Η NASA άλλαξε όσα γνωρίζουμε για τη Γη και το Σύμπαν. Την 1η Οκτωβρίου 1958 άρχισε επίσημα τη λειτουργία της η National Aeronautics and Space Administration, η πασίγνωστη NASA, ένας οργανισμός που μέσα σε λιγότερο από επτά δεκαετίες ταυτίστηκε όσο κανένας άλλος με την κατάκτηση του Διαστήματος.
Η NASA δημιουργήθηκε με νόμο που υπέγραψε στις 29 Ιουλίου 1958 ο πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ και τέθηκε σε λειτουργία την 1η Οκτωβρίου, διαδεχόμενη τη NACA, την αμερικανική υπηρεσία αεροναυτικής έρευνας που λειτουργούσε από το 1915. Η ίδρυσή της συνδέθηκε άμεσα με τον Ψυχρό Πόλεμο και τον διαστημικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Σοβιετικής Ένωσης, μετά και την εκτόξευση του σοβιετικού Sputnik το 1957.
Από τη NACA στη NASA
Η NACA ασχολούνταν κυρίως με την αεροναυπηγική και την έρευνα γύρω από την πτήση. Η NASA κληρονόμησε αυτή την τεχνογνωσία, αλλά απέκτησε πολύ ευρύτερη αποστολή: ανθρώπινες πτήσεις στο Διάστημα, επιστημονικούς δορυφόρους, εξερεύνηση πλανητών, μελέτη της Γης και του Ήλιου, διαστημικά τηλεσκόπια και ανάπτυξη νέων τεχνολογιών.
Η έδρα της βρίσκεται στην Ουάσιγκτον. Η NASA διαθέτει δέκα βασικά ερευνητικά και επιχειρησιακά κέντρα και επιπλέον εγκαταστάσεις στις ΗΠΑ. Ανάμεσά τους είναι τα Kennedy Space Center, Johnson Space Center, Goddard Space Flight Center, Marshall Space Flight Center, Ames Research Center και Stennis Space Center. Στο δίκτυο της αμερικανικής διαστημικής έρευνας βρίσκεται και το περίφημο Jet Propulsion Laboratory στην Πασαντίνα.
Πόσοι άνθρωποι εργάζονται στη NASA
Πίσω από κάθε αστροναύτη βρίσκονται χιλιάδες επιστήμονες, μηχανικοί, τεχνικοί, γιατροί, προγραμματιστές και διοικητικοί. Τα τελευταία χρόνια το άμεσο ομοσπονδιακό προσωπικό της NASA έχει κινηθεί σε επίπεδα δεκάδων χιλιάδων εργαζομένων, ενώ πολύ μεγαλύτερο είναι το οικοσύστημα αν συνυπολογιστούν εργολάβοι, εταιρείες, πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα που συνεργάζονται στα προγράμματά της.
Οι πρώτοι επτά που τόλμησαν
Το 1959 η NASA παρουσίασε τους πρώτους επτά Αμερικανούς αστροναύτες του προγράμματος Mercury. Ήταν στρατιωτικοί πιλότοι δοκιμών, επιλεγμένοι με εξαιρετικά αυστηρά σωματικά, επιστημονικά και πτητικά κριτήρια. Από τότε εκατοντάδες άνδρες και γυναίκες έχουν ενταχθεί στο σώμα αστροναυτών και έχουν ταξιδέψει ή εκπαιδευτεί για αποστολές πέρα από τη Γη.
Mercury και Gemini: τα πρώτα βήματα
Το Project Mercury επιχείρησε να απαντήσει στο πρώτο θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί ένας άνθρωπος να ταξιδέψει στο Διάστημα και να επιστρέψει ζωντανός;
Ακολούθησε το Gemini. Εκεί οι Αμερικανοί έμαθαν τις τεχνικές που θα ήταν απαραίτητες για τη Σελήνη: παρατεταμένη παραμονή στο Διάστημα, διαστημικούς περιπάτους, προσέγγιση δύο διαστημοπλοίων και σύνδεσή τους σε τροχιά. Όλα όμως οδηγούσαν στο Apollo.
