Οι Έλληνες γονείς εμφανίζονται πιο ανήσυχοι από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις επιπτώσεις των οθονών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους, την ώρα που σχεδόν ένας στους τρεις νέους στην Ευρώπη δηλώνει ότι τα social media τον κάνουν να αισθάνεται αγχωμένος, λυπημένος ή κοινωνικά αποκλεισμένος. Δύο στους τρεις γονείς στην Ελλάδα θεωρούν ότι οι οθόνες επηρεάζουν αρνητικά τη ζωή των νέων της ηλικίας των παιδιών τους, ενώ σχεδόν ένας στους δύο εκτιμά ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αρνητική επίδραση στην ψυχική ευεξία των ίδιων των παιδιών τους.
Το νέο Ευρωβαρόμετρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιβεβαιώνει τον σημαντικό αντίκτυπο που έχουν η υπερβολική χρήση οθονών και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική και σωματική υγεία των νέων. Κατά μέσο όρο, οι νέοι στην Ευρώπη περνούν 4,5 ώρες ημερησίως στο διαδίκτυο κατά τις σχολικές ημέρες και 6,1 ώρες τα Σαββατοκύριακα, ενώ το 14% δηλώνει ότι αφιερώνει περισσότερες από 10 ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες.
Κολλημένοι στην οθόνη από μικροί
Η έρευνα αποτυπώνει μια ευρύτερη τάση που προκαλεί ανησυχία σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το 45% των εφήβων παραδέχεται ότι συγκρίνει συχνά τον εαυτό του με άλλους χρήστες όταν χρησιμοποιεί μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ περίπου ένας στους τέσσερις έχει εκτεθεί σε προβληματικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, όπως ρητορική μίσους, πίεση για την εικόνα του σώματος ή βίαιο υλικό.
Τα στοιχεία δημοσιεύονται λίγες εβδομάδες πριν η ειδική ομάδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο παραδώσει, στις 13 Ιουλίου, τις προτάσεις της προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την περαιτέρω ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η ηλικία πρώτης επαφής με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι νέοι που ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν social media πριν από την ηλικία των 10 ετών περνούν κατά μέσο όρο 7,5 ώρες ημερησίως μπροστά σε οθόνες τα Σαββατοκύριακα, έναντι 5,7 ωρών για όσους άρχισαν μετά την ηλικία των 14 ετών.
«Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να συνδέουν και να εμπνέουν. Όταν όμως ένας στους τρεις νέους δηλώνει ότι τα social media τον κάνουν να αισθάνεται αγχωμένος, λυπημένος ή αποκλεισμένος, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και την ευημερία τους. Και όταν το ένα τέταρτο των νέων εκτίθεται σε προβληματικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, από τη ρητορική μίσους έως το βίαιο υλικό, είναι σαφές ότι έχει έρθει η ώρα για αλλαγές», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Ελλάδα vs EE
Πόσο χρόνο θεωρούν οι γονείς ότι περνούν τα παιδιά μπροστά σε οθόνες;
Στο ερώτημα αν ο χρόνος που περνούν τα παιδιά μπροστά σε οθόνες είναι υπερβολικός, σωστός ή πολύ λίγος, το 35% των Ελλήνων γονέων απαντά ότι είναι «υπερβολικά πολύς», έναντι 44% στην ΕΕ. Το 44% στην Ελλάδα θεωρεί ότι είναι «περίπου ο σωστός χρόνος», έναντι 41% στην ΕΕ, ενώ το 18% απαντά ότι είναι «πολύ λίγος», έναντι 10% στην ΕΕ.
Για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το 25% των Ελλήνων γονέων θεωρεί ότι τα παιδιά περνούν υπερβολικά πολύ χρόνο σε αυτά, έναντι 39% στην ΕΕ. Το 42% στην Ελλάδα θεωρεί ότι ο χρόνος είναι περίπου ο σωστός, έναντι 40% στην ΕΕ, ενώ το 28% απαντά ότι τα παιδιά περνούν πολύ λίγο χρόνο στα social media, ποσοστό διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που βρίσκεται στο 14%.
Οι βασικές ανησυχίες για τη χρήση οθονών
Όταν οι γονείς ερωτώνται για συγκεκριμένες πτυχές της χρήσης οθονών από τα παιδιά τους, η μεγαλύτερη ανησυχία στην Ελλάδα αφορά την έκθεση σε επιβλαβές ή ακατάλληλο περιεχόμενο στο διαδίκτυο. Το 28% δηλώνει «πολύ ανήσυχο» και το 43% «αρκετά ανήσυχο», δηλαδή συνολικά το 71%. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 72%.
Για την επίδραση της χρήσης οθονών στον ύπνο του παιδιού, το 54% των Ελλήνων γονέων δηλώνει ότι ανησυχεί πολύ ή αρκετά, έναντι επίσης 54% στην ΕΕ.
