Ο τζιχαντισμός παρέμεινε και το 2025 η πιο διαδεδομένη και φονική μορφή τρομοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως το συνολικό τοπίο γίνεται πιο κατακερματισμένο και λιγότερο προβλέψιμο. Τα όρια ανάμεσα στις παραδοσιακές ιδεολογίες θολώνουν και, για ολοένα περισσότερους δράστες, η βία μετατρέπεται σε μέσο απόκτησης ταυτότητας, αναγνώρισης και αίσθησης του ανήκειν. Παράλληλα, ηαριστερή και αναρχική τρομοκρατία κατέγραψε τις περισσότερες ολοκληρωμένες επιθέσεις. Στο επίκεντρο της νέας απειλής βρίσκεται καιτο διαδικτυακό οικοσύστημα The Com, όπου συναντώνται μηδενισμός, εγκληματικότητα, μισογυνισμός, ακροδεξιές και τζιχαντιστικές αναφορές. Την ίδια στιγμή, 130 από τους συλληφθέντες ήταν 18 ετών ή νεότεροι και ο μικρότερος ύποπτος για τρομοκρατία, συνδεόμενος με την ακροδεξιά, ήταν μόλις 12 ετών.
Αυτή είναι η κεντρική διαπίστωση της ετήσιας έκθεσης της Europol για την κατάσταση και τις τάσεις της τρομοκρατίας στην ΕΕ, EU TE-SAT 2026, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα τη Δευτέρα. Το 2025 καταγράφηκαν 45 επιθέσεις σε δέκα κράτη-μέλη: 22 ολοκληρώθηκαν, 20 αποτράπηκαν και τρεις απέτυχαν. Οι ολοκληρωμένες επιθέσεις στοίχισαν τη ζωή σε έξι ανθρώπους. Πρόκειται για μείωση σε σχέση με τις 58 επιθέσεις του 2024, ενώ οι συλλήψεις αυξήθηκαν σε 486 σε 21 κράτη-μέλη.
«Παρότι η τζιχαντιστική τρομοκρατία εξακολουθεί να αποτελεί την πιο επίμονη απειλή, οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στις εδραιωμένες τρομοκρατικές ιδεολογίες και σε άλλες μορφές βίαιου εξτρεμισμού γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτες», επισημαίνει η επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Αντιτρομοκρατικού Κέντρου της Europol, Άννα Σέμπεργκ.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Σε αντίθεση με τη συνολική ευρωπαϊκή εικόνα, το ελληνικό αποτύπωμα συγκεντρώνεται στην κατηγορία που η Europol ονομάζει «αριστερή και αναρχική τρομοκρατία». Η Ελλάδα ανέφερε δύο επιθέσεις το 2025. Η μία ήταν η έκρηξη της 11ης Απριλίου έξω από τα γραφεία της Hellenic Train, για την οποία ανέλαβε την ευθύνη η «Επαναστατική Ταξική Αυτοάμυνα». Η δεύτερη απέτυχε και κατατάχθηκε στις άλλες ή μη προσδιορισμένες μορφές τρομοκρατίας. Η μοναδική σύλληψη που δηλώθηκε αφορούσε επίσης αριστερή και αναρχική τρομοκρατία.
Από τις 23 δικαστικές κρίσεις στην Ελλάδα, οι 14 αφορούσαν αυτή την κατηγορία και οι εννέα άλλες ή μη προσδιορισμένες μορφές. Συνολικά υπήρξαν 17 καταδίκες και έξι αθωώσεις. Η Ελλάδα, πάντως, δεν ήταν η βασική εστία: από τις 12 αριστερές και αναρχικές επιθέσεις στην ΕΕ, οι 11 σημειώθηκαν στην Ιταλία και μία στην Ελλάδα.
