ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ-ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Ακίνητα, crypto, εταιρείες-βιτρίνες, διεθνές εμπόριο και τεχνητή νοημοσύνη συνθέτουν πλέον το νέο πρόσωπο του οργανωμένου εγκλήματος στην Ευρώπη. Νέα ανάλυση της Europol, που παρουσιάζουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Europol και η κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, καταγράφει 731 από τα πιο απειλητικά εγκληματικά δίκτυα που επηρεάζουν την Ένωση, με περισσότερα από 400.000 μέλη από 118 χώρες.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το 85% αυτών των δικτύων χρησιμοποιεί νόμιμες επιχειρηματικές δομές. Αυτό σημαίνει ότι το οργανωμένο έγκλημα δεν κινείται μόνο στο περιθώριο, αλλά είναι βαθιά ενσωματωμένο στη νόμιμη οικονομία: σε εταιρείες, μεταφορές, logistics, εισαγωγές-εξαγωγές, ακίνητα, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και ψηφιακές συναλλαγές.
Τρία στα τέσσερα δίκτυα εκτός λίστας, αλλά η απειλή επιμένει
Η έκθεση αναδεικνύει δύο βασικά συμπεράσματα. Το πρώτο είναι ότι οι διωκτικές αρχές έχουν πετύχει σημαντικά πλήγματα. Από τα 821 εγκληματικά δίκτυα που είχαν εντοπιστεί το 2024, το 76% δεν θεωρείται πλέον ότι ανήκει στα πλέον απειλητικά για την ΕΕ. Η Europol το συνδέει με στοχευμένες επιχειρήσεις, επιχειρησιακές ομάδες, χρηματοοικονομικές έρευνες και συντονισμένες δράσεις που χτύπησαν κρίσιμους κόμβους των εγκληματικών οικοσυστημάτων.
Το δεύτερο συμπέρασμα, όμως, είναι ότι το οργανωμένο έγκλημα παραμένει ανθεκτικό. Ένας πυρήνας 198 δικτύων εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή της απειλής, συχνά με πιο παλιές, ιεραρχικές και καλά εγκατεστημένες δομές.
Παράλληλα, 533 νέα ή νεοεντοπισμένα δίκτυα έχουν εμφανιστεί, δείχνοντας ότι το εγκληματικό οικοσύστημα ανασυντάσσεται γρήγορα, καλύπτει τα κενά και εκμεταλλεύεται νέες ευκαιρίες.
Έτσι παρότι οι αστυνομικές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ έχουν οδηγήσει στη διάλυση ή αποδυνάμωση εγκληματικών δικτύων, η έκθεση δείχνει ότι η απειλή παραμένει ισχυρή, προσαρμοστική και βαθιά ριζωμένη στην Ευρώπη.
Ο Αρχηγός της Αστυνομίας Κύπρου, Θεμιστός Αρναούτης, επισήμανε ότι η έκθεση δείχνει την ανάγκη για μια απάντηση που να κινητοποιεί το σύνολο της κοινωνίας. Όπως ανέφερε, η πραγματική εξάρθρωση των εγκληματικών δικτύων απαιτεί στενότερη συνεργασία διωκτικών αρχών, κυβερνήσεων και ιδιωτικού τομέα, επένδυση στην καινοτομία και στην αστυνόμευση βάσει πληροφοριών, αλλά και προληπτικά μέτρα ώστε να μη μπορούν οι εγκληματίες να εκμεταλλεύονται τα κενά του συστήματος. «Η μάχη κατά του οργανωμένου εγκλήματος δεν αφορά μόνο συλλήψεις· αφορά την οικοδόμηση κοινωνικής ανθεκτικότητας», τόνισε.
Advertisement
Από τα ναρκωτικά στο κυβερνοέγκλημα
Τα δίκτυα αυτά δραστηριοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα σοβαρών εγκλημάτων: διακίνηση ναρκωτικών, κυβερνοέγκλημα, διακίνηση μεταναστών, εμπορία ανθρώπων, απάτες, ξέπλυμα χρήματος και, όλο και περισσότερο, παροχή εγκληματικών υπηρεσιών κατά παραγγελία.
Η διακίνηση ναρκωτικών παραμένει η μεγαλύτερη εγκληματική αγορά, καθώς πάνω από το ένα τρίτο των πιο απειλητικών δικτύων εμπλέκεται σε αυτήν. Ακολουθούν η πολυεγκληματική δράση, οι online απάτες, το οργανωμένο έγκλημα κατά της ιδιοκτησίας, η διακίνηση μεταναστών, η εμπορία ανθρώπων, οι κυβερνοεπιθέσεις, οι εκβιασμοί, τα όπλα και η παραχάραξη.
Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, δεν είναι μόνο η ποικιλία των εγκλημάτων, αλλά ο τρόπος με τον οποίο συνδέονται μεταξύ τους. Ένα δίκτυο ναρκωτικών μπορεί να χρειάζεται μεταφορικές εταιρείες, αποθήκες, πρόσβαση σε λιμάνια, πλαστά ή παραπλανητικά έγγραφα, κρυπτογραφημένες επικοινωνίες και μηχανισμούς ξεπλύματος. Ένα δίκτυο online απάτης μπορεί να αγοράζει τεχνική υποστήριξη, κλεμμένα δεδομένα, πλαστά προφίλ ή υπηρεσίες μεταφοράς χρήματος από άλλους εγκληματίες.
Αυτή είναι η λογική του «crime-as-a-service»: το έγκλημα ως υπηρεσία. Εγκληματίες που δεν διαθέτουν οι ίδιοι τεχνογνωσία μπορούν να την αγοράσουν από εξειδικευμένους παρόχους, όπως συμβαίνει στη νόμιμη οικονομία με τους εξωτερικούς συνεργάτες.
Πώς δουλεύει το σύστημα
Στην πράξη, η εικόνα που περιγράφει η Europol είναι ένα οργανωμένο έγκλημα με επιχειρηματική λογική. Οι νόμιμες επιχειρηματικές δομές μπορούν να χρησιμοποιούνται για να κρύβουν παράνομες δραστηριότητες μέσα σε κανονικές εμπορικές ροές. Μια εταιρεία μπορεί να εμφανίζεται ως μεταφορική, εμπορική ή εισαγωγική, ενώ στην πραγματικότητα διευκολύνει τη μεταφορά παράνομων προϊόντων, την αποθήκευση φορτίων, την έκδοση παραστατικών ή την απόκρυψη των πραγματικών δικαιούχων.
Τα ακίνητα και οι κατασκευές αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Παράνομα κέρδη μπορούν να επενδυθούν σε αγορά ακινήτων μέσω παρένθετων προσώπων, ιδιωτικών εταιρειών ή μεσαζόντων, ώστε το χρήμα να αποκτήσει νόμιμη εμφάνιση. Το ίδιο μπορεί να γίνει με πολυτελή αγαθά, τραπεζικές μεταφορές ή κρυπτονομίσματα και crypto assets, τα οποία δυσκολεύουν την ιχνηλάτηση των διαδρομών του χρήματος, ιδίως όταν συνδυάζονται με πολύπλοκες εταιρικές δομές.
Η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτει νέα διάσταση. Δεν δημιουργεί απαραίτητα νέα εγκλήματα, αλλά κάνει τα παλιά πιο γρήγορα, πιο μαζικά και πιο πειστικά. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αυτοματοποιημένες απάτες, παραγωγή ψεύτικων μηνυμάτων σε πολλές γλώσσες, εικόνων ή βίντεο, πλαστών προφίλ και πιο στοχευμένη εξαπάτηση θυμάτων. Έτσι, ένα κύκλωμα που παλαιότερα χρειαζόταν χρόνο, ανθρώπους και τεχνική γνώση μπορεί πλέον να λειτουργεί σε μεγαλύτερη κλίμακα και με μικρότερο κόστος.
Η Europol επισημαίνει επίσης τη χρήση online πλατφορμών, κρυπτογραφημένων επικοινωνιών και τεχνικών που δυσκολεύουν τον εντοπισμό των δραστών. Το διαδίκτυο, τονίζεται, δεν είναι πια απλώς εργαλείο επικοινωνίας, αλλά βασικός πυλώνας σχεδόν κάθε εγκληματικής αγοράς: από τη στρατολόγηση μελών και την πώληση παράνομων υπηρεσιών έως τη στόχευση θυμάτων και τη διακίνηση κλεμμένων δεδομένων.
Ένα ρευστό εγκληματικό οικοσύστημα
Τα δίκτυα, σύμφωνα με την Europol, δεν λειτουργούν πλέον ως κλειστές ομάδες, αλλά ως μέρος ενός ρευστού εγκληματικού οικοσυστήματος. Συνδέονται μεταξύ τους μέσω υπηρεσιών: κάποιος παρέχει ξέπλυμα χρήματος, άλλος πρόσβαση σε κλεμμένα δεδομένα, άλλος μεταφορές, άλλος πλαστά έγγραφα ή τεχνική υποστήριξη.
