Μία νέα ψυχοδραστική ουσία εντοπίζεται κατά μέσο όρο κάθε εβδομάδα στην Ευρώπη, ενώ οι αγορές ναρκωτικών γίνονται ολοένα πιο σύνθετες, απρόβλεπτες και δυνητικά πιο επικίνδυνες για τη δημόσια υγεία. Η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026 προειδοποιεί ότι η εμφάνιση νέων συνθετικών οπιοειδών, η αυξανόμενη ισχύς των προϊόντων κάνναβης, η εξάπλωση της κεταμίνης αλλά και η χρήση συσκευών ατμίσματος ως πιθανού νέου μέσου κατανάλωσης ψυχοδραστικών ουσιών δημιουργούν νέους κινδύνους για τους χρήστες και νέες προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές αρχές.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA), το 2025 καταγράφηκαν για πρώτη φορά 50 νέες ψυχοδραστικές ουσίες, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των ουσιών που παρακολουθούνται στην Ευρώπη στις 1.050.
Παράλληλα, οι θάνατοι από υπερβολική δόση στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμάται ότι ανήλθαν σε τουλάχιστον 7.600 το 2024, με τα οπιοειδή να παραμένουν η κυριότερη αιτία θανάτων που σχετίζονται με ναρκωτικά. Η φετινή έκδοση της έκθεσης συμπληρώνει 30 χρόνια συστηματικής παρακολούθησης του φαινομένου των ναρκωτικών στην Ευρώπη.
Παρουσιάζοντας την έκθεση στις Βρυξέλλες, ο Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, υπογράμμισε ότι το πρόβλημα των ναρκωτικών δεν αφορά πλέον μόνο τη δημόσια υγεία αλλά και την ασφάλεια της Ευρώπης.
«Η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά αποκαλύπτει το ανθρώπινο κόστος της χρήσης ουσιών, με τα πιο πρόσφατα στοιχεία να καταδεικνύουν τουλάχιστον 7.600 θανάτους από υπερβολική δόση. Πρέπει να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αποτρέψουμε τον καταιγισμό της αγοράς από επικίνδυνα νέα προϊόντα και να πλήξουμε το επιχειρηματικό μοντέλο των παράνομων διακινητών», δήλωσε.
«Ένα γραμμάριο, χιλιάδες θανατηφόρες δόσεις»: ο φόβος των συνθετικών οπιοειδών
Τη μεγαλύτερη ανησυχία των ευρωπαϊκών αρχών προκαλούν τα νέα συνθετικά οπιοειδή. Σύμφωνα με την έκθεση, από το 2009 έχουν εντοπιστεί στην Ευρώπη 95 νέα συνθετικά οπιοειδή, ενώ μόνο το 2025 καταγράφηκαν επτά νέες ουσίες αυτής της κατηγορίας.
Μόνο το 2024 οι ευρωπαϊκές αρχές κατέσχεσαν 34 κιλά άκρως ισχυρών συνθετικών οπιοειδών, μεταξύ τους νιταζένια και ορφίνες.
Η εκτελεστική διευθύντρια του EUDA, Λορέιν Νόλαν, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη περίοδο προετοιμασίας.
«Ορισμένες από αυτές τις ουσίες είναι τόσο ισχυρές ώστε λίγα μόνο γραμμάρια μπορούν να αντιστοιχούν σε χιλιάδες δυνητικά θανατηφόρες δόσεις», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η ίδια τόνισε ότι η Ευρώπη διαθέτει πλέον «ένα στενό παράθυρο ευκαιρίας» για να ενισχύσει την ετοιμότητά της πριν οι ουσίες αυτές εδραιωθούν ευρύτερα στην αγορά, όπως έχει συμβεί σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εκρηκτική αύξηση των ψευδεπίγραφων χαπιών που περιέχουν νιταζένια και μιμούνται νόμιμα φάρμακα όπως η οξυκωδόνη ή η διαζεπάμη. Το 2024 κατασχέθηκαν περισσότερα από 50.000 τέτοια δισκία σε δέκα ευρωπαϊκές χώρες, έναντι 23.000 το 2023 και μόλις 380 το 2022.