Ανήλικοι δράστες και The Com: βία χωρίς σταθερό δόγμα
Πολλοί νεαροί δράστες εμφανίζουν μόνο επιφανειακή γνώση των παραδοσιακών ιδεολογιών και υιοθετούν αποσπασματικούς συνδυασμούς αφηγημάτων που συναντούν στο διαδίκτυο. Η Europol περιγράφει το The Com ως ρευστό οικοσύστημα τριών κλάδων: το Cyber Com, που συνδέεται με κυβερνοεπιθέσεις και εκβιασμούς· το (S)extortion Com, που χειραγωγεί κυρίως ανήλικα κορίτσια ώστε να στέλνουν υλικό αυτοτραυματισμού ή σεξουαλικών πράξεων· και το Offline Com, που επικεντρώνεται σε εμπρησμούς, μαχαιρώματα και δολοφονίες.
Καμία ενιαία ιδεολογία δεν κυριαρχεί. Η αναζήτηση κύρους είναι συχνά βασικό κίνητρο, μαζί με τον μηδενισμό, τον μισανθρωπισμό, τον σατανισμό, τον μισογυνισμό και την έλξη προς τη βία. Ορισμένες υποομάδες επιδιώκουν συνειδητά το χάος. Ομάδες που συνδέονται με το δίκτυο χαρακτηρίστηκαν τρομοκρατικές το 2025 στον Καναδά και στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ στην ΕΕ οι σχετικές πράξεις μπορεί να αντιμετωπίζονται ως τρομοκρατία, κοινό έγκλημα ή διατάραξη της δημόσιας τάξης.
Τζιχαντισμός: μοναχικοί δράστες, απλά μέσα, τα περισσότερα θύματα
Ο τζιχαντισμός συνδέθηκε με 24 από τις 45 επιθέσεις και με 347 από τις 486 συλλήψεις, παραμένοντας η πιο διαδεδομένη και φονική μορφή τρομοκρατίας στην ΕΕ. Και οι εννέα ολοκληρωμένες επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν από μοναχικούς δράστες, ενήλικους άνδρες, οκτώ με μαχαίρι και μία με όχημα. Προκάλεσαν πέντε νεκρούς και 81 τραυματίες.
Πίσω από την εικόνα του «μοναχικού λύκου», όμως, η Europol διαπιστώνει ένα πιο σύνθετο υπόβαθρο. Οι δράστες κινούνται κυρίως μόνοι ή μέσα σε χαλαρά, συχνά διακρατικά δίκτυα ομοϊδεατών και όχι πλέον κατ’ ανάγκην σε αυστηρά ιεραρχικές οργανώσεις. Πολλοί δήλωναν πίστη στο «Ισλαμικό Κράτος», χωρίς να υπάρχουν στοιχεία ότι είχαν λάβει εντολές. Σε άλλες περιπτώσεις, ωστόσο, ύποπτοι διατηρούσαν απευθείας επαφές με μέλη τρομοκρατικών οργανώσεων στο Αφγανιστάν, στο Πακιστάν και στο Ιράκ. Η έκθεση αναφέρει 20χρονο στην Ιταλία, ο οποίος επικοινωνούσε με μέλος του Ισλαμικού Κράτους στην Επαρχία Χορασάν και σχεδίαζε είτε να μεταβεί στην περιοχή είτε να πραγματοποιήσει επιθέσεις στη Δύση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ηλικία των εμπλεκομένων: 108 από τους 347 συλληφθέντες ήταν έως 18 ετών, ενώ ορισμένες από τις επιθέσεις που αποτράπηκαν είχαν σχεδιαστεί από ανήλικους. Η ριζοσπαστικοποίηση μπορεί να συντελεστεί μέσα σε σύντομο διάστημα, αρχίζοντας από υλικό χρηστών σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πλατφόρμες παιχνιδιών και συνεχίζοντας σε κλειστότερα, κρυπτογραφημένα περιβάλλοντα.
