Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είπε πλέον καθαρά αυτό που εδώ και χρόνια αποδεικνύει με την πολιτική του: η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί προτεραιότητα.
Και γιατί να αποτελεί;
Η Τουρκία του Ερντογάν έχει απομακρυνθεί πολιτικά και θεσμικά από το ευρωπαϊκό μοντέλο. Υπάρχουν ασφαλώς μεγάλες ιστορικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές διαφορές. Όμως το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η Τουρκία είναι μουσουλμανική χώρα. Ένα από τα προβλήματα είναι ότι ο γιαλαντζί σουλτάνος δεν εννοεί να αντιληφθεί και να χωνέψει ότι η Ευρώπη δεν είναι θρησκευτική λέσχη. Επιπλέον το άλλο πραγματικό χάσμα βρίσκεται στη δημοκρατία, στο κράτος δικαίου, στις ελευθερίες και στον τρόπο με τον οποίο η σημερινή Άγκυρα αντιλαμβάνεται την εξουσία και τις διεθνείς σχέσεις.
Μία Ευρώπη με τους όρους του Ερντογάν
Ο Ερντογάν θέλει την Ευρώπη, αλλά με τους δικούς του όρους. Μπορεί να μη θέλει πραγματικά την ευρωπαϊκή σημαία. Θέλει όμως την ευρωπαϊκή αγορά. Θέλει επενδύσεις, εμπόριο, αμυντικές συνεργασίες και πρόσβαση στα ευρωπαϊκά οικονομικά συμφέροντα.
Και βεβαίως θέλει να χρησιμοποιεί κάθε διαθέσιμο γεωπολιτικό χαρτί για να πιέζει τις Βρυξέλλες.
Ένα από αυτά είναι το μεταναστευτικό. Η εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών από την Τουρκία δεν αποτελεί θεωρητική συζήτηση. Την είδαμε στον Έβρο το 2020, όταν χιλιάδες άνθρωποι οδηγήθηκαν προς τα ελληνικά και ευρωπαϊκά σύνορα.
Σήμερα, με τις ροές από τη Βόρεια Αφρική και ιδιαίτερα από τη Λιβύη να απασχολούν έντονα την Ευρώπη, χρειάζεται αυξημένη επαγρύπνηση. Η τουρκική παρουσία και επιρροή στη Λιβύη είναι δεδομένη. Κάθε βάρκα που αναχωρεί από τις λιβυκές ακτές καθοδηγείται από την Άγκυρα.
Και βεβαίως, υπάρχει και ο Ντόναλντ Τραμπ. Μπορεί να εμφανίζεται εξαιρετικά σκληρός απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση και στον ισλαμιστικό εξτρεμισμό, αλλά δεν διστάζει να συνεργάζεται με τον Ερντογάν όταν αυτό εξυπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα.
Γιατί και οι δύο αντιλαμβάνονται την εξωτερική πολιτική κυρίως ως συναλλαγή.
Ο «γιαλαντζί σουλτάνος» παζαρεύει με την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα, τις Βρυξέλλες και τον αραβικό κόσμο. Και προσπαθεί κάθε φορά να παίρνει ό,τι περισσότερο μπορεί.
Και η Ευρώπη τι κάνει; Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό ερώτημα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρό έλλειμμα ενιαίας εξωτερικής πολιτικής και ισχυρής πολιτικής ηγεσίας. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Κάγια Κάλλας και οι επιμέρους πρωθυπουργοί και πρόεδροι των κρατών-μελών κινούνται πολλές φορές με διαφορετικές προτεραιότητες.
Και ο Ερντογάν ξέρει να εκμεταλλεύεται ακριβώς αυτές τις διαφορετικές ταχύτητες.
Δηλώνει σήμερα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί προτεραιότητά του και ουσιαστικά της γυρίζει την πλάτη, ενώ ταυτόχρονα απαιτεί να παραμένει μέσα σε κάθε συζήτηση που αφορά ευρωπαϊκή άμυνα, οικονομία, εμπόριο και ασφάλεια.
Και εμείς;
Εμείς εξακολουθούμε να επενδύουμε στα «ήρεμα νερά» του Αιγαίου.
Μόνο που ήρεμα νερά δεν σημαίνουν πάντοτε και ήρεμος βυθός.
