Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα εποχή ακραίων δασικών πυρκαγιών, οι οποίες δεν θυμίζουν πλέον τα περιστατικά προηγούμενων δεκαετιών. Οι φωτιές αποκτούν τόσο μεγάλη ένταση ώστε δημιουργούν τα δικά τους καιρικά φαινόμενα, μεταβάλλουν την κατεύθυνση των ανέμων και καθίστανται σχεδόν αδύνατο να περιοριστούν ακόμη και από τις πιο οργανωμένες πυροσβεστικές δυνάμεις.
Όπως αναλύει το Bloomberg, οι καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν τη Γαλλία και την Ισπανία αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας νέας πραγματικότητας που διαμορφώνεται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, των επαναλαμβανόμενων κυμάτων καύσωνα, της εγκατάλειψης της υπαίθρου και της συσσώρευσης τεράστιων ποσοτήτων καύσιμης ύλης.
Η φωτιά στη Ζιρόνδη που άλλαξε τα δεδομένα
Η μεγάλη πυρκαγιά στη Ζιρόνδη της νοτιοδυτικής Γαλλίας ξέσπασε στις 22 Ιουλίου και εξαπλώθηκε με πρωτοφανή ταχύτητα, καταστρέφοντας περίπου 420 τετραγωνικά χιλιόμετρα δασών και αγροτικών εκτάσεων.
Οι φλόγες κατέστρεψαν περίπου 200 σπίτια, ενώ περισσότεροι από 220.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, καθώς οι πυροσβέστες έδιναν μάχη για να αποτρέψουν την επέκταση της φωτιάς προς τα δυτικά προάστια του Μπορντό.
Η πυρκαγιά απέκτησε τόσο μεγάλη ένταση ώστε άρχισε να επηρεάζει ακόμη και τις ίδιες τις καιρικές συνθήκες, δημιουργώντας δικούς της ανέμους και ακραία ατμοσφαιρικά φαινόμενα.
Η Ισπανία στις φλόγες
Την ίδια περίοδο, δύο διαφορετικές πυρκαγιές ξέσπασαν σε αγροτικές περιοχές δυτικά και νοτιοδυτικά της Μαδρίτης.
Μέσα σε λίγες ημέρες ενώθηκαν σε ένα ενιαίο μέτωπο, προκαλώντας μαζικές εκκενώσεις δεκάδων χιλιάδων κατοίκων.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι αρχές κήρυξαν κατάσταση μείζονος συμβάντος όταν μεγάλη πυρκαγιά πλησίασε τον πυρηνικό σταθμό Sizewell B.
Την ίδια ώρα, Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιταλία και Αλβανία αντιμετωπίζουν επίσης μεγάλα πύρινα μέτωπα, ύστερα από τέσσερα συνεχόμενα κύματα καύσωνα που μετέτρεψαν μεγάλες εκτάσεις σε εξαιρετικά εύφλεκτη ύλη.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι έντονες χειμερινές βροχοπτώσεις, οι οποίες προκάλεσαν υπερβολική ανάπτυξη βλάστησης. Όταν ακολούθησαν οι υψηλές θερμοκρασίες και η παρατεταμένη ξηρασία, τα χόρτα και οι θάμνοι μετατράπηκαν σε ιδανικό καύσιμο.
Ένα νέο θερμό κύμα απειλεί την Ευρώπη
Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι ένα ακόμη θερμό κύμα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και εκτιμούν πως μεγάλο μέρος της Ευρώπης δύσκολα θα ανακουφιστεί πριν από τις βροχές στα τέλη του φθινοπώρου ή στις αρχές του χειμώνα.
Παράλληλα, ο κίνδυνος πυρκαγιών μετακινείται πλέον βορειότερα και ανατολικότερα, θέτοντας σε επιφυλακή ακόμη και πόλεις όπως το Λονδίνο και το Παρίσι.
Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο, γεγονός που καθιστά τα ακραία επεισόδια «καιρού πυρκαγιάς» ολοένα συχνότερα και εντονότερα.
