Ο Μαρκ Κάρνεϊ είπε σήμερα από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το «ναι» στην πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, με την πρόεδρο της Κομισιόν παρούσα στην αίθουσα, έδωσε για πρώτη φορά συγκεκριμένο περιεχόμενο σε αυτή τη νέα σχέση. Μίλησε για στρατηγική αυτονομία, άμυνα, κρίσιμες πρώτες ύλες, ενεργειακή ασφάλεια, Τεχνητή Νοημοσύνη, διάστημα και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, αλλά και για μεγαλύτερη κινητικότητα νέων, φοιτητών και εργαζομένων.
Η ομιλία έγινε λίγες ώρες αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ είχε χαρακτηρίσει «γελοία» την προοπτική να γίνει ο Καναδάς «associate member» και είχε απειλήσει την Ευρώπη με «πολύ σοβαρούς δασμούς» ή ακόμη και με διακοπή του εμπορίου σε ορισμένους τομείς, εάν θεωρήσει ότι η κίνηση αποτελεί «εχθρική πράξη» απέναντι στις ΗΠΑ.
Ο Κάρνεϊ δεν κατονόμασε τον Αμερικανό πρόεδρο. Φρόντισε όμως να ξεκαθαρίσει τι δεν προτείνει: «Δεν προτείνω ένα τρίτο μπλοκ για να γίνουμε αντίπαλη μεγάλη δύναμη, απλώς με καλύτερους τρόπους», είπε σε ειρωνικό τόνο, μια διατύπωση που υπό το βάρος των απειλών Τραμπ δεν πέρασε απαρατήρητη.
«Δεν επιδιώκουμε ισχύ για να κυριαρχούμε πάνω στους άλλους», πρόσθεσε. Στόχος, όπως εξήγησε, είναι η ανθεκτικότητα, ώστε κανείς να μην μπορεί να ελέγχει τις ανοικτές αγορές, να περιορίζει την κυριαρχία, να απειλεί την εδαφική ακεραιότητα ή να υπονομεύει τις ελευθερίες, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Εξαρτάται από την Ευρώπη
Ωστόσο, λίγο αργότερα, στη συνέντευξη Τύπου με την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, ο Κάρνεϊ επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους γύρω από την ίδια την ονομασία του «associate member». Ξεκαθάρισε ότι ο Καναδάς δεν επιδιώκει πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ότι η ακριβής ονομασία της νέας σχέσης είναι θέμα που θα πρέπει να καθορίσει η ίδια η Ευρώπη.
«Αυτό που έχει σημασία είναι η ουσία», είπε. «Τι χτίζουμε πραγματικά μαζί; Πώς συνδυάζουμε τις δυνάμεις μας με τρόπο που να υπηρετεί καλύτερα τους πολίτες μας, να προστατεύει τα θεμελιώδη δικαιώματά μας και να δημιουργεί ευημερία;»
«Ο Καναδάς δεν βρίσκεται σε θέση ούτε επιδιώκει να γίνει πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επομένως, πρόκειται για ένα διαφορετικό πλαίσιο», πρόσθεσε, αφήνοντας ανοιχτό το πώς ακριβώς θα οριστεί θεσμικά η νέα σχέση και επισημαίνοντας ότι η μελλοντική σχέση με την ΕΕ θα τεθεί προς συζήτηση στο καναδικό Κοινοβούλιο και θα υπάρξει σχετική ψηφοφορία, υπογραμμίζοντας ότι το νέο πλαίσιο δεν θα αποφασιστεί μόνο σε επίπεδο κυβέρνησης.
Ο ίδιος έδειξε ως επόμενο σημαντικό σταθμό τη Σύνοδο ΕΕ–Καναδά στα τέλη Οκτωβρίου, όπου αναμένεται να συνεχιστεί η συζήτηση για το περιεχόμενο της νέας εταιρικής σχέσης.
Ερωτηθείς για την κριτική Τραμπ, ο Κάρνεϊ απάντησε ότι ο Καναδάς θα αποφασίζει ο ίδιος με ποιους θα συνάπτει συμφωνίες. «Κανείς δεν πρόκειται να μας υπαγορεύσει τον πολιτισμό μας ή με ποιους μπορούμε να συνάπτουμε διεθνείς συμφωνίες», είπε στους δημοσιογράφους στο Στρασβούργο.
Ερωτηθείς ευθέως για τις απειλές Τραμπ, ο Κάρνεϊ απέρριψε την ιδέα ότι η προσέγγιση με την ΕΕ αποτελεί κίνηση εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών. «Πρόκειται για μια θετική πρωτοβουλία, όχι για αντίδραση σε οτιδήποτε», είπε, προσθέτοντας ότι ένας ισχυρότερος και πιο ανθεκτικός Καναδάς θα είναι και αποτελεσματικότερος εταίρος για τις ΗΠΑ.
