Έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια συνεχούς επιστημονικής δράσης, το διαστημικό παρατηρητήριο Swift της NASA βρίσκεται αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο να ολοκληρώσει πρόωρα την αποστολή του επιστρέφοντας στην ατμόσφαιρα της Γης. Ωστόσο, η αμερικανική διαστημική υπηρεσία επιχειρεί κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί ποτέ: μια πρωτοποριακή επιχείρηση διάσωσης σε τροχιά.
Η αποστολή, που φέρει την ονομασία Swift Boost, βασίζεται στη χρήση ενός νέου διαστημοπλοίου της αμερικανικής εταιρείας Katalyst Space Technologies. Το σκάφος, με την ονομασία Link, θα επιχειρήσει να συναντήσει το Swift στο Διάστημα και να προσδεθεί σε αυτό, λειτουργώντας ουσιαστικά ως διαστημικό ρυμουλκό που θα το μεταφέρει σε ασφαλέστερη τροχιά.
NASA is launching a hail mary rescue mission to save a space observatory and prevent it from crashing into Earth.
— Pubity (@pubity) June 21, 2026
Their plan is to launch a custom rocket and dock it on the satellite to pull it back into orbit, saving the $250 million observatory from destruction. pic.twitter.com/1ABhMc53j7
Το εγχείρημα θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολο, καθώς το Swift δεν σχεδιάστηκε ποτέ ώστε να δέχεται πρόσδεση άλλου σκάφους και δεν διαθέτει ειδικές υποδομές ή εξοπλισμό για μια τέτοια διαδικασία. Εφόσον η αποστολή στεφθεί με επιτυχία, το Link θα αυξήσει το ύψος της τροχιάς του τηλεσκοπίου και θα του προσφέρει αρκετά ακόμη χρόνια λειτουργίας.
Η εκτόξευση έχει προγραμματιστεί για τις 27 Ιουνίου και το Link θα μεταφερθεί στο Διάστημα με πύραυλο Pegasus XL που θα κατασκευάσει η Northrop Grumman. Ο διευθυντής του Τμήματος Αστροφυσικής της NASA, Σον Ντόμαγκαλ-Γκόλντμαν, παραδέχθηκε ότι αρχικά ελάχιστοι θεωρούσαν εφικτό να φτάσει η αποστολή σε αυτό το στάδιο.
Η προετοιμασία εξελίχθηκε με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Αν και το Swift λειτουργεί από το 2004, μόλις τον Σεπτέμβριο του 2025 η NASA επέλεξε την Katalyst για να αναπτύξει ένα σκάφος ικανό να το διασώσει, διαθέτοντας προϋπολογισμό 30 εκατομμυρίων δολαρίων.
Μέσα σε μόλις εννέα μήνες, η εταιρεία σχεδίασε και ολοκλήρωσε το Link, το οποίο εξοπλίστηκε με τρεις ρομποτικούς βραχίονες, τρεις κινητήρες Hall και επιπλέον εξειδικευμένα συστήματα. Ο επικεφαλής της αποστολής Link στην Katalyst, Κίραν Γουίλσον, χαρακτήρισε το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης πρωτοφανές, επισημαίνοντας ότι το έργο πέρασε από το στάδιο του σχεδιασμού σε πλήρως λειτουργικό διαστημόπλοιο μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο.
Το Neil Gehrels Swift Observatory, όπως είναι η πλήρης ονομασία του τηλεσκοπίου, εκτοξεύθηκε το 2004 με κόστος περίπου 250 εκατομμύρια δολάρια. Αποστολή του ήταν η παρατήρηση εκρήξεων ακτίνων γάμμα και άλλων ακραίων φαινομένων υψηλής ενέργειας. Από την αρχική τροχιά του, περίπου 600 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, είχε τη δυνατότητα να στρέφεται γρήγορα προς νέους στόχους.
