Σε μία σαφώς αυστηρότερη, αλλά προς το παρόν πολιτική και όχι δεσμευτική, κοινή γραμμή για το μεταναστευτικό κατέληξαν οι υπουργοί Εσωτερικών και Μετανάστευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι συνεδρίασαν εκτάκτως την Τρίτη 4 Αυγούστου μέσω τηλεδιάσκεψης, μετά τη μαζική είσοδο μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.
Δεν επρόκειτο για Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών, αλλά για άτυπη τηλεδιάσκεψη των αρμόδιων υπουργών, την οποία συγκάλεσε η Ιρλανδία, ως προεδρεύουσα χώρα του Συμβουλίου της ΕΕ. Επομένως, δεν εκδόθηκε κάποια νέα νομοθετική πράξη ούτε υπήρξε απόφαση που να εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη-μέλη. Οι υπουργοί χάραξαν, όμως, τις βασικές κατευθύνσεις που θα συζητηθούν ξανά σε υπουργικό επίπεδο και, κυρίως, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου. (Συμβούλιο Ευρώπης)
Τι συμφωνήθηκε στην τηλεδιάσκεψη
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπήρξε κοινή αντίληψη ότι απαιτούνται:
• Ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.
• Αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των δικτύων διακινητών.
• Αύξηση και επιτάχυνση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
• Βαθύτερες συμφωνίες με τρίτες χώρες προέλευσης και διέλευσης μεταναστών.
• Καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και ανταλλαγής πληροφοριών.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη παρακολούθησης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι ψευδείς πληροφορίες και οργανωμένες αναρτήσεις διακινητών συνέβαλαν στην κινητοποίηση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων προς τα σύνορα της Θέουτα.
Οι υπουργοί ζήτησαν επίσης στενότερο συντονισμό στην αντιμετώπιση ξένων επιχειρήσεων παραπληροφόρησης και πιθανών προσπαθειών εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης εξετάζει, χωρίς να έχει ακόμη καταλήξει σε οριστικά συμπεράσματα, πιθανή εμπλοκή οργανωμένων εξωτερικών δικτύων παραπληροφόρησης. (Συμβούλιο Ευρώπης)
Αλληλεγγύη στην Ισπανία και αναδίπλωση των επικρίσεων
Το κλίμα της τηλεδιάσκεψης ήταν αισθητά διαφορετικό από την ένταση των προηγούμενων ημερών. Τα κράτη-μέλη εξέφρασαν αλληλεγγύη προς την Ισπανία και αναγνώρισαν ότι οι ισπανικές αρχές αντέδρασαν γρήγορα, αποτρέποντας τη μετακίνηση των μεταναστών προς την ηπειρωτική Ισπανία και τις υπόλοιπες χώρες της ζώνης Σένγκεν.
Ο Ιρλανδός υπουργός Δικαιοσύνης και Μετανάστευσης Τζιμ Ο’Κάλαχαν δήλωσε ότι η Ένωση είναι ενωμένη, έτοιμη να υποστηρίξει την Ισπανία και αποφασισμένη να προστατεύσει τα κοινά εξωτερικά σύνορα.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που παρουσίασε η ισπανική κυβέρνηση, περίπου 70.000 από τους 72.000 ανθρώπους που εισήλθαν στη Θέουτα επέστρεψαν στο Μαρόκο, ενώ δεν καταγράφηκε οργανωμένη μετακίνησή τους προς την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση. Τουλάχιστον 75 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους κατά την προσπάθεια εισόδου, αν και τοπικές αρχές έχουν δώσει ακόμη υψηλότερους απολογισμούς. (Συμβούλιο Ευρώπης)
Η ισπανική εφημερίδα «El País» σημειώνει ότι οι Ευρωπαίοι εταίροι χαμήλωσαν σημαντικά τους τόνους απέναντι στη Μαδρίτη και πέρασαν από τις σκληρές επικρίσεις των προηγούμενων ημερών σε έκφραση «πλήρους αλληλεγγύης» προς την Ισπανία. (El País)
Η θέση της Ελλάδας και η παρέμβαση Πλεύρη
Την Ελλάδα εκπροσώπησε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, ο οποίος παρουσίασε την πρόταση που είχε διατυπώσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε άρθρο του στο Politico.