«Δεν είναι θέμα χρημάτων. Δεν είναι θέμα επενδύσεων. Δεν είναι θέμα του πόσο ηρωικοί είναι οι πυροσβέστες», δήλωσε ο Ραούλ Κορδέρο Καράσκο.
«Απλώς δεν μπορείς να σταματήσεις μια φωτιά όταν οι συνθήκες είναι τόσο ακραίες όσο αυτές που είδαμε τις τελευταίες ημέρες στην Ευρώπη.»
«Δεν θα ερχόταν κανείς»
Ο Κάρλος Μπράβο και η οικογένειά του διατηρούσαν το παραθαλάσσιο μπαρ Chiringuito El Serengueti στη λίμνη Σαν Χουάν, γνωστή και ως «η παραλία της Μαδρίτης».
Όταν αντιλήφθηκε τις φλόγες να πλησιάζουν, κάλεσε τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Η απάντηση που έλαβε ήταν πως δεν υπήρχαν διαθέσιμες δυνάμεις και ότι έπρεπε να απομακρυνθεί άμεσα.
«Στην αρχή δεν το πίστευα. Έμεινα μέχρι την τελευταία στιγμή γιατί πίστευα ότι κάποιος θα ερχόταν. Οι πυροσβέστες, η αστυνομία, κάποιος. Όμως η φωτιά άρχισε να με περικυκλώνει.»
Τότε εγκατέλειψε το σημείο με το αυτοκίνητό του.
«Κατάλαβα πως ήταν αλήθεια. Δεν θα ερχόταν κανείς.»
Αργότερα πληροφορήθηκε ότι οι πυροσβέστες επιχειρούσαν ήδη σε γειτονικές περιοχές που είχαν τυλιχθεί στις φλόγες.
Το παραλιακό μέτωπο της λίμνης Σαν Χουάν, με εστιατόρια, κάμπινγκ και σκάφη, καταστράφηκε ολοσχερώς, όπως και το δικό του κατάστημα.
Φλόγες 50 μέτρων και φωτιά που έτρεχε με 5 χιλιόμετρα την ώρα
Στο επιχειρησιακό κέντρο της Ναβαλουένγκα, δύο ώρες δυτικά της Μαδρίτης, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης περιέγραφαν μια πυρκαγιά με εντελώς απρόβλεπτη συμπεριφορά.
Οι πυροσβέστες αντιμετώπισαν ανέμους που έφθαναν τα 50 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ οι πιλότοι των ελικοπτέρων διαπίστωσαν ότι οι άνεμοι κοντά στο έδαφος κινούνταν προς διαφορετική κατεύθυνση από εκείνους που επικρατούσαν σε μεγαλύτερο ύψος.
Οι φλόγες έφταναν τα 40 έως 50 μέτρα, ενώ σε ορισμένα σημεία το μέτωπο προχωρούσε με ταχύτητα περίπου πέντε χιλιομέτρων την ώρα.
Ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση προκάλεσε το γεγονός ότι οι φλόγες διέσχιζαν όχι μόνο εγκαταλελειμμένες εκτάσεις αλλά και καλά συντηρημένα αγροκτήματα και τα λεγόμενα «μωσαϊκά τοπία», δηλαδή περιοχές όπου εναλλάσσονται δάση, αμπελώνες, καλλιέργειες και λιβάδια, οι οποίες μέχρι σήμερα θεωρούνταν φυσικά εμπόδια στην εξάπλωση των μεγάλων πυρκαγιών.
Οι πυρκαγιές που δημιουργούν τις δικές τους καταιγίδες
Οι πυροσβέστες παρατήρησαν επίσης δύο εκρήξεις πυροσωρειτομελανιών (pyrocumulonimbus), νεφών που δημιουργούνται από την ίδια τη φωτιά.
Τα σύννεφα αυτά σχηματίζονται όταν η ακραία θερμότητα ωθεί θερμό αέρα και υδρατμούς σε μεγάλο ύψος, προκαλώντας καταιγίδες.