20 Ιουλίου 1969: ο άνθρωπος πατά στη Σελήνη
Στις 16 Ιουλίου 1969 το Apollo 11 εκτοξεύτηκε με τους Νιλ Άρμστρονγκ, Μπαζ Όλντριν και Μάικλ Κόλινς. Στις 20 Ιουλίου η σεληνάκατος Eagle προσεδαφίστηκε στη Θάλασσα της Ηρεμίας. Ο Κόλινς παρέμεινε σε τροχιά, ενώ Άρμστρονγκ και Όλντριν κατέβηκαν στην επιφάνεια.
Το Apollo 11 δεν ήταν η μοναδική επιτυχία. Συνολικά 12 άνθρωποι περπάτησαν στη Σελήνη από το 1969 έως το 1972. Υπήρξε και το Apollo 13, που δεν προσεδαφίστηκε λόγω έκρηξης στο σκάφος, αλλά μετατράπηκε σε μία από τις πιο εντυπωσιακές επιχειρήσεις ασφαλούς επιστροφής πληρώματος στην ιστορία της διαστημικής εξερεύνησης.
Skylab και συνεργασία στο Διάστημα
Μετά το Apollo ήρθε το Skylab, ο πρώτος αμερικανικός διαστημικός σταθμός. Το 1975 αμερικανικό Apollo και σοβιετικό Soyuz συναντήθηκαν και συνδέθηκαν σε τροχιά, σε μια ιστορική στιγμή όπου ο διαστημικός ανταγωνισμός άρχισε να αποκτά και ισχυρή διάσταση διεθνούς συνεργασίας.
Τα διαστημικά λεωφορεία που άλλαξαν τις πτήσεις
Στις 12 Απριλίου 1981 εκτοξεύτηκε το Columbia και άρχισε η εποχή των Space Shuttle.
Εδώ θα ήθελα να θυμηθώ την μεγάλη τιμή να εκπαιδευτώ από την ΝΑΣΑ, γιατί η ΕΡΤ με επέλεξε να μεταδώσω όλο αυτό το πρώτο εγχείρημα. Από την εκτόξευση το ταξίδι και την επιστροφή. Η εκπαίδευση κράτησε σχεδόν ένα μήνα γιατί ήθελαν από τη NASA να είμαι απόλυτα γνώστης αυτού του πρώτου εγχειρήματος με όλες τις λεπτομέρειες ώστε να αποφύγω λάθη. Και μάλιστα μου είχαν δώσει ένα βιβλίο 800 σελίδες από Α μέχρι Ζ για να μπορώ να λύνω τις όποιες απορίες μου και για να μπορώ να απαντώ και σε ερωτήσεις των τηλεθεατών. Όπως και χρειάστηκε, γιατί η εκτόξευση 14 δευτερόλεπτα πριν πραγματοποιηθεί, σταμάτησε για 3 h γιατί ο τέταρτος υπολογιστής δεν έκανε backup στους άλλους τρεις. Οπότε αυτό το τρίωρο το γέμισα στον αέρα με την εικόνα που περνάμε δορυφορικά και απαντώντας ασταμάτητα σε δεκάδες ερωτήσεις. Στο πλευρό μου είχα τον αξέχαστο συνάδελφο δημοσιογράφο Χρήστο Παπαγεωργίου.
Όταν το 1995 επισκέφτηκα το Cape Canaveral ως τουρίστας, στο εκδοτήριο των εισιτηρίων όπου μου ζήτησαν το διαβατήριό μου για λόγους ασφαλείας, είδαν στον υπολογιστή το όνομά μου και το τί είχα κάνει. Ήμουνα καταγεγραμμένος στο αρχείο της NASA προφανώς και με άλλους συναδέλφους από άλλες χώρες που έκαναν ακριβώς το ίδιο πράγμα μ’ εμένα. Και εκείνη την ημέρα ήμουνα επίσημα προσκεκλημένος της NASA και μάλιστα είχα την απίστευτη ευκαιρία να ξεναγηθώ μέσα στο Κολούμπια που ήταν «παρκαρισμένο» εκεί. Ανατριχιάζω που το θυμάμαι. Όπως επίσης μου άνοιξαν και το αδρανοποιημένο κοντρόλ της εκτόξευσης της πρώτης αποστολής για το φεγγάρι. Ένα κτίριο, ένα κοντρόλ με τα τεράστια μηχανήματα της εποχής εκείνης. Αξεπέραστη εμπειρία.