Η Europol επισημαίνει, πάντως, ότι οι διαδικτυακές επαφές συχνά μεταφέρονται και στον πραγματικό κόσμο: στην Ολλανδία συνελήφθησαν 14 νέοι που παρήγαγαν προπαγάνδα του ΙΚ, συγκρότησαν ψηφιακό δίκτυο και σε ορισμένες περιπτώσεις συναντιούνταν και διά ζώσης.
Η επίσημη προπαγάνδα του ΙΚ παρέμεινε περιορισμένη, όμως αυξήθηκε το υλικό που δημιουργούν ανεξάρτητοι χρήστες, συχνά πολύ νέοι. Η Γάζα αξιοποιήθηκε από το ΙΚ για την τροφοδότηση αντισημιτικών αφηγημάτων και εκκλήσεων για επιθέσεις εναντίον Εβραίων, εβραϊκών κοινοτήτων και συμφερόντων. Η Αλ Κάιντα στην Αραβική Χερσόνησο προχώρησε ακόμη περισσότερο, δημοσιεύοντας πρακτικούς οδηγούς για επίδοξους μοναχικούς δράστες και αντλώντας «διδάγματα» ακόμη και από επιθέσεις μη τζιχαντιστών.
Η απειλή δεν περιορίζεται στο εσωτερικό της ΕΕ. Η Europol καταγράφει μετακινήσεις προς τη Συρία, επιστροφές από εμπόλεμες ζώνες και ανησυχία για φυλακισμένους ξένους μαχητές, γυναίκες και παιδιά. Παράλληλα, το ISKP παραμένει ανθεκτικό και ικανό να απειλήσει στόχους εκτός της περιοχής του, ενώ η ενίσχυση τζιχαντιστικών οργανώσεων στο Σαχέλ δημιουργεί φόβους για στρατολόγηση ξένων μαχητών και μελλοντικές επιχειρήσεις κατά της Ευρώπης.
Ακροδεξιά τρομοκρατία: ανήλικοι, ψηφιακά δίκτυα και «λευκή τζιχάντ»
Η ακροδεξιά τρομοκρατία συνδέθηκε το 2025 με πέντε επιθέσεις και 43 συλλήψεις σε εννέα κράτη-μέλη. Μία επίθεση ολοκληρώθηκε στη Γαλλία και προκάλεσε έναν θάνατο. Μεγαλύτερη ανησυχία από τους αριθμούς προκαλεί, ωστόσο, η ηλικία και το προφίλ των υπόπτων: αρκετοί ήταν έφηβοι ή πολύ νέοι άνδρες, ενώ ο νεότερος συλληφθείς για τρομοκρατία στην ΕΕ ήταν μόλις 12 ετών και συνδεόταν με την ακροδεξιά.
Οι μοναχικοί δράστες και οι μικροί πυρήνες δεν είναι πάντοτε πραγματικά απομονωμένοι. Συχνά διατηρούν χαλαρές σχέσεις με ευρύτερα δίκτυα μέσω ψηφιακών κοινοτήτων, κρυπτογραφημένων εφαρμογών και προσωπικών επαφών. Ο νεοναζισμός, η λευκή υπεροχή, ο αντισημιτισμός και το αντιμεταναστευτικό μίσος αναμειγνύονται πλέον με θεωρίες συνωμοσίας, μηδενισμό, μισογυνικές υποκουλτούρες και «επιταχυντισμό», δηλαδή την επιδίωξη χάους ώστε να καταρρεύσει το δημοκρατικό σύστημα.
Η Europol καταγράφει ακόμη ανταλλαγή συμβόλων και προτύπων βίας με τον τζιχαντισμό, χρησιμοποιώντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη «λευκή τζιχάντ». Παράλληλα, δίκτυα όπως το νεοναζιστικό The Base και τα Active Clubs, που συνδυάζουν ακροδεξιά ιδεολογία με σωματική εκγύμναση και ομαδική συνοχή, δείχνουν ότι πίσω από τους μεμονωμένους δράστες εξακολουθούν να αναπτύσσονται οργανωμένες και διακρατικές δομές.