Η Αθήνα ζήτησε να θεσπιστεί ειδικός ευρωπαϊκός μηχανισμός για ακραίες περιπτώσεις μαζικής και οργανωμένης εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών. Ο μηχανισμός αυτός, κατά την ελληνική πρόταση, θα μπορούσε να επιτρέπει:
• Την προσωρινή αναστολή καταχώρισης και εξέτασης νέων αιτημάτων ασύλου.
• Την άμεση επιστροφή όσων εισέρχονται παράνομα.
• Τη σφράγιση και ενισχυμένη προστασία των χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων.
• Την ταχύτερη ανάπτυξη δυνάμεων και μέσων της Frontex.
Ο Θάνος Πλεύρης συνέδεσε την ελληνική πρόταση με όσα συνέβησαν στον Έβρο το 2020, με τις αυξημένες ροές από τη Λιβύη προς την Κρήτη και τώρα με την κρίση στη Θέουτα. Υποστήριξε ότι το ισχύον Ευρωπαϊκό Σύμφωνο μπορεί να λειτουργήσει σε συνθήκες κανονικής ή αυξημένης μεταναστευτικής πίεσης, όχι όμως επαρκώς όταν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι κατευθύνονται οργανωμένα και ταυτόχρονα προς ένα εξωτερικό σύνορο.
Σύμφωνα με ενημέρωση από το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, ο Έλληνας υπουργός εξέφρασε παράλληλα την αλληλεγγύη της χώρας προς την Ισπανία και προσέφερε ελληνική συνδρομή, εφόσον αυτή ζητηθεί. (Η Εφημερίδα των Συντακτών)
Η δήλωση του Θάνου Πλεύρη
Πριν από την τηλεδιάσκεψη, ο Θάνος Πλεύρης είχε τοποθετηθεί δημόσια μέσω ανάρτησης, υποστηρίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναπτύξει μηχανισμούς «σφράγισης συνόρων, αναστολής ασύλου και άμεσων επιστροφών».
Ανέφερε ακόμη ότι η Ελλάδα εφάρμοσε έκτακτα μέτρα στον Έβρο και στις ροές από τη Λιβύη όταν αυτό κρίθηκε αναγκαίο, υποστηρίζοντας ότι ανάλογες δυνατότητες πρέπει να προβλεφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Μετά τη συνεδρίαση δεν πραγματοποιήθηκε ξεχωριστή συνέντευξη Τύπου του Έλληνα υπουργού. Υπήρξε, ωστόσο, ενημέρωση από το υπουργείο για την παρέμβασή του, τις προτάσεις που παρουσίασε και τα σημεία στα οποία επέμεινε η ελληνική αντιπροσωπεία.
Αιχμές της Αθήνας για τις μαζικές νομιμοποιήσεις
Η Ελλάδα διατύπωσε επιφυλάξεις και για τις πολιτικές μαζικής νομιμοποίησης παράτυπων μεταναστών, με σαφή αναφορά στο ισπανικό σχέδιο. Ο Θάνος Πλεύρης υποστήριξε ότι τέτοιες αποφάσεις, ακόμη κι αν αφορούν ανθρώπους που βρίσκονται ήδη σε μία χώρα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν από τα κυκλώματα διακινητών ως μήνυμα ότι η παράνομη είσοδος μπορεί τελικά να οδηγήσει σε νομιμοποίηση.
Το θέμα προκάλεσε έντονη διαφωνία ανάμεσα στην Ισπανία και ομάδα 22 ευρωπαϊκών χωρών, με τη Μαδρίτη να απορρίπτει κατηγορηματικά τον ισχυρισμό ότι το πρόγραμμα νομιμοποίησης συνδέεται με την κρίση στη Θέουτα.
Ο αρμόδιος επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ αναγνώρισε ότι δεν υπάρχει αποδεδειγμένη άμεση σύνδεση ανάμεσα στα δύο γεγονότα, χαρακτήρισε όμως την ισπανική πολιτική αρνητικό μήνυμα για την υπόλοιπη Ευρώπη. (The Guardian)
Δεν εγκρίθηκε η ελληνική πρόταση για αναστολή ασύλου
Το σημαντικότερο πολιτικό συμπέρασμα είναι ότι η ελληνική πρόταση κατατέθηκε και συζητήθηκε, αλλά δεν περιλήφθηκε ως κοινή απόφαση στο επίσημο αποτέλεσμα της τηλεδιάσκεψης.
