Δεν πέρασε ούτε ένα 24ωρο από την πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ανοίξει η πόρτα ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η κίνηση έχει ήδη προκαλέσει την πρώτη μεγάλη αντίδραση από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού – αλλά και αρκετή συζήτηση στο εσωτερικό της ίδιας της ΕΕ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «γελοία» την προοπτική, υποστήριξε ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί ακόμη και «εχθρική πράξη» απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και απείλησε την Ευρώπη με «πολύ βαρείς δασμούς», εάν κρίνει ότι πίσω από την κίνηση υπάρχουν «κακές προθέσεις».
«Αν είναι καλή η πρόθεση, αυτό είναι εντάξει. Αν είναι κακή η πρόθεση, θα επιβάλουμε πολύ βαρείς δασμούς στην Ευρώπη», πρόσθεσε ο Αμερικανός πρόεδρος, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο περιορισμού του εμπορίου με την ΕΕ σε ορισμένους τομείς. Παράλληλα επιτέθηκε ξανά στον Καναδά, χαρακτηρίζοντάς τον «απαίσιο εμπορικό εταίρο».
Η αντίδραση Τραμπ έρχεται την ημέρα που ο Μαρκ Κάρνεϊ ανεβαίνει στο βήμα της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, μία ημέρα μετά την ομιλία της φον ντερ Λάιεν για την Κατάσταση της Ένωσης, την οποία παρακολούθησε από την αίθουσα.
Η πρόεδρος της Κομισιόν πρότεινε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «associate member» της ΕΕ και ανακοίνωσε μια νέα «Συμμαχία για το Μέλλον», με συνεργασία από την αμυντική βιομηχανία και την Αρκτική έως την ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια. Μίλησε ακόμη για έναν «κοινό χώρο ευημερίας και οικονομικής ασφάλειας» και για μεγαλύτερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών και καναδικών αμυντικών βιομηχανικών βάσεων.
«Θέλουμε να ανεβάσουμε τη σχέση με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο», είπε η φον ντερ Λάιεν, πριν απευθυνθεί προσωπικά στον Κάρνεϊ και προτείνει να ανοίξει η πόρτα για το νέο καθεστώς.
«Θα ήθελα να εργαστούμε μαζί για να ανοίξουμε την πόρτα ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης» είπε και υπογράμμισε ότι η νέα εταιρική σχέση «δεν στρέφεται εναντίον κάποιου άλλου», αλλά αποσκοπεί στην ενίσχυση της κοινής ισχύος.
Μια πρόταση χωρίς θεσμικό προηγούμενο
Όμως το ακριβές θεσμικό περιεχόμενο ενός τέτοιου καθεστώτος δεν παρουσιάστηκε και μπορεί το χειροκρότημα στο Ευρωκοινοβούλιο να ήταν θερμό. Εκτός όμως της αίθουσας, η υποδοχή φαίνεται πιο σύνθετη. Οι Financial Times καταγράφουν επιφυλάξεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για μια πρόταση που δεν έχει σήμερα θεσμικό προηγούμενο και την οποία η πρόεδρος της Κομισιόν δεν μπορεί από μόνη της να υλοποιήσει. Η γερμανική κυβέρνηση εμφανίστηκε ανοικτή στη συζήτηση νέων μοντέλων συνεργασίας με τον Καναδά, αλλά σημείωσε ότι ο όρος «associate member» θα πρέπει να επανεξεταστεί.
Οι FT σημειώνουν πάντως ότι η ιδέα δεν γεννήθηκε την ώρα της ομιλίας: Κάρνεϊ και φον ντερ Λάιεν είχαν ήδη σκιαγραφήσει τις γενικές γραμμές μιας βαθύτερης σχέσης στο περιθώριο συνόδου στην Αρμενία τον Μάιο. Τις ημέρες όμως πριν από την ομιλία της προέδρου της Κομισιόν, συνεργάτες επανεξέταζαν επανειλημμένα τον τρόπο με τον οποίο θα παρουσιαζόταν το νέο καθεστώς, καθώς οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είχαν ήδη εκφράσει επιφυλάξεις.
