Πέντε συστάσεις, οι οποίες καλύπτουν τη δημοσιονομική πολιτική, την άμυνα, την ενέργεια, τη φορολογία, το επιχειρηματικό περιβάλλον και το κοινωνικό κράτος, απευθύνει το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα για το 2026 και το 2027, στο πλαίσιο των ανά χώρα συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, που δίνουν φέτος έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή και οικονομική ασφάλεια, την αμυντική ετοιμότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η αξιολόγηση επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα δεν θεωρείται πλέον ότι αντιμετωπίζει μακροοικονομικές ανισορροπίες, χάρη στη μείωση του δημόσιου χρέους, στα δημοσιονομικά πλεονάσματα και στην εξυγίανση των τραπεζών. Η θετική αυτή εξέλιξη συνοδεύεται ωστόσο από έναν εκτενή κατάλογο εκκρεμοτήτων.
Το Συμβούλιο καλεί την Αθήνα να διατηρήσει τον έλεγχο των δημόσιων δαπανών, αξιοποιώντας παράλληλα την ευελιξία που προβλέπεται για την άμυνα, να περιορίσει τις παρεμβάσεις κατά της ενεργειακής ακρίβειας σε προσωρινά και στοχευμένα μέτρα, με την αξιολόγηση να χαρακτηρίζει ρητά μη στοχευμένη την επιδότηση του ντίζελ, να αξιολογήσει τις φοροαπαλλαγές και να αναπροσαρμόσει την ενεργειακή φορολογία υπέρ του εξηλεκτρισμού. Βαρύτητα δίνεται επίσης στο κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος, στην επιτάχυνση της Δικαιοσύνης, στην προσιτή κατοικία, στην αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και στην πρωτοβάθμια Υγεία.
Άμυνα με δημοσιονομική πειθαρχία
Η πρώτη σύσταση ζητεί από την Ελλάδα να συνεχίσει να τηρεί τα ανώτατα όρια αύξησης των καθαρών δαπανών του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού σχεδίου, αξιοποιώντας την εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Η Αθήνα καλείται να ενισχύσει τις δαπάνες και την ετοιμότητα σε άμυνα και ασφάλεια, διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα του χρέους, και να προσαρμόσει σταδιακά τον προϋπολογισμό, ώστε οι υψηλότερες αμυντικές δαπάνες να διατηρηθούν σε μόνιμη βάση.
Ζητείται ακόμη η πλήρης εφαρμογή του πλαισίου πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, ώστε να βελτιωθούν η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης και ο συντονισμός μεταξύ κράτους, περιφερειών και δήμων.
Το 2025 η χώρα κινήθηκε κάτω από το συνιστώμενο όριο, με αύξηση των καθαρών δαπανών κατά 3% έναντι ορίου 3,7%. Για το 2026, όμως, προβλέπεται αύξηση 7,3%, πάνω από το όριο του 3,6%. Η απόκλιση αντιστοιχεί σε 1,5% του ΑΕΠ, αλλά, σύμφωνα με την αξιολόγηση, καλύπτεται με τα σημερινά δεδομένα από την ευελιξία που έχει δοθεί για την άμυνα. Με βάση τον ορισμό της Eurostat, ο οποίος διαφέρει από τη μεθοδολογία του ΝΑΤΟ, οι αμυντικές δαπάνες ανήλθαν στο 2,4% του ΑΕΠ το 2025 και προβλέπεται να φθάσουν το 2,6% το 2026.
Στοχευμένα τα ενεργειακά μέτρα, στο μικροσκόπιο 1.236 φορολογικές δαπάνες
Στην ίδια σύσταση, το Συμβούλιο ζητεί τα μέτρα για την ενεργειακή ακρίβεια να είναι προσωρινά και στοχευμένα σε ευάλωτα νοικοκυριά ή ενεργοβόρες επιχειρήσεις, χωρίς να καταργούνται τα κίνητρα εξοικονόμησης και χωρίς να παραβιάζονται οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες.
Τα μέτρα αυτά ελήφθησαν μετά την έκρηξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή τον Φεβρουάριο του 2026. Η αξιολόγηση αναφέρει την οριζόντια επιδότηση του ντίζελ κατά 0,16 ευρώ το λίτρο, την οποία χαρακτηρίζει μη στοχευμένη, το επίδομα καυσίμων των 50 έως 60 ευρώ ανά όχημα, την επιδότηση του 15% του κόστους των λιπασμάτων, την εφάπαξ ενίσχυση των 150 ευρώ ανά παιδί και τις αποζημιώσεις στις ακτοπλοϊκές εταιρείες. Το κόστος τους υπολογίζεται σε 0,2% του ΑΕΠ για το 2026, θα έφθανε όμως το 0,6% εάν παρέμεναν σε ισχύ έως το τέλος του έτους.
Στο φορολογικό σκέλος, ζητείται βελτίωση της συμμόρφωσης, με περαιτέρω κεντρικοποίηση και ψηφιοποίηση των φορολογικών και τελωνειακών ελέγχων, και ενίσχυση της διαφάνειας μέσω αξιολόγησης και εξορθολογισμού των φορολογικών δαπανών, δηλαδή φοροαπαλλαγών, μειωμένων συντελεστών και άλλων ειδικών ρυθμίσεων. Το ελληνικό σύστημα περιλάμβανε το 2025 συνολικά 1.236 τέτοιες περιπτώσεις, με σημαντικό δημοσιονομικό κόστος.