Όταν καταρρέουν, εκτοξεύουν φλεγόμενα συντρίμμια και στάχτη σε μεγάλες αποστάσεις, ενώ οι ισχυρές ριπές ανέμου εξαπλώνουν τις φλόγες προς κάθε κατεύθυνση.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι σχεδόν όλες οι μεγάλες πυρκαγιές ξεκινούν από μια μικρή εστία, μια φωτιά κατασκήνωσης, έναν σπινθήρα από πυροβολισμό ή κάποια άλλη ανθρώπινη δραστηριότητα.
Αρχικά καίγονται τα ξερά χόρτα, οι πευκοβελόνες και τα φύλλα. Αν όμως επικρατούν οι κατάλληλες συνθήκες, η φωτιά ανεβαίνει στους κορμούς, εξαπλώνεται στα ξερά ξύλα, φτάνει στις κορυφές των δέντρων και μεταδίδεται από δέντρο σε δέντρο με εκρηκτική ταχύτητα.
Καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία, δημιουργείται ένα νέο μικροκλίμα γύρω από τη φωτιά.
Οι φλόγες μπορούν να ξεπεράσουν τα τέσσερα μέτρα σε μήκος, ενώ η ίδια η πυρκαγιά αρχίζει να απορροφά οξυγόνο και να αλλάζει την κατεύθυνση των ανέμων.
Ο επιστήμονας Θεόδωρος Κίπινγκ εξηγεί ότι από εκείνο το σημείο και μετά οι περισσότερες τεχνικές κατάσβεσης είναι ουσιαστικά αναποτελεσματικές.
«Το μόνο που μπορείς πραγματικά να κάνεις είναι να ανοίξεις αντιπυρικές ζώνες με μπουλντόζες μπροστά από το μέτωπο», σημειώνει.
Η κλιματική αλλαγή «φορτώνει τα ζάρια»
Η μέση θερμοκρασία στην Ευρώπη βρίσκεται πλέον περίπου 2,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Οι υγροί χειμώνες ακολουθούνται από ασυνήθιστα θερμά και ξηρά καλοκαίρια, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για ανεξέλεγκτες πυρκαγιές.
Η εγκατάλειψη της υπαίθρου επιτρέπει επίσης τη συσσώρευση τεράστιων ποσοτήτων βλάστησης, οι οποίες λειτουργούν ως καύσιμη ύλη.
Ο Τόμας Σμιθ εξηγεί χαρακτηριστικά:
«Κάθε φορά που ξεσπά μια φωτιά υπάρχει η πιθανότητα να ξεφύγει από τον έλεγχο. Είναι σαν μια ζαριά. Η κλιματική αλλαγή φορτώνει τα ζάρια υπέρ των μεγάλων πυρκαγιών.»
Η επιστημονική ομάδα World Weather Attribution εκτιμά ότι η κλιματική αλλαγή έκανε τις ακραίες καιρικές συνθήκες που ευνόησαν τις πυρκαγιές στη Γαλλία τουλάχιστον δύο φορές πιθανότερες, ενώ στην Ισπανία περίπου είκοσι φορές πιθανότερες.
«Ή φεύγεις ή θα σε απομακρύνουμε με χειροπέδες»
Η μεγάλη πυρκαγιά στην επαρχία του Τολέδο ξεκίνησε στις 22 Ιουλίου και μέσα σε λίγες ημέρες ενώθηκε με δεύτερο μέτωπο, απειλώντας την κωμόπολη Νάβας ντελ Ρέι.
Ο κτηνοτρόφος Βίκτορ Μαρτίν θυμάται πως άκουσε τη φωτιά πριν ακόμη τη δει.
«Άκουγες τα πεύκα και τα κλαδιά να καίγονται. Ήταν σαν ένας ποταμός που κατέβαινε ορμητικός.»
Οι αστυνομικοί απαίτησαν από τον ίδιο και την οικογένειά του να εγκαταλείψουν αμέσως το σημείο.
«Μου είπαν ξεκάθαρα: ή φεύγεις ή θα σε απομακρύνουμε με χειροπέδες.»
