Στην Άγκυρα μεταβαίνουν ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με αφορμή τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που ξεκινά σήμερα στην τουρκική πρωτεύουσα, αλλά και για κοινή συνάντηση, αύριο Τετάρτη, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Στο επίκεντρο θα βρεθούν οι σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, η περιφερειακή κατάσταση και, με ρητή αναφορά στην ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οι προσπάθειες του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για την επίλυση του Κυπριακού.
Η επίσκεψη έρχεται σε συνέχεια μιας σειράς επαφών υψηλού επιπέδου. Την περασμένη εβδομάδα στην Άγκυρα βρέθηκαν η ύπατη εκπρόσωπος Κάγια Κάλας με τους επιτρόπους Μάρτα Κος και Μάγκνους Μπρούνερ, ενώ ακολούθησε ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις. Η συχνότητα των επαφών δείχνει ότι η επανεκκίνηση του διαλόγου ΕΕ-Τουρκίας βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη.
Το Κυπριακό στην ατζέντα
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η συνάντηση θα επικεντρωθεί στις διμερείς σχέσεις, με οδικό χάρτη την Κοινή Ανακοίνωση του Νοεμβρίου 2023 για τις πολιτικές, οικονομικές και εμπορικές σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας. «Το τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο απαιτεί ενισχυμένο διάλογο και συνεργασία, βάσει κοινών συμφερόντων και πραγματιστικών βημάτων», αναφέρει η ανακοίνωση, σημειώνοντας ότι οι ηγέτες θα συζητήσουν και «τις συνεχιζόμενες διπλωματικές προσπάθειες υπό την ηγεσία του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την επίλυση του Κυπριακού».
Η αναφορά δεν είναι τυπική, καθώς το Κυπριακό παραμένει δομικό εμπόδιο σε κάθε περαιτέρω εμβάθυνση των ευρωτουρκικών σχέσεων. Στο ίδιο πνεύμα, η Κάλας, σε πρόσφατη συνέντευξή της στο τουρκικό πρακτορείο Anadolu, τόνισε ότι το ζήτημα παραμένει σημαντικό στις σχέσεις Άγκυρας και Βρυξελλών και, εκφράζοντας στήριξη στις προσπάθειες του Αντόνιο Γκουτέρες, ήταν σαφής. «Νομίζω ότι θα ξεκλείδωνε πολλά ζητήματα εάν υπάρξει μια ειρηνική διευθέτηση», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Πράγματι, οκτώ κεφάλαια της ενταξιακής διαπραγμάτευσης παραμένουν μπλοκαρισμένα λόγω της άρνησης της Άγκυρας να εφαρμόσει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Συμφωνίας της Άγκυρας έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας, την οποία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει, ενώ οι αντιρρήσεις Αθήνας και Λευκωσίας παραμένουν καθοριστικές για την τουρκική συμμετοχή σε ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία όπως το SAFE.
Στο ευρωπαϊκό κείμενο, πάντως, ΕΕ και Τουρκία χαρακτηρίζονται «στρατηγικοί εταίροι», με τη σχέση «αγκυρωμένη στη Συμφωνία Σύνδεσης του 1963» και με διμερές εμπόριο 198,1 δισ. ευρώ το 2022, καθώς η ΕΕ είναι ο πρώτος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας και εκείνη ο έβδομος της Ένωσης.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, καμία αναφορά στο casus belli που διατηρεί σε ισχύ η Άγκυρα κατά της Ελλάδας, δηλαδή σε μια απειλή πολέμου κατά κράτους-μέλους της Ένωσης, ούτε στις τουρκικές αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
Η απάντηση της Κομισιόν και η αντίδραση των Ευρωβουλευτών της ΝΔ
Το πόσο έχει μετατοπιστεί το ευρωπαϊκό αφήγημα φάνηκε και στη χθεσινή μεσημβρινή ενημέρωση της Κομισιόν. Ερωτηθείς σχετικά με παλαιότερες δηλώσεις της φον ντερ Λάιεν, η οποία είχε συμπεριλάβει την Τουρκία στο ίδιο επίπεδο κινδύνου για την ΕΕ με τη Ρωσία και την Κίνα, ο εκπρόσωπος περιορίστηκε να απαντήσει ότι η Τουρκία «είναι σημαντικός εταίρος της ΕΕ, με στρατηγικά συμφέροντα σε πολλούς τομείς», τα οποία αναμένεται να αποτελέσουν αντικείμενο των συνομιλιών.