Για τα κόκκινα δάνεια, ζητείται συνέχιση της μείωσης των αποθεμάτων σε τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης, με επιτάχυνση των δικαστικών διαδικασιών ρευστοποίησης. Οι καθυστερήσεις στους πλειστηριασμούς οδηγούν σε άγονες διαδικασίες και κρατούν κατοικίες εκτός πραγματικής προσφοράς, επιτείνοντας το στεγαστικό πρόβλημα.
Μεταρρυθμίσεις, γραφειοκρατία και Δικαιοσύνη
Η δεύτερη σύσταση ζητεί τη συνέχεια των μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων του Ταμείου Ανάκαμψης, που εισέρχεται στην τελική του φάση, και τη διατήρηση της δυναμικής των προγραμμάτων συνοχής, όπου η Ελλάδα κινείται ταχύτερα από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Η τρίτη σύσταση αφορά την απλοποίηση των κανονισμών και την ψηφιοποίηση της διοίκησης. Ζητούνται η ολοκλήρωση των πλαισίων για την περιβαλλοντική αδειοδότηση και τις παραχωρήσεις στον αιγιαλό, καθώς το υφιστάμενο χαρακτηρίζεται παρωχημένο, και η άρση των υψηλών εμποδίων εισόδου στα επαγγέλματα, με την έκθεση να αναφέρει περιορισμούς σε δικηγόρους, αρχιτέκτονες, πολιτικούς μηχανικούς και λογιστές, αλλά και στα φαρμακεία, στο λιανεμπόριο, στις μεταφορές και στις τηλεπικοινωνίες. Περιλαμβάνονται ακόμη η μείωση του κατακερματισμού στην έρευνα, η χρηματοδότηση των νεοφυών επιχειρήσεων και η ψηφιοποίηση των μικρομεσαίων.
Ζητείται επίσης επιτάχυνση των αστικών δικών και των διαφορών δημοσίων συμβάσεων, καθώς η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών παραμένει από τις υψηλότερες στην ΕΕ, και ολοκλήρωση της πολεοδομικής μεταρρύθμισης, όταν μόλις το 20% περίπου της επικράτειας καλύπτεται από εγκεκριμένα πολεοδομικά σχέδια.
Φθηνότερο ρεύμα και κατάργηση επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα
Η τέταρτη σύσταση καλεί την Ελλάδα να προωθήσει πιο προσιτές τιμές ρεύματος, με μηχανισμούς ευελιξίας, ολοκλήρωση των διασυνδέσεων των νησιών και βελτίωση του δικτύου διανομής, και να επεκτείνει τις ανανεώσιμες πηγές, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων αιολικών.
Συνιστά επίσης αναπροσαρμογή της ενεργειακής φορολογίας υπέρ του εξηλεκτρισμού και συγκεκριμένα βήματα για τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα, ιδίως στη βιομηχανία, σημειώνοντας ότι δεν έχει τεθεί αναλυτικό χρονοδιάγραμμα έως το 2030.
Στις μεταφορές ζητούνται επιτάχυνση της απανθρακοποίησης, ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης των λεωφορειακών συγκοινωνιών και αναβάθμιση του σιδηροδρομικού δικτύου. Η σύσταση καλύπτει και την κλιματική ανθεκτικότητα, με θωράκιση των υποδομών, αύξηση της ιδιωτικής ασφάλισης έναντι φυσικών καταστροφών μέσω εθνικής στρατηγικής, καλύτερη διαχείριση των υδάτων και επικαιροποίηση των σχεδίων διαχείρισης απορριμμάτων, καθώς το 80% περίπου των αστικών αποβλήτων καταλήγει σε ταφή, με την ανακύκλωση μόλις στο 17,4% έναντι 48% στην ΕΕ.
Απασχόληση, αξιολόγηση εκπαιδευτικών, στέγη και Υγεία
Η πέμπτη σύσταση ζητεί αύξηση της απασχόλησης γυναικών, νέων και ευάλωτων ομάδων, βελτίωση της ποιότητας της εργασίας, επέκταση της παιδικής και μακροχρόνιας φροντίδας, καθώς και εξορθολογισμό των κοινωνικών παροχών και καλύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες.
Το χάσμα απασχόλησης μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ το 13,6% των νέων δεν εργαζόταν ούτε συμμετείχε σε εκπαίδευση ή κατάρτιση το 2025.
Στην εκπαίδευση, ζητείται βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων, με διεύρυνση της επιμόρφωσης και της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και ενίσχυση της σχολικής αυτονομίας, καθώς καταγράφονται υψηλά ποσοστά μαθητών χωρίς τις ελάχιστες βασικές δεξιότητες.
Στο στεγαστικό, η Ελλάδα καλείται να αυξήσει την προσφορά προσιτής και κοινωνικής κατοικίας, μεταξύ άλλων μέσω νέου οικοδομικού κώδικα, καθώς τιμές και ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα.
Στην Υγεία, τέλος, ζητούνται ενίσχυση της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, αντιμετώπιση των ελλείψεων και των γεωγραφικών ανισοτήτων σε γιατρούς και νοσηλευτές και μείωση των ιδιωτικών πληρωμών των ασθενών, που παραμένουν από τις υψηλότερες στην ΕΕ.
