Μία ασυνήθιστη δικαστική εξέλιξη έγινε γνωστή στην Αργεντινή, καθώς ένα δικαστήριο αναγνώρισε δύο χρυσόψαρα ως «αισθανόμενα όντα» με δικαιώματα, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο για τα δικαιώματα των ζώων και τη νομική κατοχύρωσή τους.
Ο Φέντε και η Μάγκι ζούσαν σε μια γυάλινη δεξαμενή 40 λίτρων, τοποθετημένη ακριβώς στη βιτρίνα ενός εστιατορίου σούσι στο Μπουένος Άιρες. Οι συνθήκες διαβίωσης τους ήταν άθλιες, καθώς ο ήλιος τους ενοχλούσε, τα παιδιά συνεχώς χτυπούσαν το τζάμι και υπήρχε θόρυβος και βαβούρα, όπως αναφέρει η Jaulas Vacías, μία ΜΚΟ που φιλοξενεί και προστατεύει περισσότερα από 200 διασωθέντα ζώα.
Η οργάνωση προχώρησε σε επίσημη καταγγελία στις δικαστικές αρχές, τεκμηριώνοντας ότι οι συνθήκες διαβίωσης των ψαριών παραβίαζαν κατάφωρα τον Νόμο 14.346 της Αργεντινής, ο οποίος ποινικοποιεί την κακοποίηση και την κακομεταχείριση των ζώων.
Συνεργαζόμενοι στενά με ειδικούς επιστήμονες, οι ακτιβιστές παρουσίασαν μια νομική και επιστημονική επιχειρηματολογία, πείθοντας άμεσα το δικαστήριο να διατάξει την απομάκρυνση των χρυσόψαρων. Από την πλευρά τους, οι υπεύθυνοι του εστιατορίου δεν προέβαλαν καμία αντίσταση στην απόφαση, διευκολύνοντας τη διαδικασία.
Χάρη στην άμεση αυτή κινητοποίηση, τα δύο ψάρια αποχαιρέτησαν οριστικά τη βιτρίνα του εστιατορίου και μεταφέρθηκαν σε ένα νέο, κατάλληλο περιβάλλον, όπου πλέον απολαμβάνουν τις συνθήκες διαβίωσης που τους αξίζουν.
Τι σημαίνει «αισθανόμενα όντα»;
Το να είναι ένα ον «αισθανόμενο» (sentient) σημαίνει ότι έχει την ικανότητα να αισθάνεται: να βιώνει δηλαδή εμπειρίες και συναισθήματα όπως ο πόνος, το στρες, ο φόβος ή η ανακούφιση και η άνεση.
Νομικά, αυτό έχει τεράστια σημασία. Μέχρι να υπάρξουν τέτοιες δικαστικές αποφάσεις, τα περισσότερα νομικά συστήματα αντιμετώπιζαν τα ζώα ως αντικείμενα ή ιδιοκτησία — χωρίς καμία διαφορά στα μάτια του νόμου από ένα τραπέζι ή ένα αυτοκίνητο.
Η ανακήρυξη ενός ζώου σε «υποκείμενο δικαίου» ανατρέπει πλήρως αυτή την προσέγγιση. Σημαίνει ότι ο νόμος αναγνωρίζει πλέον ότι το ζώο έχει τα δικά του συμφέροντα και το δικό του δικαίωμα να μην υποφέρει, ανεξάρτητα από το τι θέλει ο ιδιοκτήτης του.
Επιπλέον, οι περιπτώσεις κακοποίησης ή σκληρότητας, το ζώο αντιμετωπίζεται ως θύμα και όχι απλώς ως κατεστραμμένη ιδιοκτησία.
«Στην αρχή της υπόθεσης, ζητήσαμε, πέρα από τη μεταφορά των ψαριών σε μια ασφαλή και κατάλληλη τοποθεσία, να ανακηρυχθούν υποκείμενα δικαίου ή συναισθανόμενα όντα. Θέλαμε τα ψάρια να πάψουν να αναγνωρίζονται απλώς ως “αντικείμενα” βάσει του νόμου και να γίνουν όντα με δικαιώματα», εξήγησε ο Matías Trufero, δικηγόρος της φιλοζωικής ΜΚΟ Jaulas Vacías.
Παρόμοιες υποθέσεις
Η Λατινική Αμερική έχει ασχοληθεί στο παρελθόν με παρόμοιες δικαστικές εξελίξεις.
Το 2005, κατατέθηκε στη Βραζιλία η πρώτη αίτηση ένδικου μέσου προστασίας της προσωπικής ελευθερίας για μη ανθρώπινο ζώο, για τη Σουίζα, έναν χιμπαντζή στη Βραζιλία, η οποία όμως πέθανε πριν ολοκληρωθεί η μεταφορά της σε καταφύγιο.
Το 2014, η Σάντρα, ένας ουρακοτάγκος που είχε ζήσει 20 χρόνια στον ζωολογικό κήπο του Μπουένος Άιρες, ανακηρύχθηκε «μη ανθρώπινο πρόσωπο» με δικαιώματα. Δεν κακοποιούνταν σωματικά ούτε λιμοκτονούσε, αλλά το δικαστήριο έκρινε ότι η ίδια η αιχμαλωσία και η δημόσια έκθεσή της παραβίαζαν τα δικαιώματά της. Το 2019 μεταφέρθηκε σε ένα εξειδικευμένο καταφύγιο στη Φλόριντα των ΗΠΑ.
Η απόφαση για τον Φέντε και τη Μάγκι, που έχουν πλέον εγκατασταθεί στο νέο τους σπίτι, δημιουργεί ένα εξαιρετικά σημαντικό δικαστικό προηγούμενο. Ανοίγει τον δρόμο ώστε ακόμη και τα ψάρια να προστατεύονται νομικά από την κακομεταχείριση.
