξύ εισαγγελέων, ανακριτών και δικαστικών αρχών διαφορετικών κρατών μελών όταν μια υπόθεση ξεπερνά τα εθνικά σύνορα. Δεν διεξάγει η ίδια έρευνες ούτε ασκεί διώξεις, αλλά βοηθά τις εθνικές αρχές να ανταλλάσσουν αποδεικτικά στοιχεία, να συγκροτούν κοινές ομάδες έρευνας και να επιλύουν ζητήματα δικαιοδοσίας. Μόνο το 2025 υποστήριξε περισσότερες από 14.000 διασυνοριακές ποινικές έρευνες και πάνω από 400 κοινές ομάδες έρευνας.
Τι αλλάζει στην Europol
Με τη νέα εντολή της, η Europol αποκτά πέντε βασικούς νέους άξονες δράσης.
Πρώτον, ενισχύεται η ανταλλαγή πληροφοριών μέσω αυτοματοποιημένων συστημάτων που θα επιτρέπουν τη συνεργασία των εθνικών αρχών σε πραγματικό χρόνο. Για τον σκοπό αυτό προβλέπεται η δημιουργία του Police Shared Data Space και νέας ευρωπαϊκής υποδομής cloud, ώστε οι ερευνητές διαφορετικών χωρών να μπορούν να εργάζονται ταυτόχρονα πάνω στην ίδια υπόθεση.
Δεύτερον, δημιουργούνται νέα γραφεία υποστήριξης της Europol στα κράτη μέλη, στελεχωμένα από αστυνομικούς με προηγούμενη εμπειρία στον οργανισμό, διευκολύνοντας την πρόσβαση των εθνικών αρχών σε εξειδικευμένα εργαλεία εγκληματολογικής ανάλυσης και πληροφοριών.
Τρίτον, η Europol μετατρέπεται σε ευρωπαϊκό κόμβο τεχνολογίας και καινοτομίας για τις αρχές επιβολής του νόμου. Για πρώτη φορά θα χαρτογραφεί τις τεχνολογικές ανάγκες των κρατών μελών, θα υποστηρίζει κοινές επενδύσεις σε κρίσιμες τεχνολογίες και θα ενθαρρύνει τη συνεργασία στην έρευνα και ανάπτυξη.
Τέταρτον, ενισχύεται η συνεργασία της με άλλους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, κυρίως με τη Eurojust και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).
Πέμπτον, διευρύνεται η συνεργασία με τρίτες χώρες για την αντιμετώπιση διεθνών εγκληματικών δικτύων.
«Με την ενίσχυση της εντολής της Europol στέλνουμε ένα σαφές μήνυμα: η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αποφασισμένη να παραμείνει μπροστά από τις εξελισσόμενες εγκληματικές απειλές», δήλωσε ο Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 έχει ήδη προτείνει τον διπλασιασμό του προϋπολογισμού της Europol στα 3 δισ. ευρώ, με στόχο τον διπλασιασμό του προσωπικού της και την ανάπτυξη των νέων τεχνολογικών δυνατοτήτων που προβλέπει η μεταρρύθμιση.
Τι αλλάζει στη Eurojust
Η Επιτροπή προτείνει παράλληλα σημαντική ενίσχυση της Eurojust, του οργανισμού που βρίσκεται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής δικαστικής συνεργασίας.
Με τους νέους κανόνες, η Eurojust θα μπορεί να εντοπίζει με δική της πρωτοβουλία συνδέσεις μεταξύ υποθέσεων που εξελίσσονται σε διαφορετικά κράτη μέλη, να προτείνει συντονισμό μεταξύ των εθνικών αρχών και να παρεμβαίνει νωρίτερα στη διαδικασία, πριν ανακύψουν νομικά ή διαδικαστικά εμπόδια.
Η εντολή της επεκτείνεται επίσης σε νέες μορφές εγκληματικότητας, όπως το κυβερνοέγκλημα, οι παραβιάσεις των ευρωπαϊκών κυρώσεων και η έμφυλη βία.
Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει ταχύτερες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και ενίσχυση της συνεργασίας της Eurojust με την Europol και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μέσω νέων συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών.
Τέλος, διευρύνεται η δυνατότητα συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς εταίρους, ακόμη και σε πρώιμο στάδιο πριν από την ολοκλήρωση επίσημων συμφωνιών συνεργασίας.
«Το σοβαρό οργανωμένο έγκλημα γίνεται ολοένα πιο σύνθετο, ψηφιακό και διακρατικό. Η Eurojust πρέπει να είναι κατάλληλα εξοπλισμένη ώστε να συμβαδίζει με αυτές τις εξελισσόμενες απειλές», δήλωσε ο Επίτροπος Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης και Κράτους Δικαίου Μάικλ ΜακΓκραθ.
Εξ αποστάσεως συμμετοχή σε δίκες
Το πακέτο περιλαμβάνει επίσης την αναθεώρηση της Ευρωπαϊκής Εντολής Έρευνας, του βασικού εργαλείου που χρησιμοποιούν οι εθνικές αρχές για τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων από άλλα κράτη μέλη.
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι η δημιουργία της νέας Ευρωπαϊκής Εντολής Εξ Αποστάσεως Συμμετοχής (European Remote Participation Order), η οποία θα επιτρέπει σε υπόπτους, κατηγορουμένους και θύματα να συμμετέχουν εξ αποστάσεως σε ποινικές διαδικασίες που διεξάγονται σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει αναθεώρηση των κανόνων προστασίας δεδομένων για τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ Europol, Eurojust, Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και άλλων φορέων της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Οι προτάσεις θα εξεταστούν τώρα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πριν λάβουν την τελική τους μορφή.