Για τις σχολικές επιδόσεις, το 54% στην Ελλάδα δηλώνει πολύ ή αρκετά ανήσυχο, έναντι 51% στην ΕΕ.
Η μεγαλύτερη ελληνική διαφοροποίηση εμφανίζεται στον κίνδυνο επαφής με αγνώστους στο διαδίκτυο. Το 65% των Ελλήνων γονέων δηλώνει πολύ ή αρκετά ανήσυχο, έναντι 61% στην ΕΕ.
Πώς αξιολογούν οι γονείς την επίδραση των οθονών και των socialmedia;
Στο ερώτημα για τη συνολική επίδραση των οθονών στη ζωή των νέων της ηλικίας των παιδιών τους, το 66% των Ελλήνων γονέων δίνει αρνητική απάντηση: 46% κάνει λόγο για «μάλλον αρνητική» επίδραση και 20% για «πολύ αρνητική». Στην ΕΕ, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 51%.
Μόλις το 6% των Ελλήνων γονέων βλέπει θετική επίδραση από τις οθόνες, έναντι 17% στην ΕΕ, ενώ το 28% στην Ελλάδα θεωρεί ότι η επίδραση δεν είναι ούτε θετική ούτε αρνητική.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στην Ελλάδα, το 45% των γονέων των οποίων τα παιδιά χρησιμοποιούν social media θεωρεί ότι έχουν αρνητική επίδραση στην ψυχική ευεξία των παιδιών, όπως στη διάθεση, τα επίπεδα άγχους ή την αυτοεκτίμηση. Στην ΕΕ, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 36%.
Παράλληλα, το 44% των Ελλήνων γονέων απαντά ότι η επίδραση των social media στην ψυχική ευεξία των παιδιών δεν είναι ούτε θετική ούτε αρνητική, έναντι 42% στην ΕΕ.
Τι παρατηρούν οι γονείς στην καθημερινότητα των παιδιών; – Δυσκολία συγκέντρωσης και διατήρησης προσοχής
Στην ερώτηση για το τι έχουν παρατηρήσει να συμβαίνει στο παιδί τους τις τελευταίες 30 ημέρες, το 32% των Ελλήνων γονέων απαντά «τίποτα από τα παραπάνω», έναντι 25% στην ΕΕ.
Η πιο συχνή παρατήρηση στην Ελλάδα είναι η δυσκολία συγκέντρωσης ή διατήρησης της προσοχής, την οποία αναφέρει το 27% των γονέων, έναντι 22% στην ΕΕ.
Ακολουθούν η λιγότερο υγιεινή διατροφή από το συνηθισμένο, όπως παράλειψη γευμάτων ή κατανάλωση πιο ανθυγιεινών τροφών, με 19% στην Ελλάδα και 17% στην ΕΕ, και το αίσθημα μεγάλης κόπωσης ή υπερφόρτωσης, με 17% στην Ελλάδα και 16% στην ΕΕ.
Το 14% των Ελλήνων γονέων αναφέρει ότι το παιδί δεν έχει αρκετό χρόνο για χόμπι, όπως αθλητισμό, μουσική, διάβασμα ή άλλες δραστηριότητες που απολαμβάνει, έναντι 20% στην ΕΕ. Το ίδιο ποσοστό, 14%, αναφέρει κούραση στα μάτια, έναντι 15% στην ΕΕ, ενώ το 13% δηλώνει ότι το παιδί δεν έχει αρκετό χρόνο για σωματική άσκηση, έναντι 17% στην ΕΕ.
Οι αρνητικές εμπειρίες στο διαδίκτυο
Στο ερώτημα αν το παιδί έχει δει ή βιώσει συγκεκριμένες εμπειρίες τους τελευταίους τρεις μήνες κατά τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης, το 28% των Ελλήνων γονέων απαντά «τίποτα από αυτά», έναντι 19% στην ΕΕ.
Η συχνότερη αρνητική εμπειρία που αναφέρεται στην Ελλάδα είναι η έκθεση σε ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες, με 24%, έναντι 26% στην ΕΕ.
Ακολουθεί το περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη και ήταν δύσκολο να αναγνωριστεί ως τέτοιο, με 23% στην Ελλάδα, έναντι 33% στην ΕΕ. Η διαφορά αυτή δείχνει ότι το συγκεκριμένο ζήτημα εμφανίζεται ακόμη εντονότερο στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Το 20% των Ελλήνων γονέων αναφέρει έκθεση σε προώθηση τυχερών παιχνιδιών, έναντι 17% στην ΕΕ. Το 16% αναφέρει ανεπιθύμητο βίαιο περιεχόμενο, έναντι 11% στην ΕΕ, ενώ επίσης 16% αναφέρει προώθηση ανθυγιεινών προϊόντων, όπως αλκοόλ ή ανθυγιεινά τρόφιμα, έναντι 23% στην ΕΕ.