Παράλληλα, η Ευρώπη παρακολουθεί με προσοχή την εμφάνιση της φαιντανύλης. Στη Βουλγαρία η ουσία συνδέθηκε με περισσότερους από 100 θανάτους σχετιζόμενους με ναρκωτικά την περίοδο 2024-2025, στοιχείο που ενισχύει την επαγρύπνηση των αρχών για πιθανή ευρύτερη εξάπλωση ιδιαίτερα ισχυρών συνθετικών οπιοειδών.
Η ηρωίνη αντέχει παρά την απαγόρευση των Ταλιμπάν
Παρά την απαγόρευση της καλλιέργειας παπαρούνας από τους Ταλιμπάν το 2022, η αγορά ηρωίνης στην Ευρώπη παραμένει αξιοσημείωτα ανθεκτική. Σύμφωνα με τον EUDA, η διαθεσιμότητα της ουσίας στηρίζεται αφενός στα μεγάλα αποθέματα οπίου που εξακολουθούν να υπάρχουν στο Αφγανιστάν τα οποία εκτιμώνται σε περίπου 12.000 τόνους το 2025 και αφετέρου στη διαφοροποίηση της παραγωγής σε άλλες περιοχές της Ασίας.
Η έκθεση επισημαίνει ότι το Πακιστάν αναδεικνύεται πλέον σε νέα πηγή οπίου και ηρωίνης, με περισσότερα από 9.000 εκτάρια καλλιέργειας παπαρούνας το 2025, ενώ στη Μιανμάρ οι καλλιέργειες έφθασαν στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας, ξεπερνώντας τα 45.000 εκτάρια. Οι ευρωπαϊκές αρχές εκτιμούν ότι, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, δεν διαφαίνεται έλλειψη ηρωίνης στην ευρωπαϊκή αγορά.
Advertisement
Η Ευρώπη δεν είναι πια μόνο αγορά είναι και εργοστάσιο
Μία από τις σημαντικότερες διαπιστώσεις της φετινής έκθεσης είναι ότι η Ευρώπη έχει εξελιχθεί πλέον σε σημαντικό παραγωγό συνθετικών ναρκωτικών, όχι μόνο για την εσωτερική αγορά αλλά και για εξαγωγή.
Όπως επισήμανε η Λορέιν Νόλαν, εκατοντάδες εγκαταστάσεις παραγωγής εξαρθρώνονται κάθε χρόνο στην ευρωπαϊκή επικράτεια.
Ενδεικτικό του φαινομένου είναι ότι μόνο το 2024 κατασχέθηκαν 64 τόνοι πρόδρομων χημικών ουσιών, μεταξύ των οποίων και οι λεγόμενες «designer precursors» – χημικά σχεδιασμένα ώστε να παρακάμπτουν τους νομικούς ελέγχους και χωρίς καμία νόμιμη χρήση πέρα από την παράνομη παραγωγή ναρκωτικών.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το ευρωπαϊκό έδαφος δεν αποτελεί πλέον μόνο προορισμό, αλλά και αφετηρία της παράνομης αγοράς συνθετικών ναρκωτικών.
Το άτμισμα στο μικροσκόπιο των αρχών
Για πρώτη φορά, η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις συσκευές ατμίσματος και στα ηλεκτρονικά τσιγάρα ως πιθανό νέο μέσο κατανάλωσης ψυχοδραστικών ουσιών.
Ο EUDA επισημαίνει ότι το άτμισμα αποτελεί πλέον ευρέως διαδεδομένη συνήθεια μεταξύ των νέων, ενώ σε αρκετά κράτη μέλη έχουν ήδη κατασχεθεί ηλεκτρονικά τσιγάρα που περιείχαν συνθετικές και ημισυνθετικές μορφές κάνναβης.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι ίδιες συσκευές θα μπορούσαν στο μέλλον να χρησιμοποιηθούν και για τη χορήγηση άλλων επικίνδυνων ουσιών, συμπεριλαμβανομένων νέων συνθετικών οπιοειδών, δημιουργώντας μια νέα πρόκληση για τις αρχές δημόσιας υγείας.
