Τα ξημερώματα της 13ης Αυγούστου 1961 το καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας άρχισε να κλείνει τα περάσματα ανάμεσα στο Ανατολικό και το Δυτικό Βερολίνο. Στην αρχή με συρματοπλέγματα. Πολύ γρήγορα με τσιμέντο, φυλάκια, προβολείς και ένοπλους φρουρούς.
Το Τείχος του Βερολίνου, το «Τείχος του Αίσχους» για τη Δύση, είχε γεννηθεί.
Γιατί χτίστηκε
Ο πραγματικός λόγος ήταν ένας: να σταματήσει η μαζική φυγή των Ανατολικογερμανών προς τη Δύση. Το καθεστώς της DDR έχανε πολίτες, εργαζομένους, επιστήμονες και νέους ανθρώπους που αναζητούσαν πολιτική και οικονομική ελευθερία.
Η ίδια η γερμανική κυβέρνηση αναφέρει σήμερα ότι το Τείχος κατασκευάστηκε για να εμποδίσει ακριβώς αυτή τη φυγή. (Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση)
Σταδιακά δημιουργήθηκε ένα τεράστιο σύστημα συνόρων περίπου 155 χιλιομέτρων γύρω από το Δυτικό Βερολίνο: τσιμεντένια τείχη, συρματοπλέγματα, τάφροι, παρατηρητήρια και η διαβόητη «λωρίδα του θανάτου». (Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση)
Οι άνθρωποι που επιχείρησαν να δραπετεύσουν
Παρά τον κίνδυνο, οι αποδράσεις δεν σταμάτησαν.
Άνθρωποι πήδηξαν από παράθυρα, έσκαψαν υπόγειες σήραγγες, κρύφτηκαν σε αυτοκίνητα, πέρασαν με αυτοσχέδια μέσα και ρίσκαραν τη ζωή τους απέναντι στους ένοπλους συνοριοφύλακες.
Δεκάδες χιλιάδες Ανατολικογερμανοί κατάφεραν συνολικά να διαφύγουν μέσω του Τείχους ή της εσωτερικής γερμανικής μεθορίου, ενώ περίπου 71.000 άνθρωποι φυλακίστηκαν από το 1961 έως το 1989 επειδή επιχείρησαν να εγκαταλείψουν την Ανατολική Γερμανία.
Οι νεότερες επίσημες γερμανικές αναφορές ανεβάζουν σε τουλάχιστον 140 τους νεκρούς που συνδέονται με το Τείχος του Βερολίνου. (
Ανάμεσά τους ο 18χρονος Peter Fechter, που πυροβολήθηκε το 1962 στην προσπάθειά του να διαφύγει και αφέθηκε βαριά τραυματισμένος κοντά στο Τείχος.
Το τελευταίο θύμα από πυρά συνοριοφυλάκων ήταν ο 20χρονος Chris Gueffroy, στις 5 Φεβρουαρίου 1989.
1969: Η δική μου συνάντηση με το Ανατολικό Βερολίνο
Για μένα, όμως, το Τείχος δεν είναι μόνο ένα κεφάλαιο της Ιστορίας.
Το έζησα.
Το 1969 εργαζόμουν στο «Φως των Σπορ» και βρέθηκα ως απεσταλμένος στο Ανατολικό Βερολίνο για τον ευρωπαϊκό αγώνα του Παναθηναϊκού με τη Φόρβερτς Βερολίνου.
Ο αγώνας έγινε στις 17 Σεπτεμβρίου 1969 και η Φόρβερτς νίκησε τον Παναθηναϊκό με 2-0. Στην Αθήνα, την 1η Οκτωβρίου, οι δύο ομάδες αναδείχθηκαν ισόπαλες 1-1. (FUSSBALL-DDR.de)
Είχα πάει στην προπόνηση της γερμανικής ομάδας για ρεπορτάζ και για να πάρω συνέντευξη από τον προπονητή.
Εκεί γνώρισα έναν από τους βοηθούς του.
Ήταν ένας άνθρωπος που ζούσε ουσιαστικά αιχμάλωτος της ίδιας του της χώρας.
Ο αδελφός του και η οικογένειά του είχαν προλάβει να φύγουν στο Δυτικό Βερολίνο. Εκείνος είχε μείνει πίσω. Είχε να τους δει περισσότερα από επτά χρόνια και, εξαιτίας αυτής ακριβώς της συγγένειας, δεν του επέτρεπαν να ταξιδεύει στο εξωτερικό μαζί με την ομάδα.
Την επόμενη ημέρα ήρθε στο ξενοδοχείο μου για τη συνέντευξη.
Όταν τελειώσαμε και με χαιρέτησε, ένιωσα μέσα στην παλάμη μου ένα μικρό χαρτάκι. Δεν χρειάστηκαν εξηγήσεις.
Μου είπε μόνο:
«Ο αδελφός μου. Πάρε τηλέφωνο και πες του ότι είμαι καλά».