Τέλος, το 14% των Ελλήνων γονέων αναφέρει πίεση προς το παιδί για το πώς πρέπει να δείχνει ή τι πρέπει να αγοράσει, έναντι 19% στην ΕΕ.
Τι κάνουν οι γονείς για να προστατεύσουν τα παιδιά;
Στην ερώτηση για τις ενέργειες που κάνουν οι ίδιοι οι γονείς για να προστατεύσουν την ψυχική ευεξία του παιδιού όταν χρησιμοποιεί μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η συχνότερη απάντηση στην Ελλάδα είναι η συζήτηση με το παιδί για τις διαδικτυακές εμπειρίες του. Αυτό δηλώνει το 52% των Ελλήνων γονέων, έναντι 48% στην ΕΕ.
Το 42% των Ελλήνων γονέων περιορίζει τον χρόνο που περνά το παιδί στο διαδίκτυο, έναντι 39% στην ΕΕ. Το 37% το ενθαρρύνει να κάνει διαλείμματα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έναντι 42% στην ΕΕ.
Το 32% χρησιμοποιεί εργαλεία ελέγχου χρόνου οθόνης ή γονικού ελέγχου, ποσοστό ίδιο με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το 23% απενεργοποιεί ή διαγράφει εφαρμογές, έναντι 24% στην ΕΕ. Το 17% αναφέρει επιβλαβές περιεχόμενο ή λογαριασμούς, έναντι 21% στην ΕΕ, ενώ επίσης 17% περιορίζει τις ειδοποιήσεις στις συσκευές του παιδιού, έναντι 20% στην ΕΕ.
Μόλις το 8% αναζητά επαγγελματική βοήθεια, όπως από σχολικό σύμβουλο ή ψυχολόγο, έναντι 10% στην ΕΕ.
Ποια μέτρα θεωρούν πιο αποτελεσματικά;
Στο ερώτημα ποια μέτρα θα ήταν πιο αποτελεσματικά για τη βελτίωση της ψυχικής ευεξίας των νέων στο διαδίκτυο, το 52% των Ελλήνων γονέων επιλέγει πρόσθετα ηλικιακά όρια ή περιορισμούς, έναντι 54% στην ΕΕ.
Το 50% ζητά καλύτερη εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, έναντι 47% στην ΕΕ. Το 49% θεωρεί πιο αποτελεσματική την περισσότερη εκπαίδευση στα σχολεία, έναντι 39% στην ΕΕ.
Το 39% ζητά πιο στοχευμένες εκστρατείες ενημέρωσης για τους νέους, έναντι 35% στην ΕΕ, ενώ το 36% ζητά περισσότερη ενημέρωση για τους γονείς, έναντι 32% στην ΕΕ.
Τέλος, το 19% θεωρεί σημαντική την καλύτερη πρόσβαση σε υποστήριξη ψυχικής υγείας, έναντι 26% στην ΕΕ.
Ποιος κάνει αρκετά για να προστατεύσει τους νέους;
Η έρευνα καταγράφει και την αξιολόγηση των γονέων για το αν διαφορετικοί φορείς κάνουν αρκετά ώστε να προστατεύσουν την ψυχική ευεξία των νέων στο διαδίκτυο.
Οι γονείς και οι συγγενείς συγκεντρώνουν τις πιο θετικές απαντήσεις στην Ελλάδα. Το 34% θεωρεί ότι κάνουν σίγουρα αρκετά και το 44% ότι κάνουν αρκετά σε κάποιο βαθμό, δηλαδή συνολικά 78%. Στην ΕΕ, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 71%.
Για τα σχολεία ή τους εκπαιδευτικούς, το 54% των Ελλήνων γονέων θεωρεί ότι κάνουν αρκετά, έναντι 56% στην ΕΕ.
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αξιολογούνται πολύ χαμηλότερα. Μόλις το 31% των Ελλήνων γονέων θεωρεί ότι κάνουν αρκετά για την προστασία των νέων, ενώ το 66% θεωρεί ότι δεν κάνουν αρκετά. Στην ΕΕ, το 37% θεωρεί ότι οι πλατφόρμες κάνουν αρκετά και το 58% ότι δεν κάνουν αρκετά.
Χαμηλή είναι και η αξιολόγηση των δημόσιων αρχών. Στην Ελλάδα, το 40% θεωρεί ότι κάνουν αρκετά, ενώ το 57% απαντά αρνητικά. Στην ΕΕ, το 42% αξιολογεί θετικά τις δημόσιες αρχές και το 53% αρνητικά.
Τα αποτελέσματα του Ευρωβαρόμετρου δημοσιεύονται καθώς η ειδική ομάδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο ολοκληρώνει τις εργασίες της. Οι συστάσεις που θα παρουσιαστούν στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στις 13 Ιουλίου αναμένεται να τροφοδοτήσουν τη συζήτηση για νέα ευρωπαϊκά μέτρα προστασίας των ανηλίκων και αυστηρότερους κανόνες για τις διαδικτυακές πλατφόρμες.
