Η 21η Αυγούστου έχει καθιερωθεί από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα Μνήμης και Τιμής στα Θύματα της Τρομοκρατίας. Η απόφαση ελήφθη το 2017 και ο σκοπός δεν είναι μόνο να θυμόμαστε όσους δολοφονήθηκαν, αλλά και να στηρίζονται οι επιζώντες και οι οικογένειές τους. (Ηνωμένα Έθνη)
Στο ψήφισμα του διεθνούς οργανισμού υπογραμμίζεται ότι το κράτος δικαίου και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.
Παρόλο που η τρομοκρατία είναι ένα διεθνές πρόβλημα που πλήττει τις περισσότερες χώρες του πλανήτη, οι περισσότεροι θάνατοι από τρομοκρατικές ενέργειες συγκεντρώνονται σε μικρό αριθμό χωρών, όπως η Σομαλία, η Συρία, η Νιγηρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, ένα από τα κύρια καθήκοντα των κρατών – μελών είναι η υποστήριξη των θυμάτων της τρομοκρατίας, η προώθηση και η προστασία των δικαιωμάτων τους. Η παραβίαση των δικαιωμάτων των θυμάτων της τρομοκρατίας είναι ένας από τους παράγοντες που μειώνουν την αποτελεσματικότητα του αγώνα κατά της τρομοκρατίας σε παγκόσμια κλίμακα.
Για το 2026 ο ΟΗΕ επέλεξε ως κεντρικό θέμα το «Healing through Memory» – «Θεραπεία μέσα από τη Μνήμη», υπογραμμίζοντας ότι η διατήρηση της μνήμης αποτελεί μέρος της αναγνώρισης και της μακροχρόνιας αποκατάστασης των θυμάτων. (Ηνωμένα Έθνη)
Η Ελλάδα της Μεταπολίτευσης και το αίμα της «17 Νοέμβρη»
Η ελληνική τρομοκρατία της Μεταπολίτευσης δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε έναν ενιαίο αριθμό θυμάτων, εάν συνυπολογιστούν όλες οι οργανώσεις, οι επιθέσεις και οι περιπτώσεις που δεν εξιχνιάστηκαν δικαστικά. Υπάρχει όμως ένας αριθμός απολύτως συνδεδεμένος με την πιο αιματηρή ελληνική οργάνωση: 23 άνθρωποι δολοφονήθηκαν από τη «17 Νοέμβρη» στη διάρκεια της δράσης της από το 1975 έως το 2000.
Η αρχή έγινε στις 23 Δεκεμβρίου 1975 με τον Αμερικανό σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα Ρίτσαρντ Γουέλς. Ακολούθησε το 1976 ο Ευάγγελος Μάλλιος και το 1980 οι Παντελής Πέτρου και Σωτήρης Σταμούλης.
Στον μακρύ κατάλογο προστέθηκαν ο Αμερικανός αξιωματικός Τζορτζ Τσάντες και ο οδηγός του Νίκος Βελούτσος, ο αστυνομικός Χρήστος Μάτης, ο εκδότης της «Απογευματινής» Νίκος Μομφεράτος και ο οδηγός του Παναγιώτης Ρουσέτης, ο εκδότης της βραδινής Τζώρτζης Αθανασιάδης, ο αστυνομικός Νίκος Γεωργακόπουλος, ο βιομήχανος Δημήτρης Αγγελόπουλος και ο Αλέξανδρος Αθανασιάδης-Μποδοσάκης. (Μινωικός Κώδικας)
Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονται επίσης ο Αμερικανός στρατιωτικός ακόλουθος Γουίλιαμ Νορντίν, ο βουλευτής της ΝΔ Παύλος Μπακογιάννης, ο Αμερικανός λοχίας Ρόναλντ Στιούαρτ, ο Τούρκος διπλωμάτης Τσετίν Γκιοργκιού, ο αστυνομικός Γιάννης Βαρής, ο 20χρονος Θάνος Αξαρλιάν, ο οποίος σκοτώθηκε από θραύσμα ρουκέτας στην επίθεση εναντίον του Ιωάννη Παλαιοκρασσά, ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας Μιχάλης Βρανόπουλος, ο Τούρκος διπλωμάτης Ομέρ Χαλούκ Σιπαχίογλου, ο εφοπλιστής Κωστής Περατικός και, τελευταίο θύμα της οργάνωσης, ο Βρετανός στρατιωτικός ακόλουθος Στίβεν Σόντερς, στις 8 Ιουνίου 2000.