Όπως εξήγησε ο επικεφαλής επιστήμονας της αποστολής, Μπραντ Σένκο, το Swift δημιουργήθηκε για να μελετά σύντομες αλλά εξαιρετικά ισχυρές εκρήξεις που μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα απελευθερώνουν περισσότερη ενέργεια από όση θα παράγει ο Ήλιος σε όλη τη διάρκεια ζωής του.
Μέχρι σήμερα το τηλεσκόπιο έχει εντοπίσει περισσότερες από 2.000 τέτοιες εκρήξεις, πραγματοποιώντας παρατηρήσεις μέχρι τα όρια του ορατού Σύμπαντος. Παράλληλα συνέβαλε στην επιβεβαίωση της θεωρίας ότι βαριά στοιχεία, όπως ο χρυσός και η πλατίνα, δημιουργούνται σε τέτοιες κοσμικές συγκρούσεις.
Παρότι είχε σχεδιαστεί για διάρκεια ζωής μόλις δύο ετών, συνεχίζει να λειτουργεί περισσότερες από δύο δεκαετίες μετά την εκτόξευσή του. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι το Swift δεν διαθέτει δικό του σύστημα πρόωσης. Η αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα των τελευταίων ετών έχει διογκώσει τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας της Γης, αυξάνοντας την αντίσταση και προκαλώντας σταδιακή απώλεια ύψους στην τροχιά του.
Η ομάδα της αποστολής διαπίστωσε πέρυσι ότι η πτώση εξελισσόταν γρηγορότερα από τις προβλέψεις και χωρίς επέμβαση το τηλεσκόπιο θα επέστρεφε στην ατμόσφαιρα έως το τέλος του καλοκαιριού.
Το Link, με βάρος 425 κιλά, θα τοποθετηθεί αρχικά σε δοκιμαστική τροχιά όπου θα ελεγχθούν οι κινητήρες, οι προωθητήρες, τα ηλιακά πάνελ και οι ρομποτικοί βραχίονες. Έπειτα θα ξεκινήσει μια πολύπλοκη διαδικασία προσέγγισης και σύνδεσης με το Swift και μέσα σε αρκετούς μήνες θα επιχειρήσει να το μεταφέρει σε υψηλότερη τροχιά.
Αν όλα εξελιχθούν θετικά, το τηλεσκόπιο θα μπορέσει να επιστρέψει στις επιστημονικές παρατηρήσεις ήδη από το φθινόπωρο και να αποκτήσει πέντε ή και περισσότερα επιπλέον χρόνια ζωής. Μετά την ολοκλήρωση της αποστολής, το Link θα αποσυνδεθεί και θα οδηγηθεί ελεγχόμενα στην ατμόσφαιρα για καταστροφή.
Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι: πιθανή βλάβη στα ηλιακά πάνελ του Link, εύθραυστα εξωτερικά καλύμματα στο Swift έπειτα από πάνω από 20 χρόνια έκθεσης στο Διάστημα ή ακόμη και έντονη ηλιακή καταιγίδα που θα μπορούσε να επιταχύνει την πτώση του πριν ολοκληρωθεί η επιχείρηση.
Η NASA εκτιμά ότι υπάρχει ακόμη διαθέσιμο χρονικό περιθώριο, καθώς το Swift αναμένεται να πέσει κάτω από τα 300 χιλιόμετρα ύψος μέχρι τον Οκτώβριο. Την ίδια στιγμή, η Katalyst επεκτείνεται στον τομέα συντήρησης και παράτασης ζωής δορυφόρων. Πρόσφατα εξασφάλισε χρηματοδότηση ύψους 12 εκατομμυρίων δολαρίων για την ανάπτυξη του νέου σκάφους Nexus, το οποίο θα μπορεί να εκτελεί πολλαπλές αποστολές σε διαφορετικές τροχιές.
Η πρώτη δοκιμαστική αποστολή του Nexus έχει προγραμματιστεί για το 2027 και στόχος θα είναι ο δορυφόρος Rooster της Αμερικανικής Διαστημικής Δύναμης, ο οποίος βρίσκεται σε γεωστατική τροχιά σε ύψος περίπου 35.786 χιλιομέτρων από τη Γη.
Με πληροφορίες από Space.com