Και να μην ξεχάσω ότι όταν τελείωσε το πρώτο εγχείρημα του Κολούμπια μετά από ένα μήνα η NASA μου έστειλε δώρο τρεις έγχρωμες φωτογραφίες, τις πρώτες φωτογραφίες που είχε τραβήξει δορυφόρος της που έφτασε για πρώτη φορά στον Κρόνο.
Τα Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis και Endeavour μπορούσαν να μεταφέρουν ανθρώπους και μεγάλα φορτία σε τροχιά και να επιστρέφουν στη Γη προσγειωνόμενα σαν αεροπλάνα. Και μάλιστα στο νησί του Πάσχα, στη μέση του Ειρηνικού ωκεανού, υπάρχει ο μεγαλύτερος διάδρομος προσγείωσης στον κόσμο που φτιάχτηκε ακριβώς γι’ αυτό το λόγο. Αν χρειαστεί σε έκτακτη ανάγκη να κατέβει κάπου το διαστημικό λεωφορείο, να βρει το κατάλληλο αεροδρόμιο εκεί. Έχω επισκεφθεί και αυτό το αεροδρόμιο, καθώς έχω πάει δύο φορές στο νησί του Πάσχα.
Μέχρι την τελευταία πτήση του Atlantis το 2011 πραγματοποιήθηκαν 135 αποστολές. Τα λεωφορεία εκτόξευσαν και επισκεύασαν δορυφόρους, μετέφεραν εργαστήρια και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην κατασκευή του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού.
Υπήρξαν όμως και δύο τραγωδίες: το Challenger το 1986 και το Columbia το 2003. Και στις δύο χάθηκαν και οι επτά αστροναύτες των πληρωμάτων.
Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός
Ο ISS αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα διεθνή επιστημονικά εγχειρήματα όλων των εποχών. Από τις 2 Νοεμβρίου 2000 υπάρχει συνεχώς ανθρώπινη παρουσία στον σταθμό. Αστροναύτες και κοσμοναύτες διαφορετικών εθνικοτήτων ζουν και εργάζονται εκεί πραγματοποιώντας πειράματα σε συνθήκες μικροβαρύτητας.
Hubble: το μάτι της ανθρωπότητας στο Σύμπαν
Στις 24 Απριλίου 1990 το Discovery μετέφερε στο Διάστημα το Hubble Space Telescope. Στην αρχή αποδείχθηκε ότι το κύριο κάτοπτρό του είχε κατασκευαστικό σφάλμα. Η NASA κατάφερε να το διορθώσει με αποστολή αστροναυτών, μετατρέποντας μια πιθανή αποτυχία σε έναν από τους μεγαλύτερους επιστημονικούς θριάμβους της.
Σήμερα στο μεγάλο παράθυρο προς το Σύμπαν έχει προστεθεί το James Webb Space Telescope, διεθνής συνεργασία της NASA με την ESA και την Καναδική Διαστημική Υπηρεσία.
Voyager: οι απεσταλμένοι της Γης στα άστρα
Τα Voyager 1 και Voyager 2 εκτοξεύτηκαν το 1977 και μελέτησαν τους γιγάντιους πλανήτες του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος. Το Voyager 2 παραμένει το μοναδικό διαστημόπλοιο που έχει επισκεφθεί από κοντά τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα.
Και τα δύο μεταφέρουν τον περίφημο Χρυσό Δίσκο, με εικόνες και ήχους από τη Γη – ένα μήνυμα της ανθρωπότητας προς το άγνωστο.
Η NASA στον Άρη
Ο Άρης αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια της αμερικανικής διαστημικής εξερεύνησης. Viking, Pathfinder, Spirit, Opportunity, Curiosity και Perseverance είναι μερικά από τα ονόματα που έγραψαν ιστορία.