24,9 εκατομμύρια Ευρωπαίοι χρήστες κάνναβης- Πιο ισχυρή κάνναβη, μεγαλύτερος κίνδυνος ψύχωσης
Η κάνναβη παραμένει το πιο διαδεδομένο παράνομο ναρκωτικό στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του EUDA, 24,9 εκατομμύρια Ευρωπαίοι ηλικίας 15 έως 64 ετών έκαναν χρήση της ουσίας κατά το τελευταίο έτος.
Ωστόσο, η αγορά της μεταβάλλεται ταχύτατα. Οι διαδρομές διακίνησης αλλάζουν, ενώ αυξάνονται οι εισαγωγές προϊόντων υψηλής δραστικότητας από τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το 2025 κατασχέθηκαν περίπου 21 τόνοι φυτικής κάνναβης στο λιμάνι της Αμβέρσας και άλλοι 21 τόνοι στο λιμάνι του Ρότερνταμ, κυρίως καναδικής προέλευσης. Σύμφωνα με τον EUDA, η υπερπαραγωγή και η πτώση των τιμών στη Βόρεια Αμερική ωθούν ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Η Νόλαν προειδοποίησε ότι η αυξανόμενη περιεκτικότητα των προϊόντων σε THC δημιουργεί νέους κινδύνους.
«Όσο υψηλότερη είναι η περιεκτικότητα σε THC, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης ψύχωσης έπειτα από μακροχρόνια χρήση», σημείωσε, προσθέτοντας ότι σε ορισμένες μορφές ρητίνης οι ακαθαρσίες φτάνουν έως και το 33%.
Η έκθεση αναφέρει επίσης αυξανόμενη διαθεσιμότητα εκχυλισμάτων, βρώσιμων προϊόντων και προϊόντων ατμίσματος υψηλής δραστικότητας, ενώ προειδοποιεί για προϊόντα κάνναβης που έχουν νοθευτεί με συνθετικά κανναβινοειδή ή περιέχουν δυνητικά επικίνδυνα φυτοφάρμακα.
Η κοκαΐνη παραμένει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα
Παρά τη μείωση των κατασχεθεισών ποσοτήτων, η κοκαΐνη εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ευρώπη.
Υπολογίζεται ότι 4,3 εκατομμύρια Ευρωπαίοι έκαναν χρήση κοκαΐνης το τελευταίο έτος, εκ των οποίων περίπου 2,5 εκατομμύρια είναι νέοι ενήλικες.
Οι αναλύσεις λυμάτων δείχνουν αύξηση των υπολειμμάτων κοκαΐνης στις 48 από τις 85 ευρωπαϊκές πόλεις για τις οποίες υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία. Παράλληλα, η κοκαΐνη συνδέεται με περισσότερο από το ένα τέταρτο των θανάτων που σχετίζονται με ναρκωτικά στις χώρες που διαθέτουν σχετικά δεδομένα.
Το 2024 περίπου 74.000 άτομα εισήχθησαν σε θεραπεία έχοντας ως κύρια ουσία την κοκαΐνη, ενώ η ουσία ήταν η δεύτερη συχνότερη αιτία εισόδου σε εξειδικευμένα προγράμματα θεραπείας για πρώτη φορά.
Από τα μεγάλα λιμάνια στα μικρά: το «φαινόμενο του στρώματος νερού»
Η έκθεση καταγράφει σημαντικές αλλαγές στις μεθόδους διακίνησης ναρκωτικών προς την Ευρώπη.
Παρότι οι συνολικές ποσότητες κοκαΐνης που κατασχέθηκαν μειώθηκαν από 419 τόνους το 2023 σε 330 τόνους το 2024, ο αριθμός των κατασχέσεων αυξήθηκε από 95.000 σε 97.000.
Σύμφωνα με τον EUDA, η εξέλιξη αυτή δεν υποδηλώνει υποχώρηση της αγοράς, αλλά αλλαγή τακτικής από τα εγκληματικά δίκτυα, τα οποία φαίνεται να μεταφέρουν μικρότερα φορτία και να διαφοροποιούν τις διαδρομές τους προκειμένου να μειώσουν τον κίνδυνο εντοπισμού.