Ήταν σχεδόν βέβαιο ότι μας παρακολουθούσε η Στάζι.
Το χαρτάκι που δεν βρήκαν ποτέ
Έπρεπε στη συνέχεια να περάσω στο Δυτικό Βερολίνο από το Checkpoint Charlie. Ήξερα ότι αν έβρισκαν επάνω μου εκείνο το χαρτί, τα πράγματα μπορούσαν να γίνουν πολύ δύσκολα.
Έτσι δεν κράτησα τον αριθμό τηλεφώνου όπως μου τον είχε γράψει. Μετέτρεψα τους αριθμούς σε γράμματα και τους ενσωμάτωσα στις σημειώσεις ενός αθλητικού ρεπορτάζ.
Στο Checkpoint Charlie με έψαξαν από την κορυφή μέχρι τα νύχια. Τη βαλίτσα μου την έκαναν κυριολεκτικά φύλλο και φτερό. Έψαχναν. Δεν βρήκαν τίποτα. Και τελικά πέρασα.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ το συναίσθημα όταν βρέθηκα στην άλλη πλευρά. Ήταν σαν να έβγαινα από το σκοτάδι στο φως.
Πίσω μου άφηνα μια πόλη γκρίζα, βαριά, θλιμμένη. Τους ανθρώπους της μυστικής αστυνομίας με τις χαρακτηριστικές γκρίζες καμπαρντίνες, την καχυποψία, τον έλεγχο.
Και ξαφνικά, επειδή ήταν ήδη απόβραδο, έμπαινα σε μια άλλη πόλη: φωτισμένη, γεμάτη βιτρίνες, αυτοκίνητα, κόσμο και κίνηση.
Η ίδια πόλη. Δύο διαφορετικοί κόσμοι.
Όταν έφτασα στο ξενοδοχείο μου στο Δυτικό Βερολίνο, τηλεφώνησα στον αριθμό. Βρήκα τον αδελφό του. Του μετέφερα το μήνυμα:
Ο αδελφός σου είναι καλά.
Από εκεί και πέρα δεν έμαθα ποτέ τι απέγινε εκείνος ο άνθρωπος.
9 Νοεμβρίου 1989: Το Τείχος ανοίγει
Χρειάστηκε να περάσουν 28 χρόνια.
Το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου 1989, ο αξιωματούχος της Ανατολικής Γερμανίας Günter Schabowski ανακοίνωσε σε συνέντευξη Τύπου νέους κανόνες μετακίνησης. Όταν ρωτήθηκε πότε θα εφαρμοστούν, απάντησε ουσιαστικά: αμέσως.
Η είδηση μεταδόθηκε αστραπιαία.
Χιλιάδες Ανατολικογερμανοί κατευθύνθηκαν στα σημεία διέλευσης. Οι φρουροί δεν μπορούσαν πλέον να συγκρατήσουν το πλήθος και περίπου στις 23:30 άνοιξε το πέρασμα της Bornholmer Straße. Ακολούθησαν και τα υπόλοιπα. (Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση)
Οι εικόνες έμειναν στην Ιστορία. Άνθρωποι έκλαιγαν, αγκαλιάζονταν, ανέβαιναν πάνω στο Τείχος και το χτυπούσαν με σφυριά και καλέμια.
Το Τείχος είχε πέσει. Η γερμανική επανένωση θα ολοκληρωνόταν επισήμως στις 3 Οκτωβρίου 1990.
Pink Floyd: Το «The Wall» που έγινε σύμβολο
Δέκα χρόνια πριν από την πτώση του Τείχους, τον Νοέμβριο του 1979, οι Pink Floyd είχαν κυκλοφορήσει το θρυλικό διπλό άλμπουμ «The Wall».
Δεν γράφτηκε ειδικά για το Τείχος του Βερολίνου. Η ιδέα του Roger Waters ήταν βαθύτερα προσωπική: ένα συμβολικό τείχος απομόνωσης που ο άνθρωπος χτίζει γύρω του, «τούβλο το τούβλο», από τα τραύματα, τις απώλειες, την εξουσία και την αποξένωση. (Pink Floyd)
Όμως η Ιστορία έμελλε να ενώσει τα δύο «τείχη».
Στις 21 Ιουλίου 1990, λίγους μήνες μετά την πτώση του πραγματικού Τείχους, ο Roger Waters παρουσίασε το «The Wall» στο Βερολίνο, στην Potsdamer Platz, σε μια συναυλία που απέκτησε παγκόσμιο συμβολισμό. Γιατί εκείνη τη βραδιά το γκρέμισμα ενός μουσικού τείχους είχε πλέον αποκτήσει διαφορετικό νόημα.
Το πραγματικό Τείχος είχε ήδη χάσει τη δύναμή του.
Και για όσους είχαμε περάσει κάποτε από το Checkpoint Charlie, η 9η Νοεμβρίου 1989 δεν ήταν απλώς μια μεγάλη είδηση.
χωρισμένη στα δύο, άρχισε επιτέλους να γίνεται ξανά μία.