Ο επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στην άποψη της Αθήνας ότι απαιτείται ένα εντελώς νέο εργαλείο. Υποστήριξε ότι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο διαθέτει ήδη μηχανισμούς αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, χωρίς πάντως να αποκλείσει μελλοντικές αλλαγές.
Επομένως, δεν αποφασίστηκε σήμερα η ευρωπαϊκή αναστολή του ασύλου ούτε θεσπίστηκε αυτόματος μηχανισμός άμεσων επιστροφών. Το ζήτημα παραπέμπεται στις επόμενες υπουργικές συζητήσεις και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου, όπου αναμένεται να αποφασιστεί αν απαιτούνται πρόσθετες νομικές παρεμβάσεις. (Συμβούλιο Ευρώπης)
Επιστροφές και κέντρα σε τρίτες χώρες
Η ελληνική πλευρά έθεσε επίσης την ανάγκη δημιουργίας κέντρων επιστροφής σε ασφαλείς τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, για ανθρώπους των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί αλλά δεν μπορούν να επιστραφούν απευθείας στις πατρίδες τους.
Παράλληλα, η Αθήνα υποστήριξε ότι οι τρίτες χώρες που λαμβάνουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση πρέπει να συνεργάζονται ουσιαστικά τόσο στη μείωση των αναχωρήσεων όσο και στην επανεισδοχή των υπηκόων τους. Ζήτησε, μάλιστα, να αξιολογηθεί συνολικά ο ρόλος και η συνεργασία του Μαρόκου στην κρίση της Θέουτα.
Η Ρώμη παρουσίασε παρόμοια θέση, ζητώντας νέες μορφές εξωτερικής επεξεργασίας αιτημάτων ασύλου και επιστροφών σε ασφαλείς τρίτες χώρες. Η Δανία ζήτησε αυξημένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τη φύλαξη των συνόρων.
Πώς είδαν τη συνεδρίαση τα ξένα μέσα
Το Reuters έδωσε έμφαση στην κοινή απαίτηση των υπουργών για σκληρότερη αντιμετώπιση των διακινητών, ισχυρότερες επιστροφές και ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων.
Ο βρετανικός Guardian στάθηκε τόσο στην κριτική του επιτρόπου Μπρούνερ προς την ισπανική νομιμοποίηση μεταναστών όσο και στη διαφωνία του με την ελληνική εκτίμηση ότι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο δεν επαρκεί.
Η γαλλική «Le Monde» περιέγραψε την τηλεδιάσκεψη ως προσπάθεια να αποκατασταθεί η ευρωπαϊκή ενότητα μετά τη σύγκρουση της Ισπανίας με Ιταλία, Δανία και άλλες κυβερνήσεις. Εκτίμησε, ωστόσο, ότι οι πραγματικές και δεσμευτικές αποφάσεις θα μεταφερθούν στη Σύνοδο Κορυφής του Οκτωβρίου.
Η ισπανική «El País» υπογράμμισε την αλλαγή του ευρωπαϊκού κλίματος, καθώς οι υπουργοί αναγνώρισαν την ταχύτητα της ισπανικής αντίδρασης και απέφυγαν τελικά να καταλογίσουν ευθέως στη Μαδρίτη την ευθύνη για τη μαζική είσοδο στη Θέουτα. (Reuters)
Το πολιτικό συμπέρασμα
Η έκτακτη τηλεδιάσκεψη δεν έφερε κάποιο νέο ευρωπαϊκό δόγμα από τη μία ημέρα στην άλλη. Επιβεβαίωσε, όμως, ότι η πλειονότητα των κυβερνήσεων κινείται πλέον προς μία αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, με έμφαση στην αποτροπή, στις επιστροφές, στη φύλαξη των συνόρων και στις συμφωνίες με τρίτες χώρες.
Η Ελλάδα βρέθηκε μέσα σε αυτή την πλειοψηφική κατεύθυνση, αλλά επιχείρησε να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, ζητώντας συγκεκριμένο καθεστώς έκτακτης ανάγκης για την προσωρινή αναστολή του ασύλου σε περιπτώσεις μαζικής εργαλειοποίησης.
Η πρόταση Πλεύρη–Μητσοτάκη δεν εγκρίθηκε σήμερα. Καταγράφηκε, όμως, επισήμως στο ευρωπαϊκό τραπέζι και αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της συζήτησης μέχρι τη Σύνοδο Κορυφής του Οκτωβρίου.