Τα ρομποτικά οχήματα και οι σταθμοί της NASA έχουν εξετάσει τη γεωλογία του πλανήτη, το παρελθόν του νερού και τις συνθήκες που θα μπορούσαν κάποτε να έχουν επιτρέψει μικροβιακή ζωή.
Οι δορυφόροι που κοιτούν και προς τη Γη
Η NASA δεν κοιτάζει μόνο προς τους άλλους πλανήτες. Δορυφόροι και όργανα παρακολουθούν θερμοκρασίες, ωκεανούς, πάγους, στάθμη της θάλασσας, ατμόσφαιρα, σύννεφα, βλάστηση, πυρκαγιές και το κλίμα. Δεν υπάρχει ένας απλός αριθμός «δορυφόρων της NASA», επειδή πολλές αποστολές είναι κοινές με άλλους αμερικανικούς ή διεθνείς οργανισμούς.
Από τον ουρανό στην καθημερινή μας ζωή
Η έρευνα της NASA έχει οδηγήσει ή συμβάλει στην εξέλιξη τεχνολογιών με εφαρμογές σε αισθητήρες, υλικά, τηλεπικοινωνίες, ιατρικά συστήματα, δορυφορικές παρατηρήσεις, υπολογιστές και συστήματα ασφαλείας. Παράλληλα, η NASA παραμένει οργανισμός αεροναυτικής και ερευνά αεροσκάφη, κινητήρες, αεροδυναμική και νέες μορφές πρόωσης.
Ο επόμενος μεγάλος στόχος: ξανά στη Σελήνη και μετά στον Άρη
Με το πρόγραμμα Artemis, η NASA έχει επαναφέρει τη Σελήνη στο κέντρο του προγράμματος ανθρώπινης εξερεύνησης. Στόχος είναι η ανάπτυξη τεχνολογιών και υποδομών για μεγαλύτερης διάρκειας ανθρώπινη παρουσία γύρω και πάνω στη Σελήνη και, σε βάθος χρόνου, για το πολύ δυσκολότερο ταξίδι προς τον Άρη.
Από την 1η Οκτωβρίου 1958 μέχρι σήμερα η NASA πέρασε από τις μικρές κάψουλες του Mercury στους πυραύλους Saturn V, από τη Σελήνη στα διαστημικά λεωφορεία, από το Hubble στα Voyager και από τους πρώτους δορυφόρους στα ρομπότ που κινούνται σε άλλον πλανήτη.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο επίτευγμά της: κάθε φορά που ο άνθρωπος πίστευε ότι έφτασε στα όρια της εξερεύνησης, η NASA προσπαθούσε να μετακινήσει αυτά τα όρια λίγο πιο μακριά.
Και ένας Έλληνας στη NASA: Η «Μυθωδία» του Βαγγέλη
Υπάρχει και μια ξεχωριστή ελληνική υπογραφή στην ιστορία της NASA. Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου συνέδεσε τη μνημειώδη «Μυθωδία» (Mythodea) με την αποστολή 2001 Mars Odyssey της NASA, που εκτοξεύθηκε τον Απρίλιο του 2001 με προορισμό τον Άρη. Το έργο παρουσιάστηκε σε μια εντυπωσιακή συναυλία στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, στις 28 Ιουνίου 2001, με τις Jessye Norman και Kathleen Battle, ορχήστρα και χορωδίες, ενώ στο σκηνικό κυριαρχούσαν εικόνες του Διαστήματος και της NASA. Και ήταν η νύχτα που παίρνει τις Άρης πλησίασε τόσο κοντά όσο ποτέ στη γη .
Η σχέση του κορυφαίου Έλληνα συνθέτη με το Διάστημα απέκτησε και μια ακόμη συμβολική διάσταση: ο αστεροειδής 6354 Vangelis φέρει το όνομά του. Δεν πρόκειται, όπως συχνά λέγεται, για αστερισμό, αλλά για αστεροειδή της κύριας ζώνης. Έτσι, το όνομα του δημιουργού των Chariots of Fire και Blade Runner ταξιδεύει πλέον και κυριολεκτικά στο Διάστημα.
Πηγές: NASA – επίσημη ιστοσελίδα και ιστορικά αρχεία
