Τη νέα πρωτοβουλία «Εταίροι για την Πολυμέρεια» (Partners for Multilateralism – P4M) εγκαινίασαν στη Νέα Υόρκη η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αυστραλία, τα Μπαρμπάντος, η Βραζιλία, ο Καναδάς, η Ινδία και η Κένυα, δημιουργώντας ένα ανοικτό δίκτυο χωρών που δηλώνουν έτοιμες να συνεργαστούν για την προάσπιση του διεθνούς δικαίου, την ενίσχυση του πολυμερούς συστήματος και την αντιμετώπιση κοινών οικονομικών, τεχνολογικών και γεωπολιτικών προκλήσεων. Η πρώτη σύνοδος πραγματοποιήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Η πρωτοβουλία ξεκινά σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ διευρύνει παράλληλα τις οικονομικές και στρατηγικές εταιρικές σχέσεις της ανά τον κόσμο: από την πρόταση για ακόμη στενότερους δεσμούς με τον Καναδά, έως την τριμερή με την Αυστραλία και τη νέα εμπορική συμφωνία με τις Φιλιππίνες. Η τριμερής ΕΕ–Αυστραλίας στις 21 Σεπτεμβρίου κάλυψε εμπόριο, άμυνα, οικονομική ασφάλεια και κρίσιμες πρώτες ύλες, ενώ μερικές ώρες αργότερα ΕΕ και Φιλιππίνες ανακοίνωσαν ουσιαστική συμφωνία για ελεύθερο εμπόριο.
Προστατευτισμός, εξαναγκασμός και χρήση της οικονομίας ως μοχλού πίεσης
Η κοινή διακήρυξη των επτά αρχικών συνυπογραφόντων περιγράφει ένα διεθνές περιβάλλον αυξανόμενης πόλωσης, συγκρούσεων και παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου, κάνοντας ειδική αναφορά στην ενίσχυση της πολιτικής ισχύος, του προστατευτισμού και του εξαναγκασμού.
Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει η οικονομική ασφάλεια. Οι συμμετέχοντες αναγνωρίζουν ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση χρησιμοποιείται ολοένα περισσότερο ως μοχλός πίεσης, με επιπτώσεις στο εμπόριο, στις εφοδιαστικές αλυσίδες, στις επενδύσεις και στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης.
Απέναντι σε αυτές τις πιέσεις, δεσμεύονται να υποστηρίξουν πιο ανοικτή, δίκαιη, ανθεκτική και προβλέψιμη οικονομική συνεργασία, με περισσότερο διαφοροποιημένες εφοδιαστικές αλυσίδες, μεταρρύθμιση του πολυμερούς εμπορικού συστήματος και ισχυρότερο συντονισμό σε χρηματοδότηση, ψηφιακό μετασχηματισμό, τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική αλλαγή και παγκόσμια υγεία.
Η φον ντερ Λάιεν συνδέει εμπόριο και πολυμέρεια
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνέδεσε ευθέως τη νέα προσέγγιση με την πολιτική εμπορικών συμφωνιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε είναι πάρα πολλές και πολύ σύνθετες για να προχωρήσουμε μόνοι μας», ανέφερε, εξηγώντας ότι για τον λόγο αυτό η ΕΕ διευρύνει το δίκτυο των εμπορικών συμφωνιών της.
Η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε σε ένα δίκτυο 80 εμπορικών συμφωνιών, φέρνοντας ως παραδείγματα την Ινδία, την Αυστραλία, τη Mercosur και την Ινδονησία. Όπως τόνισε, οι εταιρικές αυτές σχέσεις δεν αποφέρουν μόνο μεγαλύτερη ευημερία και οικονομική ασφάλεια, αλλά αποτελούν πλατφόρμα για ευρύτερη συνεργασία σε κοινούς κανόνες, κοινά πρότυπα και τη στήριξη και μεταρρύθμιση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Για τη φον ντερ Λάιεν, αυτή είναι μία από τις απαντήσεις της Ευρώπης σε έναν περισσότερο κατακερματισμένο κόσμο: η δημιουργία δικτύων συνεργασίας με εταίρους που μπορούν να συνεννοηθούν πάνω σε συγκεκριμένους κανόνες και κοινά συμφέροντα.
ΟΗΕ και διεθνές δίκαιο στον πυρήνα
Η P4M δεν παρουσιάζεται ως νέο κλειστό μπλοκ ή ως υποκατάστατο των υφιστάμενων διεθνών οργανισμών. Αντίθετα, ο ΟΗΕ τοποθετείται στον πυρήνα της πρωτοβουλίας.
Οι συμμετέχοντες επαναβεβαιώνουν τις αρχές της κυρίαρχης ισότητας, της εδαφικής ακεραιότητας, της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών και της απαγόρευσης της απειλής ή της χρήσης βίας, καθώς και τη δέσμευσή τους στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στη Συμφωνία του Παρισιού και στην Ατζέντα 2030.
Παράλληλα, ζητούν μεταρρύθμιση του πολυμερούς συστήματος ώστε να γίνει πιο αποτελεσματικό, αντιπροσωπευτικό και ικανό να ανταποκρίνεται ταχύτερα στις νέες προκλήσεις.
Η φον ντερ Λάιεν στάθηκε ειδικά στην ανάγκη μεταρρύθμισης των Ηνωμένων Εθνών μέσω της πρωτοβουλίας UN80, σημειώνοντας ότι προκλήσεις όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική αλλαγή και οι περιφερειακές συγκρούσεις εξελίσσονται ταχύτερα από τους διεθνείς θεσμούς.
«Ανοικτή πλατφόρμα», όχι κλειστή λέσχη
Ο Αντόνιο Κόστα περιέγραψε τους «Εταίρους για την Πολυμέρεια» ως ανοικτή πλατφόρμα για χώρες από όλες τις περιοχές του κόσμου, με στόχο τον διάλογο, τη δημιουργία συμμαχιών και την πρακτική συνεργασία, με τον ΟΗΕ στον πυρήνα της πρωτοβουλίας.
Όπως τόνισε, στόχος είναι να μετατραπούν οι κοινές δεσμεύσεις σε συγκεκριμένη δράση, με πρόοδο σε προκλήσεις όπως η κλιματική κρίση, η βιώσιμη ανάπτυξη, η ετοιμότητα απέναντι σε πανδημίες, η οικονομική ανθεκτικότητα και η τεχνητή νοημοσύνη.
Η πρόσκληση παραμένει ανοικτή και προς άλλες χώρες που επιθυμούν να προσυπογράψουν τη διακήρυξη και να συμμετάσχουν στα επόμενα βήματα της πρωτοβουλίας.