Τελικά κατάφεραν να μεταφέρουν το κοπάδι τους σε ασφαλές σημείο και πέρασαν τη νύχτα μέσα στα αυτοκίνητά τους.
Οικονομικός αντίκτυπος δισεκατομμυρίων
Μετά την επιστροφή των κατοίκων, περίπου 50 σπίτια είχαν καταστραφεί ολοσχερώς και άλλα τόσα είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές.
«Τα σπίτια μπορείς να τα μετρήσεις. Πώς όμως αποτιμάς οικονομικά ένα καμένο δάσος;» διερωτήθηκε ο δήμαρχος της Νάβας ντελ Ρέι, Χάιμε Περάλ.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι ασφαλιστικές αποζημιώσεις καταγράφουν μόνο ένα μικρό μέρος των πραγματικών απωλειών, καθώς τα δάση, τα οικοσυστήματα και οι δημόσιες εκτάσεις συνήθως δεν είναι ασφαλισμένα.
Οι ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές εταιρείες θεωρούν πλέον τις πυρκαγιές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή ως μια μόνιμη μεταβολή του κινδύνου.
Ο διευθύνων σύμβουλος της AXA, Τόμας Μπούμπερλ, υπογράμμισε πως «πρέπει να μάθουμε να ζούμε με το γεγονός ότι αυτές οι πυρκαγιές θα συμβαίνουν ολοένα και συχνότερα. Είναι πλέον μέρος της καθημερινής πραγματικότητάς μας».
Το πλήγμα στον τουρισμό και στις τοπικές οικονομίες
Παρότι οι φλόγες δεν έφτασαν τελικά στο πολεοδομικό συγκρότημα του Μπορντό, προκάλεσαν τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις.
Βιομηχανικές μονάδες ανέστειλαν προσωρινά τη λειτουργία τους, οι μεταφορές διαταράχθηκαν, ενώ ο τουρισμός υπέστη σοβαρό πλήγμα.
Στη Ζιρόνδη, χιλιάδες επισκέπτες ακύρωσαν τις κρατήσεις τους την πιο κερδοφόρα περίοδο του χρόνου.
Ο οστρακοκαλλιεργητής Ντενί Μπελόκ, του οποίου η οικογένεια καλλιεργεί στρείδια στον κόλπο του Αρκασόν εδώ και έξι γενιές, περιγράφει τις συνέπειες ως υπαρξιακή απειλή για την οικογενειακή επιχείρηση.
Ανάλογη είναι η εικόνα για κάμπινγκ, ξενοδοχεία, εστιατόρια και μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, που βλέπουν τις ακυρώσεις να συσσωρεύονται και φοβούνται ότι η κρατική στήριξη θα φτάσει πολύ αργά.
Στο ίδιο το Μπορντό, οι πλατείες και οι εμπορικοί δρόμοι παραμένουν ασυνήθιστα άδειοι για την καρδιά του καλοκαιριού, ενώ οι επιχειρηματίες κάνουν λόγο για εισπράξεις που θυμίζουν χειμερινή περίοδο.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι είναι ακόμη νωρίς για να υπολογιστεί το συνολικό οικονομικό κόστος της αντιπυρικής περιόδου του 2026, ωστόσο προειδοποιούν ότι οι θερμές και ξηρές συνθήκες θα διατηρηθούν για μεγαλύτερο διάστημα από το συνηθισμένο και ότι ο κίνδυνος μεγάλων πυρκαγιών θα συνεχίσει να μετακινείται βορειότερα.
Για πολλούς κατοίκους των πληγεισών περιοχών, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η αποκατάσταση των οικονομικών ζημιών αλλά και η επιβίωση ενός τρόπου ζωής που περνά από γενιά σε γενιά.
«Πρέπει να συνεχίσουμε», λέει ο Ντενί Μπελόκ. «Με την κλιματική αλλαγή γνωρίζουμε ότι τέτοιες καταστροφές θα επαναλαμβάνονται. Παρ’ όλα αυτά, οφείλουμε να προχωρήσουμε μπροστά».
