Στις 16 Σεπτεμβρίου 1955 άρχισε στην Αργεντινή η στρατιωτική εξέγερση που έμελλε να ανατρέψει τον Χουάν Ντομίνγκο Περόν, μία από τις ισχυρότερες αλλά και περισσότερο διχαστικές προσωπικότητες της πολιτικής ιστορίας της Λατινικής Αμερικής. Το πραξικόπημα αυτοονομάστηκε «Revolución Libertadora» – «Απελευθερωτική Επανάσταση» – και ύστερα από πολυήμερες συγκρούσεις ανάγκασε τον Περόν να εγκαταλείψει την εξουσία και να πάρει τον δρόμο της εξορίας. (Αργεντινή)
Πίσω όμως από την ιστορία του Περόν υπήρχε πάντοτε μία γυναίκα που, παρότι είχε πεθάνει τρία χρόνια νωρίτερα, εξακολουθούσε να είναι πολιτικά παρούσα: η Εύα Ντουάρτε ντε Περόν. Η θρυλική Εβίτα.
Το πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Περόν
Κεντρικά πρόσωπα της εξέγερσης ήταν ο στρατηγός Εδουάρδο Λονάρντι και ο ναύαρχος Ισαάκ Ρόχας. Οι στασιαστές διέθεταν αρχικά περιορισμένες δυνάμεις του Στρατού και της Αεροπορίας, αλλά σχεδόν το σύνολο του Πολεμικού Ναυτικού. Η εξέγερση είχε επίσης πολιτική και κοινωνική υποστήριξη από αντιπολιτευόμενους κύκλους και τμήματα της Καθολικής Εκκλησίας. (Αργεντινή)
Οι μάχες κράτησαν αρκετές ημέρες. Επίσημη ιστορική καταγραφή της Αργεντινής αναφέρει περισσότερους από 150 νεκρούς. Ο Περόν τελικά εγκατέλειψε την εξουσία και άρχισε μια μακρά εξορία, η οποία θα τον οδηγούσε τελικά στην Ισπανία. (Αργεντινή)
Πρόεδρος του νέου καθεστώτος έγινε αρχικά ο Λονάρντι. Η παραμονή του όμως ήταν εξαιρετικά σύντομη. Τον Νοέμβριο του 1955 ανατράπηκε εσωτερικά και αντικαταστάθηκε από τον στρατηγό Πέδρο Εουχένιο Αραμπούρου, ενώ ο Ρόχας παρέμεινε ισχυρός παράγοντας του καθεστώτος.
Η λεγόμενη «Revolución Libertadora» παρέμεινε στην εξουσία μέχρι το 1958, όταν ανέλαβε εκλεγμένη κυβέρνηση. Ο περονισμός όμως παρέμεινε για χρόνια αποκλεισμένος από την κανονική πολιτική ζωή. (Αργεντινή)
Είχε προηγηθεί η σφαγή στην Πλατεία Μαΐου
Το πραξικόπημα του Σεπτεμβρίου δεν έπεσε από τον ουρανό.
Τρεις μήνες νωρίτερα, στις 16 Ιουνίου 1955, αεροσκάφη της Ναυτικής Αεροπορίας και άλλων στασιαστικών δυνάμεων βομβάρδισαν την Plaza de Mayo, την Πλατεία Μαΐου, και την περιοχή γύρω από την Casa Rosada, επιχειρώντας να σκοτώσουν τον Περόν και να ανατρέψουν την κυβέρνησή του.
Τουλάχιστον 308 άνθρωποι σκοτώθηκαν και περισσότεροι από 1.200 τραυματίστηκαν σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που παραθέτει σήμερα το αργεντίνικο κράτος. (Αργεντινή)
Η απόπειρα εκείνη απέτυχε. Τον Σεπτέμβριο όμως οι αντίπαλοι του Περόν επέστρεψαν και αυτή τη φορά επικράτησαν.
Η Εβίτα ήταν νεκρή, αλλά παρέμενε πανίσχυρο σύμβολο
Η Εβίτα είχε πεθάνει από καρκίνο στις 26 Ιουλίου 1952, σε ηλικία μόλις 33 ετών.
Για εκατομμύρια εργαζομένους και φτωχούς Αργεντινούς είχε ήδη μετατραπεί σε σύμβολο. Μέσω του Ιδρύματος Eva Perón είχε συνδέσει το όνομά της με κοινωνικές παροχές, ενώ είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πολιτική κινητοποίηση των γυναικών και στον περονισμό.
Ο θάνατός της προκάλεσε τεράστιο λαϊκό πένθος. Η σορός της ταριχεύθηκε από τον Ισπανό γιατρό Πέδρο Άρα, με σκοπό να τοποθετηθεί αργότερα σε μνημείο που σχεδιαζόταν προς τιμήν της. Το πραξικόπημα όμως του 1955 ανέτρεψε και αυτό το σχέδιο. (Αργεντινή)
Και τότε άρχισε μία από τις πιο μακάβριες ιστορίες του 20ού αιώνα.
Οι στρατιωτικοί έκρυψαν ακόμη και τη σορό της
Το νέο καθεστώς φοβόταν ότι ακόμη και νεκρή η Εβίτα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημείο συσπείρωσης των περονιστών.
Η ταριχευμένη σορός της αφαιρέθηκε από την έδρα της CGT και κρύφτηκε επί περίπου δύο χρόνια σε διαφορετικά σημεία του Μπουένος Άιρες. Το 1957 μεταφέρθηκε μυστικά στην Ιταλία και τάφηκε στο Μιλάνο με το ψεύτικο όνομα Maria Maggi de Magistris. (Αργεντινή)
Έμεινε εκεί για 14 χρόνια.
