Η νέα εβδομάδα ξεκίνησε με τη Μέση Ανατολή να βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο της παγκόσμιας ανησυχίας και το πετρέλαιο να λειτουργεί ως το πρώτο «θερμόμετρο» της κρίσης. Οι εξελίξεις στην Υεμένη, η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν και οι απειλές για δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη δημιουργούν ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σκηνικό.
Το Brent ανέβηκε περισσότερο από 1% στις πρώτες συναλλαγές της Δευτέρας, στα 105,64 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI κινήθηκε στα 93,11 δολάρια. Άλλες πρωινές καταγραφές έφεραν το Brent κοντά στα 106 δολάρια. Η αγορά αντέδρασε στην απόρριψη από τον Ντόναλντ Τραμπ της τελευταίας ιρανικής πρότασης για συμφωνία και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ υπό όρους.
Αιματηρά πλήγματα στην Υεμένη – Οι Χούθι απειλούν με αντίποινα
Οι Χούθι καταγγέλλουν ότι σαουδαραβικά πλήγματα στην περιοχή της Ταΐζ προκάλεσαν δεκάδες νεκρούς και τραυματίες. Σύμφωνα με τις αναφορές που μεταδίδονται από την περιοχή, δύο επιδρομές έπληξαν αγορά στα περίχωρα της πόλης, με τους Χούθι να προειδοποιούν ότι η επίθεση δεν θα μείνει χωρίς απάντηση. Ο ακριβής απολογισμός δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Η κλιμάκωση έρχεται ενώ οι Χούθι έχουν πραγματοποιήσει επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και εγκαταστάσεων που συνδέονται με την ενεργειακή υποδομή της χώρας. Η σαουδαραβική πλευρά έχει δεσμευθεί ότι θα απαντήσει «σταθερά» στις επιθέσεις.
Η ιρανική προειδοποίηση για «νέο μέτωπο»
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η προειδοποίηση που προήλθε από την Τεχεράνη.
Ο υποστράτηγος Γιαχία Σαφαβί, ανώτερος στρατιωτικός σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν και πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, προειδοποίησε ότι, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αρχίσουν νέο κύκλο επιθέσεων, μπορεί να ανοίξει ένα νέο μέτωπο με επίκεντρο την Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η κλιμάκωση θα μπορούσε να επεκταθεί ακόμη και προς τον Ινδικό Ωκεανό.
Η απειλή αποκτά τεράστια οικονομική σημασία. Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελεί τη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας και κρίσιμο πέρασμα για τη μεταφορά πετρελαίου, προϊόντων διύλισης και εμπορευμάτων προς την Ευρώπη. Μία παράλληλη κρίση εκεί και στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να δημιουργήσει νέο σοκ στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Άλλο μήνυμα από τον Ιρανό πρόεδρο
Υπάρχει πάντως και δεύτερη, περισσότερο διπλωματική, γραμμή από την ίδια την Τεχεράνη. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι το Ιράν δεν επιδιώκει τον πόλεμο, αλλά θα απαντήσει εάν δεχθεί επίθεση. Παράλληλα υποστήριξε ότι το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ μπορεί να λυθεί μέσω διαλόγου και δήλωσε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να βοηθήσει στην αποκλιμάκωση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Υεμένης.
Πρόκειται επομένως για δύο μηνύματα που εκπέμπονται ταυτόχρονα από το Ιράν: διάλογος εφόσον υπάρξει συμφωνία με την Ουάσιγκτον, αλλά και προειδοποίηση για γενίκευση των επιχειρήσεων εάν επαναληφθούν αμερικανικά πλήγματα.
Η Ουάσιγκτον: «Το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο»
Από την αμερικανική πλευρά η γραμμή παραμένει σκληρή. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει επαναλάβει ότι βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία είναι ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Η αμερικανική κυβέρνηση δηλώνει επίσης ότι ενεργεί για να διατηρηθεί ανοικτή η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Για την Υεμένη, εκπρόσωπος του State Department ανέφερε ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να στερήσουν από τους Χούθι πρόσβαση σε όπλα και χρηματοδότηση, ενώ η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα χαρακτηρίζεται βασικό αμερικανικό συμφέρον.
Είχε προηγηθεί η ιδιαίτερα σκληρή προειδοποίηση του Ντόναλντ Τραμπ από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, όπου έθεσε το δίλημμα συμφωνίας ή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης εναντίον του Ιράν.