Αναλυτές εξηγούν ότι στις ευρωπαϊκές Συνθήκες δεν προβλέπεται σήμερα καθεστώς «associate member» και επομένως δεν υπάρχει έτοιμη φόρμουλα για το ποια δικαιώματα και ποιες υποχρεώσεις θα συνεπαγόταν για τον Καναδά. Ο ίδιος ο Κάρνεϊ έχει ξεκαθαρίσει ότι η Οτάβα δεν επιδιώκει πλήρη ένταξη στην ΕΕ, αλλά μια «μοναδική συμμαχία» με την Ευρώπη.
Εάν όμως η νέα σχέση έφθανε σε βαθιά ενσωμάτωση του Καναδά στην Ενιαία Αγορά, θα έμπαινε αναπόφευκτα και το ζήτημα της ευθυγράμμισης των καναδικών κανόνων με το ευρωπαϊκό δίκαιο – με την Οτάβα να εφαρμόζει ενδεχομένως ευρωπαϊκούς κανόνες χωρίς τα δικαιώματα ψήφου ενός πλήρους κράτους-μέλους. Ακόμη και σήμερα, άλλωστε, περισσότερο από μία δεκαετία μετά τη συμφωνία για τη CETA, δεν έχει ολοκληρωθεί η επικύρωσή της από όλα τα κράτη-μέλη.
Υπάρχει και η διάσταση της διεύρυνσης. Ουκρανία, Μολδαβία, Μαυροβούνιο και Αλβανία βρίσκονται εδώ και χρόνια σε μια δύσκολη διαδικασία μεταρρυθμίσεων και ευθυγράμμισης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Μια ειδική σχέση για τον Καναδά δεν αλλάζει τυπικά την πορεία τους, μπορεί όμως να προκαλέσει τριβές εάν θεωρηθεί ότι η ΕΕ ανοίγει μια παράλληλη οδό βαθύτερης ενσωμάτωσης για μια χώρα εκτός Ευρώπης. Μόλις τον Μάιο, εξάλλου, είχε συζητηθεί γερμανική πρόταση για «associate membership» της Ουκρανίας, την οποία το Κίεβο είχε απορρίψει.
Την αβεβαιότητα για το τι ακριβώς σημαίνει η πρόταση αποτυπώνει και το Euractiv. Ο Βόπκε Χούκστρα μίλησε για «Terra Nova», μια «αχαρτογράφητη περιοχή», ενώ σύμφωνα με αξιωματούχο της Κομισιόν που επικαλείται το μέσο, η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος δεν γνώριζε εκ των προτέρων τα σχέδια της προέδρου.
Η νέα απειλή Τραμπ αποκτά επιπλέον βάρος καθώς μόλις τον Ιούνιο πέρασε η τελική έγκριση στους δύο κανονισμούς με τους οποίους η ΕΕ εφαρμόζει τις δασμολογικές δεσμεύσεις της συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τότε η Ένωση είχε καταργήσει τους εναπομείναντες δασμούς σε αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα και είχε παραχωρήσει προτιμησιακή πρόσβαση σε ορισμένα άλλα προϊόντα, διατηρώντας όμως το ευρωπαϊκό «φρένο ασφαλείας»: τη δυνατότητα αναστολής των προτιμήσεων εάν οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους ή διαταράξουν τις ισορροπημένες εμπορικές σχέσεις.
Λιγότερο από τρεις μήνες αργότερα, οι δασμοί επιστρέφουν ως απειλή αυτή τη φορά με αφορμή τον Καναδά.
Το ενδιαφέρον μεταφέρεται πλέον στις όποιες αντιδράσεις προκύψουν από την ΕΕ και ακόμη περισσότερο στη σημερινή ομιλία του Μαρκ Κάρνεϊ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο τι θα πει για την πρόταση της φον ντερ Λάιεν και εάν θα επιλέξει να απαντήσει στην προειδοποίηση που ήρθε λίγες ώρες αργότερα από τον Λευκό Οίκο.