Όταν ένα δίκτυο χτυπηθεί από τις αρχές, άλλα μπορούν να καλύψουν το κενό, να αξιοποιήσουν τις ίδιες διαδρομές ή να αγοράσουν τις ίδιες υπηρεσίες. Από τα 821 δίκτυα που είχαν εντοπιστεί το 2024, το 76% δεν βρίσκεται πλέον στη σημερινή λίστα. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα μείωση της απειλής, αλλά δείχνει πόσο γρήγορα το οργανωμένο έγκλημα αλλάζει μορφή, ανασυντάσσεται και επανεμφανίζεται. Άλλωστε, η ίδια η Europol σημειώνει ότι κάθε κράτος μέλος αποφασίζει αυτόνομα ποια δίκτυα θεωρεί πιο απειλητικά, με βάση εθνικά κριτήρια και προτεραιότητες· έτσι, ένα μέρος της μεταβολής αντανακλά αλλαγή στην ταξινόμηση και όχι μόνο στην πραγματική δραστηριότητα.
Η έκθεση δεν περιλαμβάνει ξεχωριστή χαρτογράφηση ανά κράτος μέλος. Για την Ελλάδα, ωστόσο, αναφέρει επιχειρησιακό παράδειγμα περιφερειακής ομάδας με τη συμμετοχή Βουλγαρίας, Ελλάδας, Μολδαβίας, Ρουμανίας και Σερβίας, με στόχο δίκτυα διακίνησης μεταναστών από την Τουρκία προς τη Δυτική Ευρώπη. Για την Κύπρο, η παρουσία είναι κυρίως θεσμική, λόγω της κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου.
Ισχυρότερη Europol ζητά η Κομισιόν
Η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, Χένα Βίρκουνεν, δήλωσε ότι το οργανωμένο έγκλημα στην Ευρώπη «εξελίσσεται γρήγορα και εκμεταλλεύεται την ανοιχτότητα και την πολυπλοκότητα του διασυνδεδεμένου μας κόσμου», μετατρέποντας τις συστημικές αδυναμίες σε εγκληματικές ευκαιρίες μια «απειλή για την ασφάλειά μας, την οικονομία μας και τη δημοκρατία μας». Πρόσθεσε ότι η απάντηση «πρέπει να είναι εξίσου στρατηγική» και ότι με το ευρωπαϊκό πακέτο για την επιβολή του νόμου ενισχύεται η στήριξη της ΕΕ προς τα κράτη μέλη «από την πρόληψη και την έρευνα έως τη δικαστική συνεργασία και τη δίωξη».
Για την αντιμετώπιση αυτών των απειλών, η Κομισιόν έχει προτείνει την ενίσχυση της εντολής της Europol, ώστε ο οργανισμός και τα κράτη μέλη να διαθέτουν τα εργαλεία, τους πόρους και το νομικό πλαίσιο που χρειάζονται για να ερευνούν εγκληματικές δραστηριότητες όλο και πιο ψηφιακές, διασυνοριακές και τεχνολογικά προηγμένες.
Ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, τόνισε ότι «η κατανόηση του εχθρού είναι το πρώτο βήμα για την ήττα του», προσθέτοντας ότι, αν και οι αρμοδιότητες παραμένουν εθνικές, «οι λύσεις μπορούν να είναι μόνο ευρωπαϊκές».
Στο ίδιο της το συμπέρασμα, πάντως, η έκθεση ζητά ρητά τη διευκόλυνση της νόμιμης πρόσβασης των αρχών σε δεδομένα και μεγαλύτερη συνέπεια στις πρακτικές διατήρησης δεδομένων (data retention) ένα πεδίο που παραμένει νομικά ευαίσθητο μετά από διαδοχικές αποφάσεις του Δικαστηρίου της ΕΕ. Έτσι, η ανάλυση δεν αποτυπώνει μόνο την εικόνα της απειλής, αλλά λειτουργεί και ως τεκμηριωτική βάση για τις θεσμικές αλλαγές που προωθεί παράλληλα η Επιτροπή.
Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές και συμπυκνώνεται στα εξής: η Ευρώπη δεν έχει απέναντί της μόνο μεμονωμένες συμμορίες, αλλά ένα οργανωμένο και επιχειρηματικά προσαρμοσμένο εγκληματικό οικοσύστημα. Γι’ αυτό η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο συλλήψεις, αλλά και θωράκιση της νόμιμης οικονομίας, των ψηφιακών υποδομών και των χρηματοοικονομικών συστημάτων από τη διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος.