Όπως επισήμανε ο Μάγκνους Μπρούνερ, σημαντικό μέρος της κοκαΐνης εξακολουθεί να εισέρχεται στην Ευρώπη μέσω των λιμένων. Ωστόσο, μετά την ενίσχυση των ελέγχων σε μεγάλους κόμβους όπως η Αμβέρσα και το Ρότερνταμ, οι διακινητές στρέφονται ολοένα και περισσότερο σε μικρότερους λιμένες.
Η Λορέιν Νόλαν περιέγραψε τη μετατόπιση αυτή ως «φαινόμενο του στρώματος νερού» (waterbed effect): όταν οι αρχές πιέζουν το ένα σημείο της αγοράς, το πρόβλημα αναδύεται αλλού.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ισπανία, η οποία αντιπροσώπευσε σχεδόν το 40% των ποσοτήτων κοκαΐνης που κατασχέθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και περισσότερο από το 75% των φυτών κάνναβης που εντοπίστηκαν το 2024. Στα Κανάρια Νησιά κατασχέθηκαν περίπου 40 τόνοι κοκαΐνης σε μία μόνο επιχείρηση, μία από τις μεγαλύτερες των τελευταίων ετών.
Οι εγκληματικές οργανώσεις χρησιμοποιούν πλέον ταχύπλοα σκάφη, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ημιυποβρύχια και πιο εξελιγμένες τεχνικές απόκρυψης φορτίων, ενώ παράλληλα επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους σε νέες διαδρομές.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι τα εγκληματικά δίκτυα στρατολογούν ολοένα συχνότερα ευάλωτους νέους για τη διακίνηση ναρκωτικών και τη διάπραξη βίαιων ενεργειών, εκμεταλλευόμενα κοινωνικές ευαλωτότητες, την έλλειψη προοπτικών και τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Η κεταμίνη παύει να είναι «περιθωριακή» ουσία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η φετινή έκθεση και στην κεταμίνη.
«Σε ορισμένα περιβάλλοντα, ιδιαίτερα σε χώρους ψυχαγωγίας, η κεταμίνη δεν θεωρείται πλέον περιθωριακή ουσία αλλά καθιερωμένο ναρκωτικό», προειδοποίησε η Λορέιν Νόλαν.
Παρότι η συνολική χρήση της παραμένει σχετικά περιορισμένη, τα στοιχεία δείχνουν σταθερή άνοδο. Ο αριθμός των ατόμων που εισήχθησαν σε θεραπεία για προβλήματα που σχετίζονται με την κεταμίνη αυξήθηκε από 413 το 2019 σε 1.796 το 2024.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η συχνή χρήση μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση αλλά και σε σοβαρές βλάβες της ουροδόχου κύστης, ενώ η γνώση των κινδύνων παραμένει περιορισμένη μεταξύ πολλών χρηστών.
Η αγορά γίνεται πιο απρόβλεπτη
Το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια αγορά ναρκωτικών που εξελίσσεται ταχύτερα από ποτέ, με νέες ουσίες, νέους τρόπους κατανάλωσης και ολοένα πιο ευέλικτα εγκληματικά δίκτυα.
Γι’ αυτό, τόσο ο EUDA όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητούν ενίσχυση των συστημάτων παρακολούθησης, της πρόληψης, της θεραπείας και της μείωσης της βλάβης, αλλά και συνέχιση της πίεσης στα δίκτυα διακίνησης.
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, η Λορέιν Νόλαν υπεραμύνθηκε της ευρωπαϊκής «ισορροπημένης προσέγγισης», αντιπαραβάλλοντας τους 7.600 θανάτους της Ευρώπης με τους περίπου 100.000 ετήσιους θανάτους στις Ηνωμένες Πολιτείες, ως ένδειξη ότι η έμφαση στην πρόληψη, τη θεραπεία και τη μείωση της βλάβης εξακολουθεί να αποδίδει αποτελέσματα.
«Το εύρος των ουσιών που κυκλοφορούν στους δρόμους της Ευρώπης γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτο», προειδοποίησε η Νόλαν, συνοψίζοντας το βασικό συμπέρασμα της φετινής έκθεσης.
