Η έντονη ζέστη που προκάλεσε εκτεταμένη ξηρασία και πυρκαγιές στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι προκάλεσε τεράστιες ζημιές πέρα από την ξηρά.
Οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας σε ολόκληρη την ήπειρο έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα κατά την καλοκαιρινή περίοδο από τότε που άρχισαν να καταγράφονται αξιόπιστα δορυφορικά δεδομένα το 1982, όπως δείχνει μια ανάλυση θαλάσσιων δεδομένων.
Τα ρεκόρ θερμοκρασίας καταρρίφθηκαν από τη Μάγχη έως τη Μεσόγειο Θάλασσα. Στις 5 Αυγούστου, ένας ανοικτός θαλάσσιος πλωτήρας που βρισκόταν κοντά στη Μαγιόρκα κατέγραψε 33,02 βαθμούς Κελσίου, σημειώνοντας τη θερμότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ από το σύστημα παρακολούθησης της ισπανικής λιμενικής αρχής.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι θαλάσσιες καύσωνες αυτής της φύσης αυξάνονται σε συχνότητα, σοβαρότητα και έκταση, καθώς οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ανεβάζουν τις θερμοκρασίες του σε όλο τον πλανήτη. Οι ωκεανοί της Γης απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος αυτής της παγιδευμένης θερμικής ενέργειας, διατηρώντας την για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με τις χερσαίες επιφάνειες ή την ατμόσφαιρα.
Αυτές οι μεταβαλλόμενες συνθήκες αλλοιώνουν τα υδάτινα οικοσυστήματα, με καταστροφικές επιπτώσεις σε ορισμένες ευρωπαϊκές αλιευτικές δραστηριότητες και στα μέσα διαβίωσης των παράκτιων κοινοτήτων, όπως προκύπτει από την επιστημονική βιβλιογραφία καθώς και από μαρτυρίες περισσότερων από δώδεκα αναλυτών, ερευνητών και προσωπικοτήτων του αλιευτικού τομέα. Θαλάσσια είδη που για πολύ καιρό στήριζαν τις τοπικές κοινότητες στη νότια Αγγλία και την Ισπανία αποχωρούν, αντικαθιστώμενα από μη ενδημικά είδη που μεταναστεύουν σε ενδιαιτήματα που έχουν πρόσφατα θερμανθεί.
Η θέρμανση των θαλασσών της Ευρώπης σπάει ρεκόρ σχεδόν κάθε μέρα
«Αυτό που προκαλεί έκπληξη είναι η ταχύτητα με την οποία συμβαίνει αυτό», δήλωσε ο Ζαν-Πιερ Γκατούζο, ανώτερος ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας, αναφερόμενος στη θέρμανση των ευρωπαϊκών θαλασσών. «Σε πολλά μέρη σπάνε ρεκόρ σχεδόν κάθε μέρα».
Σε ολόκληρη την ήπειρο, η μέση θερμοκρασία των ευρωπαϊκών θαλάσσιων υδάτων από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο ήταν 21,6 °C, σημειώνοντας την υψηλότερη τιμή στα 45 χρόνια καταγραφής παρατηρήσεων.
Μεταξύ των περιοχών που επηρεάστηκαν περισσότερο ήταν ο Κόλπος της Βισκαΐας, ο οποίος βρίσκεται κατά μήκος της ακτής του Ατλαντικού που μοιράζονται η Γαλλία και η Ισπανία.
Οι θαλάσσιοι καύσωνες ορίζονται από τους ερευνητές ως περιόδους πέντε ή περισσότερων συνεχόμενων ημερών κατά τις οποίες οι θερμοκρασίες του νερού υπερβαίνουν σημαντικά τα ιστορικά επίπεδα αναφοράς. Ενώ ο Κόλπος της Βισκαΐας γνώριζε μόνο λίγες ημέρες καύσωνα ετησίως κατά τη δεκαετία του 1980, η ανάλυση δείχνει ότι μέχρι τα τέλη Αυγούστου του τρέχοντος έτους είχε συγκεντρώσει 186 ημέρες καύσωνα, αριθμός που αντιπροσωπεύει πάνω από τα τρία τέταρτα της περιόδου.
Η ραγδαία εξαφάνιση των φυκιών, των αστακών και των καραβιδών
Τα δροσερά νερά του Κόλπου της Βισκαΐας, που από παλιά εκτιμούνται ιδιαίτερα από τους Ισπανούς που αναζητούν ανακούφιση από τη ζέστη της μεσογειακής ακτής, αποθανατίστηκαν στο μυθιστόρημα του Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Ο Ήλιος Ανατέλλει Επίσης» του 1926. Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου αναρρώνει μετά από εβδομάδες χαλάρωσης στις βόρειες παραλίες του Σαν Σεμπαστιάν.
«Τώρα, αν θέλεις να κολυμπήσεις σε κρύο νερό, πρέπει να πας στο δυτικότερο τμήμα της Γαλικίας», στην άκρη της βορειοδυτικής γωνίας της Ισπανίας, είπε ο Χοσέ Μανουέλ Ρίκο Ορδάς, καθηγητής θαλάσσιας οικολογίας στο Πανεπιστήμιο του Οβιέδο, στην περιοχή της βόρειας Αστούριας.
