Οι σαμουράι της Ιαπωνίας είναι διάσημοι ως ικανοί πολεμιστές που ακολουθούσαν έναν αυστηρό κώδικα τιμής. Στη λαϊκή κουλτούρα και στα μουσεία, απεικονίζονται κυρίως ως άνδρες, κάτι που γεννά ένα βασικό ερώτημα: υπήρξαν γυναίκες σαμουράι;
Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο Live Science, γυναίκες σαμουράι υπήρχαν και υπάρχουν ενδείξεις ότι κάποιες συμμετείχαν σε μάχες. Ωστόσο, το πόσο συχνό ήταν αυτό παραμένει αντικείμενο διαφωνίας, με κάποιους ιστορικούς να το θεωρούν εξαιρετικά σπάνιο και άλλους να υποστηρίζουν ότι συνέβαινε πιο συχνά.
Ένα κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι σαμουράι αποτελούσαν μια κοινωνική τάξη, γνωστή και ως “bushi”. Όποιος γεννιόταν σε αυτή την τάξη θεωρούνταν σαμουράι, ανεξάρτητα από το αν πολεμούσε ή όχι.
Όπως εξηγεί ο Sean O’Reilly από το Akita International University, «οποιαδήποτε γυναίκα γεννιόταν στην κοινωνική ομάδα των σαμουράι ήταν “female samurai”, ακόμη κι αν δεν είχε ποτέ πιάσει όπλο, όπως ακριβώς και ένας άνδρας παρέμενε σαμουράι ανεξάρτητα από την εκπαίδευσή του».
Οι γυναίκες πολεμίστριες αναφέρονται συχνά ως “onna-musha”, δηλαδή “γυναίκες πολεμίστριες”. Ο O’Reilly όμως επισημαίνει ότι πιθανότατα δεν ήταν τόσο συχνές ή στρατιωτικά σημαντικές όσο πιστεύεται σήμερα.
Πιο ισχυρές ιστορικές ενδείξεις για συμμετοχή γυναικών σε μάχες προέρχονται από τα τέλη του 19ου αιώνα, λίγο πριν την κατάργηση της τάξης των σαμουράι. Κατά τον Πόλεμο Μποσίν (1868–1869), υποστηρικτές του σογκουνάτου Τοκουγκάουα συγκρούστηκαν με δυνάμεις που ήθελαν την επιστροφή της εξουσίας στον αυτοκράτορα.
Στη διάρκεια αυτής της σύγκρουσης, γυναίκες σαμουράι που πολεμούσαν στο πλευρό του σογκουνάτου σχημάτισαν μια μονάδα γνωστή ως “Joshigun” κατά την πολιορκία του Aizu-Wakamatsu. Σύμφωνα με τη Diana Wright, περίπου 20–30 γυναίκες συμμετείχαν, αλλά μόνο τα ονόματα 10 είναι γνωστά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η 22χρονη Nakano Takeko, που θεωρείται ανεπίσημη αρχηγός της ομάδας.
Οπλισμένες με σπαθιά και naginata, πολέμησαν απέναντι σε στρατό με τουφέκια. Η Nakano Takeko φέρεται να σκότωσε πέντε ή έξι αντιπάλους πριν σκοτωθεί η ίδια. Οι επιζήσασες αναγκάστηκαν τελικά να υποχωρήσουν μαζί με τα υπόλοιπα στρατεύματα.
Κατά την περίοδο Τοκουγκάουα, οι γυναίκες της τάξης των σαμουράι εκπαιδεύονταν στις πολεμικές τέχνες με naginata για λόγους αυτοάμυνας, αν και το επίπεδο εκπαίδευσης διέφερε σημαντικά ανά περιοχή.
Υπάρχουν επίσης θεωρίες ότι ένας τύμβος στο Numazu περιέχει λείψανα γυναικών πολεμιστών του 16ου αιώνα. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα δείχνουν πως γυναίκες πέθαναν σε μάχες, όπως στη Μάχη του Senbonhama, ενώ άλλοι προειδοποιούν ότι δεν είναι βέβαιο πως όλοι οι νεκροί ήταν μαχητές.
Παράλληλα, ιστορικές και θρυλικές μορφές όπως η Tomoe Gozen, που φέρεται να πολέμησε στον Πόλεμο Genpei, και η Ōhōri Tsuruhime, που υπερασπίστηκε το νησί της σε ηλικία 16 ετών, έχουν γίνει σύμβολα γυναικείας πολεμικής δύναμης στην Ιαπωνία. Ωστόσο, πολλοί ιστορικοί τις θεωρούν εν μέρει μυθικές ή υπερβολικά εξιδανικευμένες.
Όπως σημειώνει ο Karl Friday, «υπάρχουν ιστορίες για γυναίκες πολεμίστριες, αλλά αυτές οι μορφές είναι συχνά ημι-θρυλικές». Παρ’ όλα αυτά, η φήμη τους δείχνει πόσο σπάνιες ήταν στην πραγματικότητα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα αυστηρά ταμπού της εποχής, όπως απαγορεύσεις για επαφή με γυναίκες πριν από τη μάχη ή ακόμη και η αποφυγή παρουσίας γυναικών σε συγκεκριμένες στρατιωτικές περιστάσεις, γεγονός που δείχνει την κοινωνική απόσταση μεταξύ φύλων στον πόλεμο.
Συμπερασματικά, οι ειδικοί συμφωνούν ότι, αν και υπήρξαν γυναίκες που συμμετείχαν σε μάχες στην Ιαπωνία από τον 8ο έως τον 16ο αιώνα, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αποτελούσαν συχνό ή θεσμοθετημένο φαινόμενο.
Παρόλα αυτά, η εκπαίδευση με naginata συνεχίζεται μέχρι σήμερα σε ορισμένες παραδόσεις πολεμικών τεχνών, κρατώντας ζωντανή μια πτυχή αυτής της λιγότερο γνωστής ιστορίας των σαμουράι.