Τι προτείνει στην πράξη ο Κάρνεϊ
«Ο Καναδάς καλωσορίζει αυτή τη φιλοδοξία», είπε για την πρόταση της φον ντερ Λάιεν, προσθέτοντας ότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν «συντριπτική πλειοψηφία» Καναδών υπέρ πολύ στενότερων σχέσεων με την Ευρώπη. Τη χαρακτήρισε μια «Συμμαχία για το Μέλλον», την οποία οι δύο πλευρές θα πρέπει «να ορίσουμε μαζί».
Επίσης, ο Κάρνεϊ αναγνώρισε τη σημασία της CETA, της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ–Καναδά (την οποία δεν έχουν υπογράψει όλα τα κράτη μέλη) και της συμμετοχής του Καναδά ως πρώτης μη ευρωπαϊκής χώρας στο SAFE, τόνισε όμως ότι το πλαίσιο συνεργασίας που έχει οικοδομηθεί μέχρι σήμερα δεν κινείται αρκετά γρήγορα ώστε να ανταποκριθεί στην ένταση και την ταχύτητα των σημερινών ανατροπών.
Και στη συνέχεια πέρασε στα συγκεκριμένα.
Καναδάς και Ευρώπη, είπε, πρέπει να εξασφαλίσουν τη στρατηγική τους αυτονομία μέσα από βαθιά συνεργασία σε κρίσιμες πρώτες ύλες, αμυντική βιομηχανία, Τεχνητή Νοημοσύνη και υπολογιστική ισχύ, ενεργειακή ασφάλεια, διάστημα και συστήματα πληρωμών. Πρότεινε επίσης ουσιαστικά απρόσκοπτο ψηφιακό εμπόριο, καθώς και βαθύτερη σύνδεση σε μη αγροτικά αγαθά και υπηρεσίες.
Για τους νέους, πρότεινε να μπορούν να ζουν, να εργάζονται και να σπουδάζουν και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, με συμμετοχή του Καναδά στο Erasmus+ και στην επόμενη γενιά του Horizon, ώστε να ενισχυθούν η πανεπιστημιακή συνεργασία και η έρευνα στις τεχνολογίες αιχμής.
Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στην ενέργεια και στις κρίσιμες πρώτες ύλες. Υπενθύμισε ότι ο Καναδάς διαθέτει κοιτάσματα περισσότερων από 34 κρίσιμων ορυκτών και βρίσκεται μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών για δέκα από εκείνα που θεωρούνται σημαντικότερα για την ενεργειακή μετάβαση.
«Η συμμαχία μας μπορεί να βοηθήσει να καλυφθεί η ανάγκη της Ευρώπης για αξιόπιστη προμήθεια», είπε, συνδέοντας τις καναδικές πρώτες ύλες με τις ευρωπαϊκές δυνατότητες προηγμένης επεξεργασίας και την ανάπτυξη ολοκληρωμένων αλυσίδων αξίας.
Στην ενέργεια ήταν ακόμη πιο συγκεκριμένος: ο Καναδάς μπορεί να προσφέρει LNG και υδρογόνο σε μεγάλη κλίμακα για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, αξιοποιώντας και νέες λιμενικές υποδομές στον καναδικό Βορρά και στην ανατολική ακτή. Από την άλλη πλευρά, όπως είπε, ο Καναδάς μπορεί να επωφεληθεί από την ευρωπαϊκή τεχνογνωσία στις καθαρές ενεργειακές τεχνολογίες.
Στο τεχνολογικό πεδίο πρότεινε κοινή ανάπτυξη νέας «κυρίαρχης» υπολογιστικής ισχύος, ασφαλέστερες ευρυζωνικές συνδέσεις μεταξύ Ευρώπης και Ασίας μέσω της κοινής γεωγραφίας, καθώς και συνεργασία για πρωτόκολλα ασφαλείας στην AI, κοινά πρότυπα και μεγαλύτερη διαφάνεια.
Και πήγε ακόμη πιο πέρα: Καναδάς και Ευρώπη, είπε, θα πρέπει να εξετάσουν τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, ώστε να διευρυνθούν οι επιλογές, να μειωθεί το κόστος για τους πολίτες και να βελτιωθεί η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια.
Στο χρηματοπιστωτικό πεδίο, ο Κάρνεϊ πήγε ακόμη πιο μακριά, προτείνοντας να εξεταστεί η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αγοράς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών ΕΕ–Καναδά. Όπως είπε, μια τέτοια αγορά θα μπορούσε να «διευρύνει τις επιλογές και να μειώσει το κόστος για τους πολίτες», αλλά και να βελτιώσει την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια, διατηρώντας παράλληλα τη χρηματοπιστωτική ανθεκτικότητα των δύο πλευρών.