Η επανεκκίνηση του διαλόγου δεν περνά, πάντως, ασχολίαστη. Το κοινό ανακοινωθέν της επίσκεψης Κάλας, Κος και Μπρούνερ προκάλεσε την αντίδραση των ευρωβουλευτών της Νέας Δημοκρατίας, οι οποίοι με ερώτησή τους προς την ύπατη εκπρόσωπο επικρίνουν την πλήρη απουσία από το κείμενο των συστάσεων του πρόσφατου ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, από το casus belli και τις παραβιάσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου έως τις αντιδράσεις της Άγκυρας στο ελληνικό θαλάσσιο πάρκο στο Αιγαίο και την παράνομη αλιεία στα ελληνικά χωρικά ύδατα.
Η ΕΕ στη σύνοδο του ΝΑΤΟ
Το πλαίσιο της συνόδου το έδωσε χθες ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Ευρωπαίοι και Καναδοί επενδύουν πλέον περίπου το 4% του ΑΕΠ τους σε άμυνα και ασφάλεια, με επιπλέον δαπάνες 258 δισ. δολαρίων τη διετία 2025-2026, και βρίσκονται σε τροχιά εξίσωσης των αμυντικών τους δαπανών με τις ΗΠΑ, καθώς η Ουάσιγκτον μειώνει το αποτύπωμά της στην Ευρώπη. Ο ίδιος, που έχει αναγάγει τη διαχείριση του Ντόναλντ Τραμπ σε πρώτιστο καθήκον, παραδέχθηκε ότι το ΝΑΤΟ της υπερβολικής εξάρτησης από τις ΗΠΑ «δεν ήταν βιώσιμο».
Σε αυτό το σκηνικό πατά η ευρωπαϊκή τοποθέτηση. «Μια ισχυρότερη Ευρώπη σημαίνει ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ. Οι υψηλότερες αμυντικές επενδύσεις μεταφράζονται σε πραγματικές δυνατότητες, σε μια πιο ανθεκτική αμυντική βιομηχανία και σε μεγαλύτερη ετοιμότητα», δηλώνει ο Κόστα, προσθέτοντας ότι «στον ολοένα και πιο απαιτητικό σημερινό κόσμο, η εταιρική σχέση ΕΕ-ΝΑΤΟ είναι πιο σημαντική από ποτέ».
Οι Βρυξέλλες υπενθυμίζουν ότι το ΝΑΤΟ «παραμένει το θεμέλιο της συλλογικής άμυνας», ότι 23 από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ μετέχουν και στη Συμμαχία και ότι οι δύο οργανισμοί εκπροσωπούν από κοινού πάνω από 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους, με κοινή αιχμή τη στήριξη της Ουκρανίας «για την επίτευξη μιας δίκαιης και βιώσιμης ειρήνης».
Η Άγκυρα γίνεται έτσι σημείο συνάντησης δύο παράλληλων διεργασιών, της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής συμβολής στο ΝΑΤΟ και της επαναπροσέγγισης με την Τουρκία. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το ερώτημα παραμένει αν αυτή η επανεκκίνηση μπορεί να προχωρήσει χωρίς να παρακαμφθούν το Κυπριακό, τα ζητήματα κυριαρχίας και οι ανοιχτές τουρκικές αμφισβητήσεις.