Αριστερή και αναρχική τρομοκρατία: Γάζα, αντισημιτισμός και οι περισσότερες ολοκληρωμένες επιθέσεις
Η αριστερή και αναρχική τρομοκρατία κατέγραψε 12 επιθέσεις, από τις οποίες οι 11 ολοκληρώθηκαν, τις περισσότερες από κάθε κατηγορία: δέκα στην Ιταλία και μία στην Ελλάδα. Δεν υπήρξαν θύματα, καθώς οι στόχοι ήταν κυρίως κτίρια, οχήματα, επιχειρήσεις και κρατικές υποδομές. Οι συλλήψεις ανήλθαν σε 13, ενώ ο εμπρησμός ήταν η συχνότερη μέθοδος.
Η Γάζα λειτούργησε ως παράγοντας κινητοποίησης. Σε επτά από τις δέκα αναλήψεις ευθύνης εντοπίστηκαν αντισημιτικές, αντιισραηλινές ή αντισιωνιστικές θέσεις. Ιδιωτικές επιχειρήσεις αποτέλεσαν αποκλειστικά στόχο αριστερών και αναρχικών δραστών, με τις σχέσεις τους με το Ισραήλ να προβάλλονται συχνά ως κίνητρο. Άλλα αφηγήματα αφορούσαν τον αντιμιλιταρισμό, τον αντικαπιταλισμό, την αντίθεση στις φυλακές και στην κρατική καταστολή.
Η έκθεση δεν τεκμηριώνει επιχειρησιακή συνεργασία τζιχαντιστών και αριστερών ομάδων. Καταγράφει, όμως, ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αξιοποιήθηκε παράλληλα από τζιχαντιστές, ακροδεξιούς και αριστερούς εξτρεμιστές. Στις δικαστικές υποθέσεις του 2025, το ποσοστό καταδικών για αριστερή και αναρχική τρομοκρατία ήταν 41%, το χαμηλότερο μεταξύ των κατηγοριών, έναντι 88% για τζιχαντιστικές και ακροδεξιές υποθέσεις.
Αποσταθεροποιητικές ιδεολογίες και η επόμενη απειλή
Η Europol προειδοποιεί και για αντιθεσμικές ομάδες που αμφισβητούν τους δημοκρατικούς θεσμούς και το κράτος δικαίου, αντλώντας από θεωρίες συνωμοσίας, παραπληροφόρηση και δυσπιστία προς τις ελίτ. Δεν έχουν όλοι τρομοκρατική πρόθεση, αλλά οι κλειστοί θάλαμοι αντήχησης ενισχύουν τη ριζοσπαστικοποίηση και χαμηλώνουν το κατώφλι προσφυγής στη βία. Παράλληλα, υβριδικοί δρώντες χρησιμοποιούν μεσάζοντες, ενδεχομένως ανενημέρωτους για τον πραγματικό στόχο, στο πλαίσιο επίμονων και σωρευτικών ενεργειών αποσταθεροποίησης.
Για την επόμενη περίοδο, η Europol αναμένει ότι οι επιθέσεις χαμηλής πολυπλοκότητας θα παραμείνουν επίμονη απειλή και ενδέχεται να αυξηθούν, επειδή απαιτούν περιορισμένη προετοιμασία και είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Ο τζιχαντισμός πιθανότατα θα εξακολουθήσει να συγκεντρώνει τις περισσότερες επιθέσεις και συλλήψεις. Οι νεότεροι και τεχνολογικά εξοικειωμένοι δράστες μπορεί να αποτελέσουν ιδιαίτερο κίνδυνο, ενώ η επιλογή στόχων ενδέχεται να γίνει πιο τυχαία και ευκαιριακή, με σκοπό τη μεγιστοποίηση του φόβου και της κοινωνικής αναστάτωσης.