Η Γαλικία επωφελείται από τους ισχυρούς ανέμους που απομακρύνουν τα ζεστά επιφανειακά νερά από την ακτή κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, επιτρέποντας στα κρύα νερά του βυθού να πάρουν τη θέση τους, σε μια διαδικασία γνωστή ως «ανερχόμενη ροή».
Ο Ρίκο Ορδάς περνά τα καλοκαίρια του στον κόλπο από τότε που ήταν παιδί και τώρα μελετά τη μεταμόρφωσή του.
Τότε, υπήρχαν εκτεταμένα υποβρύχια λειβάδια από φύκια, τα οποία παρέχουν ζωτικής σημασίας τροφή, καταφύγιο και χώρους αναπαραγωγής για δεκάδες είδη που συντηρούν την μικρής κλίμακας αλιεία της περιοχής. Ωστόσο, εκτιμά ότι περίπου το 95% των εκτάσεων με τα μεγάλα καφέ φύκια έχουν εξαφανιστεί, με βάση δειγματοληψίες που πραγματοποιούνται κατά μήκος της βραχώδους ακτής των Αστούριων από το 2010. Αποδίδει τη μείωση αυτή κυρίως στην κλιματική αλλαγή.
Τα φύκια χρειάζονται κρύο νερό – συνήθως κάτω από τους 20 °C – για να επιβιώσουν. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες ήταν κάποτε εξαιρετικά σπάνιες στον κόλπο, δήλωσε ο Ρίκο Ορδάς στο Reuters.
«Τώρα, συμβαίνει το αντίθετο», είπε.
Η υπερβόσκηση από τα ψάρια – ιδίως από τα ψάρια τα οποία ευδοκιμούν σε θερμότερες θερμοκρασίες – έχει συμβάλει στην παρακμή των λειβαδιών φυκιών, ανέφερε.
Οι επιπτώσεις είναι δραματικές.
«Δεν βρίσκουμε πια αστακούς, ούτε καραβίδες, ούτε αχινούς, ούτε πολλά άλλα είδη που συνδέονται με την καλή κατάσταση των λειβαδιών φυκιών», δήλωσε ο Ρίκο Ορδάς.
Οι ανήσυχοι ψαράδες έχουν συνεργαστεί με επιστήμονες και περιβαλλοντικούς ακτιβιστές για να προσπαθήσουν να αποκαταστήσουν τα λειβάδια φυκιών φυτεύοντας φυτά που έχουν αναπτυχθεί σε εργαστήρια.
Ο Μανουέλ Άνχελ Ρεϊρίζ Γκονζάλες, πρόεδρος μιας τοπικής ένωσης ψαράδων στη Γαλικία, μετέφερε πρόσφατα μέλη ενός τέτοιου προγράμματος με ένα σκάφος που χρησιμοποιεί για αθλητική αλιεία, ξεκινώντας από το λιμάνι της Ριμπέιρα. Η ομάδα έφερε ένα κουτί γεμάτο μικρές πέτρες με σπόρους φυκιών, τις οποίες έριξαν στα ταραγμένα νερά.
Η κλιματική αλλαγή απειλεί έναν τρόπο ζωής που συντηρεί την κοινότητα του Γκονζάλες εδώ και γενιές, είπε. Η οικογένειά του ασχολείται με την κατάδυση για αχινούς και τη συγκομιδή αχιβάδων για περισσότερο από έναν αιώνα. Τώρα όμως, όπως είπε, οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες πλήττουν τα αποθέματα οστρακοειδών.
Η περιοχή έχει επίσης δεχτεί εισροή πορτογαλικών πλοίων και ψαριών-σκανδάλης από θερμότερα κλίματα προς το νότο – είδη που κυνηγούν τα τοπικά ψάρια και τα οστρακόδερμα.
«Είχαμε μερικές πολύ κακές χρονιές για την παραγωγή αχιβάδων, αλλά εργαστήκαμε για την αναπαραγωγή τους, και τα είδη προσαρμόστηκαν σταδιακά», είπε ο Γκονζάλες.
Ελπίζει ότι οι προσπάθειες αποκατάστασης του βυθού θα μπορέσουν να επιτύχουν το ίδιο και για τα λειβάδια φυκιών.
Η εξαφάνιση των φυκιών θα μπορούσε να οδηγήσει στη μείωση του πληθυσμού των αχινών και άλλων ειδών από τα οποία εξαρτώνται οι ψαράδες, είπε. «Σε εκείνη την περίπτωση, ως ψαράδικη συντεχνία, θα πάψουμε να υφιστάμεθα».
Η μετακίνηση των χταποδιών από τη Μεσόγειο στη Μάγχη
Σε άλλα ευρωπαϊκά ύδατα, νέα, εισβλητικά είδη από την Ερυθρά Θάλασσα και πέραν αυτής εισέρχονται στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, εκτοπίζοντας τους αυτόχθονες πληθυσμούς ψαριών, αναδιαμορφώνοντας τις τροφικές αλυσίδες και απειλώντας την αλιεία, σύμφωνα με ερευνητές. Συνολικά, υπάρχουν περισσότερα από 1.000 μη αυτόχθονα είδη στη Μεσόγειο, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, η οποία βασίζεται σε έρευνες επιστημόνων από 11 χώρες.
