Στις 16 Οκτωβρίου 2017, μια ισχυρή έκρηξη συγκλόνισε μια ήσυχη περιοχή της Μάλτας. Ένα αυτοκίνητο μετατράπηκε σε φλεγόμενα συντρίμμια. Στο τιμόνι βρισκόταν η 53χρονη δημοσιογράφος Ντάφνι Καρουάνα Γκαλιζία, μία από τις πιο επίμονες φωνές κατά της πολιτικής διαφθοράς στη μικρή νησιωτική χώρα της Μεσογείου.
Δεν ήταν ατύχημα. Ήταν μια προμελετημένη δολοφονία.
Εννέα χρόνια αργότερα, η υπόθεσή της εξακολουθεί να συγκλονίζει την Ευρώπη. Και για την Ελλάδα η ιστορία αυτή έχει ένα ιδιαίτερο, οδυνηρό σημείο αναφοράς: τη δολοφονία του δημοσιογράφου Γιώργου Καραϊβάζ, τον Απρίλιο του 2021, έξω από το σπίτι του στον Άλιμο.
Δύο δημοσιογράφοι, δύο διαφορετικές χώρες, δύο εγκληματικές ενέργειες. Και ένα κοινό ερώτημα: πόσο ασφαλής είναι ένας δημοσιογράφος όταν ερευνά ισχυρά συμφέροντα;
Η έκρηξη που συγκλόνισε τη Μάλτα
Η Ντάφνι Καρουάνα Γκαλιζία έφυγε από το σπίτι της στην περιοχή Μπιντνίγια, στις 16 Οκτωβρίου 2017, οδηγώντας το Peugeot 108 της.
Λίγο αργότερα, εξερράγη εκρηκτικός μηχανισμός που είχε τοποθετηθεί κάτω από το κάθισμα του οδηγού.
Σύμφωνα με όσα αποκαλύφθηκαν στη δικαστική έρευνα, η βόμβα ενεργοποιήθηκε εξ αποστάσεως, με συντονισμό από πρόσωπα που παρακολουθούσαν τις κινήσεις της.
Η δημοσιογράφος σκοτώθηκε ακαριαία.
Η είδηση προκάλεσε σοκ, όχι μόνο στη Μάλτα αλλά και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η δολοφονία μιας ερευνητικής δημοσιογράφου μέσα σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτέλεσε ευθεία πρόκληση για την ελευθερία του Τύπου.
Ποια ήταν η γυναίκα που ενοχλούσε την εξουσία
Η Καρουάνα Γκαλιζία είχε αποκτήσει φήμη ως ακούραστη ερευνήτρια υποθέσεων διαφθοράς, ξεπλύματος χρήματος και διασυνδέσεων πολιτικών με μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα.
Μέσα από το ιστολόγιό της, Running Commentary, δημοσίευε αποκαλύψεις που συχνά προκαλούσαν πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Η συμμετοχή της στις δημοσιογραφικές έρευνες γύρω από τα Panama Papers την έφερε στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης με πρόσωπα της πολιτικής και οικονομικής ελίτ.
Τα Panama Papers, εκατομμύρια έγγραφα που διέρρευσαν από τη δικηγορική εταιρεία Mossack Fonseca, αποκάλυψαν υπεράκτιες εταιρείες και αδιαφανείς οικονομικές διαδρομές σε πολλές χώρες.
Στη Μάλτα, οι έρευνες αφορούσαν μεταξύ άλλων τον τότε υπουργό Κόνραντ Μίτσι και τον στενό συνεργάτη του πρωθυπουργού Κιθ Σέμπρι.
Η δημοσιογράφος είχε ασχοληθεί επίσης με την εταιρεία 17 Black, η οποία συνδέθηκε αργότερα με τον επιχειρηματία Γιόργκεν Φένεκ και αποτέλεσε αντικείμενο χωριστών ερευνών για ενδεχόμενη διαφθορά και ξέπλυμα χρήματος.
Οι αποκαλύψεις της είχαν δημιουργήσει ισχυρούς εχθρούς. Όταν δολοφονήθηκε, αντιμετώπιζε περισσότερες από 40 αγωγές για δυσφήμηση.
Οι συλλήψεις και οι βαριές καταδίκες
Η έρευνα οδήγησε στη σύλληψη τριών ανδρών τον Δεκέμβριο του 2017.
Ο Βίνσεντ Μούσκατ παραδέχθηκε την ενοχή του και καταδικάστηκε το 2021 σε κάθειρξη 15 ετών, αφού συνεργάστηκε με τις αρχές.
Τα αδέλφια Άλφρεντ και Τζορτζ Ντετζόρτζιο παραδέχθηκαν επίσης την ενοχή τους και καταδικάστηκαν το 2022 σε 40 χρόνια φυλάκισης ο καθένας.
Τον Ιούνιο του 2025, οι Ρόμπερτ Άτζιους και Τζέιμι Βέλα καταδικάστηκαν σε ισόβια για την προμήθεια της βόμβας. Οι καταδίκες τους επικυρώθηκαν τον Ιανουάριο του 2026.
Έτσι, πέντε άνθρωποι έχουν καταδικαστεί για συμμετοχή στη δολοφονία. Ωστόσο, το ερώτημα ποιος έδωσε την εντολή εξακολουθεί να προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις.
Σεπτέμβριος 2026: Η αθώωση που προκάλεσε νέα θύελλα
Η πιο πρόσφατη μεγάλη εξέλιξη ήρθε στις 2 Σεπτεμβρίου 2026.