Μόλις το 1971 η σορός εκτάφηκε και παραδόθηκε στον Περόν, ο οποίος ζούσε εξόριστος στη Μαδρίτη. Το 1974 επέστρεψε στην Αργεντινή και σήμερα βρίσκεται στο οικογενειακό μνήμα Ντουάρτε, στο νεκροταφείο της Ρεκολέτα. (Αργεντινή)
Η απαγόρευση ακόμη και του ονόματος Περόν
Μετά το 1955 άρχισε η προσπάθεια «αποπερονισμού» της Αργεντινής. Το Περονιστικό Κόμμα τέθηκε εκτός νόμου, στελέχη του φυλακίστηκαν και σύμβολα του κινήματος απαγορεύτηκαν. (Αργεντινή)
Ο ίδιος ο Περόν θα παρέμενε εκτός Αργεντινής για σχεδόν 18 χρόνια.
Επέστρεψε οριστικά το 1973 και εξελέγη ξανά πρόεδρος. Πέθανε την 1η Ιουλίου 1974 και τον διαδέχθηκε η τρίτη σύζυγός του, Ισαμπέλ Περόν.
Η χώρα όμως βυθιζόταν ήδη σε νέα περίοδο ακραίας πολιτικής βίας.
Η άλλη δικτατορία και οι «εξαφανισμένοι»
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική ιστορική διάκριση: οι περίφημες Μητέρες της Πλατείας Μαΐου δεν ανήκουν στη δικτατορία που ανέτρεψε τον Περόν το 1955.
Γεννήθηκαν μέσα στην πολύ μεταγενέστερη και αιματηρότερη στρατιωτική δικτατορία που επιβλήθηκε με το πραξικόπημα της 24ης Μαρτίου 1976 και διήρκεσε μέχρι το 1983.
Το καθεστώς του Χόρχε Ραφαέλ Βιδέλα και των στρατιωτικών κυβερνήσεων που ακολούθησαν χρησιμοποίησε συστηματικά απαγωγές, βασανιστήρια, παράνομες εκτελέσεις και αναγκαστικές εξαφανίσεις ανθρώπων. (CIPDH)
Και τότε εμφανίστηκαν οι μητέρες.
Οι γυναίκες με τα λευκά μαντίλια στην Plaza de Mayo
Στις 30 Απριλίου 1977, δεκατέσσερις γυναίκες συγκεντρώθηκαν στην Plaza de Mayo, απέναντι από την Casa Rosada.
Ζητούσαν μία απάντηση από το καθεστώς:
Πού βρίσκονται τα παιδιά μας;
Ήταν μητέρες ανθρώπων που είχαν συλληφθεί ή απαχθεί και στη συνέχεια «εξαφανιστεί». Μία από τις πρωτεργάτριες ήταν η Ασουσένα Βιγιαφλόρ. (Αργεντινή)
Επειδή το καθεστώς απαγόρευε τις δημόσιες συγκεντρώσεις, η αστυνομία τις διέταξε να «κυκλοφορούν». Έτσι άρχισαν να περπατούν γύρω από την Pirámide de Mayo. Από αυτή την αστυνομική εντολή γεννήθηκε η ιστορική «γύρα» των Μητέρων.
Αργότερα καθιέρωσαν τις συγκεντρώσεις τους κάθε Πέμπτη στις 15:30 και φόρεσαν στα κεφάλια τους τα λευκά μαντίλια που έγιναν παγκόσμιο σύμβολο της αναζήτησης των desaparecidos – των εξαφανισμένων. (Madres Plaza de Mayo)
Το καθεστώς χτύπησε ακόμη και αυτές. Η Βιγιαφλόρ απήχθη τον Δεκέμβριο του 1977 και δολοφονήθηκε. Χρόνια αργότερα τα λείψανά της αναγνωρίστηκαν. (CIPDH)
Από τον Περόν και την Εβίτα στις σκοτεινές δεκαετίες της Αργεντινής
Το πραξικόπημα του 1955 δεν ήταν το τελευταίο της Αργεντινής. Ήταν ένας ακόμη κρίκος σε μια μακρά αλυσίδα στρατιωτικών επεμβάσεων, πολιτικής βίας και αδύναμων δημοκρατικών περιόδων που σημάδεψαν τη χώρα για δεκαετίες.
Ο Περόν ανατράπηκε και εξορίστηκε. Ο περονισμός απαγορεύθηκε, αλλά επέζησε. Η Εβίτα ήταν ήδη νεκρή, αλλά αποδείχθηκε τόσο ισχυρό σύμβολο ώστε οι αντίπαλοι του κινήματος φοβήθηκαν ακόμη και τον τάφο της.
Και είκοσι δύο χρόνια μετά την ανατροπή του Περόν, στην ίδια Plaza de Mayo όπου το 1955 είχαν πέσει βόμβες, δεκατέσσερις μητέρες άρχισαν να περπατούν σιωπηλά ζητώντας τα παιδιά τους.
Ήταν μία από τις πιο συγκλονιστικές εικόνες της σύγχρονης ιστορίας της Λατινικής Αμερικής: γυναίκες με λευκά μαντίλια απέναντι σε μια στρατιωτική δικτατορία, στην πλατεία που είχε ήδη γίνει μάρτυρας τόσων δραματικών κεφαλαίων της ιστορίας της Αργεντινής.