Ορισμένα αυτόχθονα είδη αντιμετωπίζουν τις υψηλότερες θερμοκρασίες καλύτερα από άλλα.
Ένα τεράστιο σμήνος μεδουσών προκάλεσε τη διακοπή λειτουργίας των αντιδραστήρων στο πυρηνικό εργοστάσιο της Γκραβελίν στη Γαλλία τον Αύγουστο, όταν φράξανε το σύστημα ψύξης του – για δεύτερη φορά μέσα σε δύο χρόνια. Το εργοστάσιο στη βόρεια Γαλλία ψύχεται από ένα κανάλι που συνδέεται με τη Βόρεια Θάλασσα.
Οι αλιείς στη νότια ακτή της Αγγλίας αναφέρουν ραγδαία αύξηση των αλιευμάτων του κοινού χταποδιού. Πέρυσι αλιεύθηκαν περίπου 2.600 μετρικοί τόνοι και πάνω από 3.000 τόνοι μέχρι στιγμής φέτος, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε ο Οργανισμός Διαχείρισης Θαλάσσιων Πόρων του Ηνωμένου Βασιλείου. Πριν από το 2025, τα ετήσια αλιεύματα ήταν λιγότερα από 30 τόνους.
Οι προνύμφες του χταποδιού μεταφέρονται στα βρετανικά ύδατα από τα ρεύματα, προερχόμενες από περιοχές αναπαραγωγής κοντά στις Νήσους της Μάγχης, τη Βρετάνη και περιοχές πιο νότια, δήλωσε ο Μπράις Στιούαρτ, ανώτερος ερευνητής στη Marine Biological Association (MBA) με έδρα το Πλύμουθ.
Παλαιότερα, πολλά από αυτά δεν επιβίωναν στις παγερές θερμοκρασίες. Ωστόσο, από το 2022, η Μάγχη βρίσκεται σε συνθήκες καύσωνα για περίπου έξι μήνες το χρόνο κατά μέσο όρο, με συνολικό αριθμό ημερών να ξεπερνά τις 900, όπως διαπίστωσε η ανάλυση του Reuters.
«Τώρα αναπαράγονται στα ύδατα του Ηνωμένου Βασιλείου με μεγάλη αφθονία», δήλωσε ο Στιούαρτ.
Για τον Ίαν Πέρκες, ιδιοκτήτη της ομώνυμης επιχείρησης εμπορίας ψαριών στην παραθαλάσσια πόλη Μπρίξχαμ του νότιου Ντέβον, η αύξηση του πληθυσμού των χταποδιών αποδείχθηκε ευλογία.
Υπάρχει έτοιμη αγορά στη νότια Ευρώπη για το είδος που κάποτε ήταν σπάνιο και δεν υπάρχουν αλιευτικές ποσοστώσεις, είπε. «Υπήρξε μια εβδομάδα που είχαμε 200.000 κιλά (200 τόνους)».
Όμως, δεν επωφελούνται όλοι από τα χταπόδια που λατρεύουν τα οστρακοειδή, τα οποία τρέφονται με τοπικούς αστακούς, καφέ καβούρια και χτένια.
Για τα μέλη του συνεταιρισμού αλιέων οστρακοειδών του Νότιου Ντέβον και της Μάγχης, το 2026 υπήρξε μια «αποκάλυψη χταποδιών», σύμφωνα με την εκτελεστική διευθύντρια του, Μπέσλι Πουλ. Σε μια πρόσφατη αλιευτική εξόρμηση πιάστηκε μόνο ένα καβούρι σε όλη τη διάρκεια της ημέρας, είπε.
Το MBA εκτιμά ότι η έξαρση των χταποδιών θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλεια αλιευμάτων οστρακοειδών ύψους περίπου 10 εκατομμυρίων λιρών (13,25 εκατομμύρια δολάρια), έναντι περίπου 12 εκατομμυρίων λιρών από τις εκφορτώσεις χταποδιών μεταξύ Ιανουαρίου και Σεπτεμβρίου του 2025.
Ωστόσο, τα οφέλη δεν κατανέμονται ομοιόμορφα. Ορισμένοι αλιείς οστρακοειδών έχουν στραφεί στην αλιεία χταποδιών, αλλά πολλοί δεν διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό, ανέφερε η Πουλ. Τέσσερα από τα περίπου 90 σκάφη του συνεταιρισμού έχουν κλείσει τους τελευταίους 12 μήνες.
Η απρόβλεπτη φύση των αλλαγών δυσκολεύει την προσαρμογή, πρόσθεσε ο Στιούαρτ.
«Θα είναι ακόμα εδώ τα χταπόδια του χρόνου;» ρώτησε. «Αν έχουν φάει όλα τα καβούρια και τους αστακούς και τα χταπόδια εξαφανιστούν, τι θα κάνουμε τότε;»
Πηγή: Independent