Ο επιχειρηματίας Γιόργκεν Φένεκ, που είχε κατηγορηθεί για συνέργεια στη δολοφονία και εγκληματική σύμπραξη, αθωώθηκε από σώμα ενόρκων με ψήφους οκτώ προς μία.
Η απόφαση προκάλεσε οργή στην οικογένεια της δημοσιογράφου και έντονες αντιδράσεις από διεθνείς δημοσιογραφικές οργανώσεις.
Στις 22 Σεπτεμβρίου, η Γενική Εισαγγελία της Μάλτας άσκησε έφεση κατά της αθωωτικής απόφασης.
Μάλιστα, τις τελευταίες ημέρες έχουν έρθει στη δημοσιότητα πληροφορίες για μηνύματα ενόρκων που περιείχαν προσβλητικά σχόλια για τη δολοφονημένη δημοσιογράφο και την οικογένειά της, προκαλώντας νέα ερωτήματα για τη διαδικασία.
Η αθώωση παραμένει το ισχύον δικαστικό αποτέλεσμα για τον Φένεκ, ενώ η έφεση εκκρεμεί.
Η πολιτική κρίση και η παραίτηση πρωθυπουργού
Η δολοφονία δεν έμεινε μόνο αστυνομική υπόθεση. Μετατράπηκε σε πολιτικό σεισμό.
Οι αποκαλύψεις και οι μαζικές κινητοποιήσεις οδήγησαν στην παραίτηση του πρωθυπουργού Τζόζεφ Μούσκατ, ο οποίος αποχώρησε από το αξίωμά του τον Ιανουάριο του 2020.
Ο ίδιος αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή στη δολοφονία.
Το 2021, δημόσια ανεξάρτητη έρευνα κατέληξε ότι το κράτος έφερε ευθύνη για τη δημιουργία κλίματος ατιμωρησίας που συνέβαλε στο να καταστεί δυνατή η δολοφονία.
Ήταν ένα ιδιαίτερα βαρύ συμπέρασμα για ένα ευρωπαϊκό κράτος δικαίου.
Γιώργος Καραϊβάζ: Η ελληνική πληγή που παραμένει ανοιχτή
Στις 9 Απριλίου 2021, ο αστυνομικός συντάκτης Γιώργος Καραϊβάζ επέστρεφε στο σπίτι του στον Άλιμο.
Δολοφόνοι τον πλησίασαν και τον πυροβόλησαν επανειλημμένα, αφήνοντάς τον νεκρό.
Ο Καραϊβάζ ήταν γνωστός για τα ρεπορτάζ του γύρω από το οργανωμένο έγκλημα, την αστυνομία και τις διασυνδέσεις παραβατικών κυκλωμάτων με διεφθαρμένους κρατικούς λειτουργούς.
Το 2023 συνελήφθησαν δύο αδέλφια, που κατηγορήθηκαν για συμμετοχή στη δολοφονία.
Όμως, τον Ιούλιο του 2024, το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο της Αθήνας τους αθώωσε λόγω αμφιβολιών. Η αθώωσή τους διατηρήθηκε μετά τον έλεγχο του Αρείου Πάγου.
Μέχρι σήμερα, η δολοφονία του δημοσιογράφου παραμένει ανεξιχνίαστη ως προς τους δράστες και τους εντολείς της.
Η Επιτροπή Προστασίας Δημοσιογράφων επισημαίνει ότι δικαστική κρίση του Δεκεμβρίου 2024 αναγνώρισε ως πιθανό κίνητρο της δολοφονίας τη δημοσιογραφική δραστηριότητα του Καραϊβάζ.
Δύο δολοφονίες, ένα κοινό μήνυμα
Οι υποθέσεις Καρουάνα Γκαλιζία και Καραϊβάζ δεν είναι ίδιες. Η πρώτη συνδέθηκε με αποκαλύψεις πολιτικής και οικονομικής διαφθοράς. Η δεύτερη με το αστυνομικό ρεπορτάζ και το οργανωμένο έγκλημα.
Υπάρχει όμως μια ανατριχιαστική ομοιότητα: και οι δύο δημοσιογράφοι δολοφονήθηκαν κοντά στα σπίτια τους, σε επιθέσεις που έφεραν χαρακτηριστικά οργανωμένης εκτέλεσης.
Και στις δύο περιπτώσεις οι οικογένειες αναγκάστηκαν να δώσουν μακροχρόνιους αγώνες για δικαιοσύνη.
Η δολοφονία της Ντάφνι έγινε σύμβολο για την ελευθερία του Τύπου στην Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθιέρωσε δημοσιογραφικό βραβείο που φέρει το όνομά της.
Ο Γιώργος Καραϊβάζ παραμένει αντίστοιχα μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι και στην Ελλάδα η δημοσιογραφική έρευνα μπορεί να συνοδεύεται από θανάσιμους κινδύνους.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η τιμωρία εκείνων που πατούν τη σκανδάλη ή ενεργοποιούν έναν εκρηκτικό μηχανισμό.
Είναι να αποκαλύπτονται και εκείνοι που οργανώνουν, χρηματοδοτούν ή παραγγέλνουν τη δολοφονία.
Διότι όταν ένας δημοσιογράφος δολοφονείται εξαιτίας της δουλειάς του, ο πραγματικός στόχος δεν είναι μόνο ο ίδιος.
Είναι το δικαίωμα ολόκληρης της κοινωνίας να γνωρίζει την αλήθεια.