Ευρώπη και G7 φοβούνται την ενεργειακή ασφάλεια
Οι υπουργοί Εξωτερικών της G7 μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι η κατάσταση στην Υεμένη απειλεί όχι μόνο την περιφερειακή σταθερότητα αλλά και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Η κοινή ανακοίνωση καταδικάζει τις επιθέσεις των Χούθι και καλεί επίσης το Ιράν να σταματήσει την υποστήριξη και τον εξοπλισμό τους.
Η Βρετανία αποφάσισε ήδη να ενισχύσει την αμυντική υποστήριξη προς τη Σαουδική Αραβία, υπογραμμίζοντας ότι η κλιμάκωση στον Κόλπο μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών της ενέργειας και σε πρόσθετο κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Το μεγάλο άγχος τώρα λέγεται χειμώνας
Η αγορά δεν φοβάται μόνο την τιμή του αργού. Οι ελλείψεις σε προϊόντα διύλισης, και ιδιαίτερα στο diesel, έχουν ήδη προκαλέσει ισχυρές ανατιμήσεις σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες.
Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος για την Ευρώπη: εάν η κρίση παραταθεί καθώς μπαίνουμε στον χειμώνα, η επιβάρυνση δεν θα περιοριστεί στη βενζίνη. Θα περάσει στο diesel, στο πετρέλαιο θέρμανσης, στο φυσικό αέριο, στο ηλεκτρικό ρεύμα, στις μεταφορές και τελικά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Η Ελλάδα και τα μέτρα που βρίσκονται στο τραπέζι
Στην Αθήνα παρακολουθούν στενά την ενεργειακή κρίση, καθώς η αμόλυβδη έχει ήδη ξεπεράσει σε πολλές περιπτώσεις τα 2,15 ευρώ το λίτρο και υπάρχουν εκτιμήσεις ότι το πετρέλαιο θέρμανσης μπορεί να εμφανιστεί σημαντικά ακριβότερο σε σχέση με πέρυσι όταν αρχίσει η διάθεσή του στις 15 Οκτωβρίου.
Η κυβέρνηση έχει ήδη εφαρμόσει επιδότηση στο diesel κίνησης, η οποία για τον Σεπτέμβριο ανέρχεται σε 10 λεπτά το λίτρο μαζί με τον ΦΠΑ.
Παράλληλα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης έχει προαναγγείλει αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, χωρίς όμως αλλαγή των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων, άρα χωρίς διεύρυνση του αριθμού των δικαιούχων.
Στο κυβερνητικό οπλοστάσιο υπάρχει ήδη η εμπειρία του Fuel Pass και των επιδοτήσεων στα καύσιμα. Το ερώτημα πλέον είναι εάν η νέα άνοδος του πετρελαίου και κυρίως μια ενδεχόμενη παρατεταμένη κρίση θα υποχρεώσουν την κυβέρνηση να επεκτείνει ή να ενεργοποιήσει πρόσθετα μέτρα στήριξης μέσα στον χειμώνα.
Δύο στενά κρατούν σε αγωνία ολόκληρο τον κόσμο
Από τα Στενά του Ορμούζ μέχρι το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η παγκόσμια οικονομία παρακολουθεί δύο μικρά σημεία στον χάρτη που μπορούν να καθορίσουν την τιμή της ενέργειας σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Και το μήνυμα από το άνοιγμα των αγορών αυτής της Δευτέρας είναι σαφές: κάθε νέα στρατιωτική κλιμάκωση μεταφράζεται σχεδόν αμέσως σε ακριβότερο πετρέλαιο.
Με το Brent ξανά στην περιοχή των 106 δολαρίων, τον χειμώνα να πλησιάζει και την Υεμένη να μετατρέπεται σε ακόμη ένα ενεργό μέτωπο, η ενεργειακή κρίση επιστρέφει στην πρώτη γραμμή – και μαζί της η αγωνία για το πόσο ακριβά θα πληρώσουν τελικά οι ευρωπαϊκές και οι ελληνικές οικογένειες τη νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.
Πηγές
Reuters – Oil rebounds after Trump rejects Iran peace deal
UK Government – G7 statement on Bab al-Mandab
UK Government – Military support to Saudi Arabia