Η πρόταση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί αυτή την περίοδο να ξεπεράσει τον κατακερματισμό των δικών της κεφαλαιαγορών. Η Κομισιόν έχει καταθέσει το πακέτο για την ενοποίηση και την εποπτεία των αγορών, κεντρικό κομμάτι της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union), με στόχο να αρθούν τα εμπόδια στις διασυνοριακές επενδύσεις και να δημιουργηθεί μια πιο ενιαία ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίου.
Το εγχείρημα αποτελεί βασικό μέρος της ευρωπαϊκής ατζέντας ανταγωνιστικότητας, αλλά οι διαπραγματεύσεις παραμένουν δύσκολες. Οι υπουργοί Οικονομικών έχουν δεσμευθεί να επιδιώξουν συμφωνία μέσα στο 2026, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες για το πόσο βαθιά θα πρέπει να προχωρήσει η ενοποίηση και η κοινή ευρωπαϊκή εποπτεία.
Το θεσμικό κενό παραμένει
Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει τι ακριβώς σημαίνει «συνδεδεμένο μέλος». Τέτοιο καθεστώς δεν προβλέπεται σήμερα στις ευρωπαϊκές Συνθήκες και δεν υπάρχει έτοιμη φόρμουλα για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της Οτάβα. Η φον ντερ Λάιεν άνοιξε την πολιτική συζήτηση, όμως μια νέα σχέση αυτού του βάθους δεν μπορεί να καθοριστεί μόνο από την Κομισιόν και θα χρειαστεί τη συμφωνία των κρατών-μελών.
Εάν μάλιστα η νέα σχέση φθάσει μέχρι βαθιά συμμετοχή στην Ενιαία Αγορά, ο Καναδάς θα πρέπει να ευθυγραμμίσει μέρος των κανόνων του με το ευρωπαϊκό δίκαιο, χωρίς να διαθέτει τα δικαιώματα ψήφου ενός πλήρους κράτους-μέλους.
Ο ίδιος ο Κάρνεϊ απέφυγε να ορίσει το θεσμικό περιεχόμενο του «associate member». Έδωσε όμως σαφή εικόνα για το πολιτικό και οικονομικό περιεχόμενο που θέλει να αποκτήσει η σχέση.
«Ένα δέντρο θα πέσει – ένα δάσος όχι»
Η Ρομπέρτα Μέτσολα είχε ανοίξει τη συνεδρίαση θυμίζοντας τις θυσίες των Καναδών στρατιωτών στους Παγκοσμίους Πολέμους και τη συμβολή τους στην απελευθέρωση της Ευρώπης. Καθώς ο Κάρνεϊ κατευθυνόταν προς το βήμα ακούστηκε από την αίθουσα σύνθημα «USA, USA». Ο ίδιος γέλασε και το προσπέρασε.
«Δεν είμαστε σύμμαχοι μόνο για τις καλές μέρες. Δεν επιδιώκουμε συμφωνίες μηδενικού αθροίσματος», είπε λίγο αργότερα.
Περιέγραψε έναν κόσμο όπου η οικονομική ολοκλήρωση «εργαλειοποιείται», οι δασμοί χρησιμοποιούνται για άσκηση πίεσης, οι χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί για εξαναγκασμό και οι αλυσίδες εφοδιασμού μετατρέπονται σε αδύναμα σημεία προς εκμετάλλευση.
«Αυτός ο συνδυασμός είναι μια άγρια καταιγίδα», είπε. «Ένα δέντρο θα πέσει μέσα της. Ένα δάσος όχι».
«Ο στόχος δεν είναι η αυτάρκεια. Είναι η συλλογική ανθεκτικότητα», συνόψισε. Η Ευρώπη, είπε, φέρνει το μέγεθος της αγοράς, την έρευνα, την προηγμένη βιομηχανία και μια αμυντική βιομηχανική βάση που αναπτύσσεται γρήγορα. Ο Καναδάς ενέργεια, κρίσιμες πρώτες ύλες, δυνατότητες στο διάστημα, στην AI και στην κβαντική τεχνολογία και τη στρατηγική γεωγραφία της Αρκτικής.
«Εκεί όπου οι δυνάμεις μας διαφέρουν, αλληλοσυμπληρώνονται. Εκεί όπου συμπίπτουν, δημιουργούν κλίμακα».
Έκλεισε παρουσιάζοντας μια συμμαχία ΕΕ–Καναδά ως «φάρο για άλλες δημοκρατίες», όχι ορισμένη από το τι αντιτίθεται αλλά από όσα υπερασπίζεται: ελευθερία, αλληλεγγύη, ευημερία και βιωσιμότητα. Μια συμμαχία «αρκετά ισχυρή ώστε κανείς να μην μπορεί να υπαγορεύει τις επιλογές μας» και ταυτόχρονα «αρκετά ανοικτή ώστε να μπορούν να συμμετάσχουν και άλλοι».
Η ομιλία ολοκληρώθηκε με παρατεταμένο όρθιο χειροκρότημα.