Πρόκειται για ονόματα που πρέπει να αναφέρονται. Διότι η ιστορία της τρομοκρατίας δεν είναι μόνο τα ονόματα των οργανώσεων και των δραστών. Είναι πρωτίστως τα ονόματα των ανθρώπων που δεν γύρισαν ποτέ στα σπίτια τους.
Οι δράστες και οι βαριές καταδίκες
Η εξάρθρωση της «17 Νοέμβρη» άρχισε το καλοκαίρι του 2002 μετά την έκρηξη βόμβας στα χέρια του Σάββα Ξηρού στον Πειραιά.
Οι δίκες που ακολούθησαν αποκάλυψαν μεγάλο μέρος της δομής και της δράσης της οργάνωσης. Σε δεύτερο βαθμό, ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος καταδικάστηκε σε 17 φορές ισόβια και επιπλέον 25 χρόνια κάθειρξης και ο Δημήτρης Κουφοντίνας σε 11 φορές ισόβια και 25 χρόνια. Ο Χριστόδουλος Ξηρός καταδικάστηκε σε έξι φορές ισόβια και 25 χρόνια, ο Σάββας Ξηρός σε πέντε φορές ισόβια και 25 χρόνια και ο Βασίλης Τζωρτζάτος σε τέσσερις φορές ισόβια και 25 χρόνια. (PoliceNET)
Ο Ηρακλής Κωστάρης καταδικάστηκε σε ισόβια και επιπλέον 23 χρόνια για, μεταξύ άλλων, συμμετοχή στη δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη, ενώ άλλοι κατηγορούμενοι έλαβαν πολυετείς ποινές.
Αξίζει μία σημαντική ιστορική και νομική διευκρίνιση: οι πρώτες δολοφονίες της 17Ν –του Γουέλς, του Μάλλιου, του Πέτρου και του Σταμούλη– δεν αποτέλεσαν αντικείμενο των καταδικαστικών αποφάσεων της μεγάλης δίκης λόγω παραγραφής.
Δεν υπήρχε μόνο η «17 Νοέμβρη»
Στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης εμφανίστηκαν και άλλες οργανώσεις ένοπλης βίας, με σημαντικότερη τον Επαναστατικό Λαϊκό Αγώνα (ΕΛΑ), αλλά και μεταγενέστερα τον «Επαναστατικό Αγώνα», τη «Σέχτα Επαναστατών» και άλλους σχηματισμούς.
Η καταγραφή των θυμάτων της ελληνικής τρομοκρατίας χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή: άλλο είναι οι 23 δολοφονίες που αποδίδονται στη 17Ν και άλλο ο συνολικός απολογισμός της τρομοκρατικής βίας στη χώρα μετά το 1974, στον οποίο περιλαμβάνονται νεκροί από άλλες οργανώσεις, βομβιστικές επιθέσεις και επιθέσεις που δεν εξιχνιάστηκαν πλήρως.
Γερμανία: Η RAF και η Μπάαντερ-Μάινχοφ
Η Ελλάδα δεν ήταν ευρωπαϊκή εξαίρεση. Η Δυτική Γερμανία γνώρισε τη δική της αιματηρή περίοδο με τη Rote Armee Fraktion – RAF, γνωστή διεθνώς και ως ομάδα Μπάαντερ-Μάινχοφ.
Στην πρώτη γενιά της πρωταγωνιστούσαν οι Αντρέας Μπάαντερ, Ούλρικε Μάινχοφ και Γκούντρουν Ένσλιν. Η RAF πραγματοποίησε βομβιστικές επιθέσεις, δολοφονίες, ληστείες και απαγωγές και η δράση της συνεχίστηκε με επόμενες «γενιές» μέχρι τη δεκαετία του ’90.
Η γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Εκπαίδευσης καταγράφει 34 νεκρούς από την τρομοκρατία της RAF. Ανάμεσά τους ο ομοσπονδιακός εισαγγελέας Ζίγκφριντ Μπούμπακ, ο τραπεζίτης Γιούργκεν Πόντο, ο πρόεδρος των εργοδοτών Χανς Μάρτιν Σλάιερ και ο επικεφαλής της Deutsche Bank Άλφρεντ Χερχάουζεν, αλλά και αστυνομικοί, οδηγοί και Αμερικανοί στρατιωτικοί. (bpb.de)
Οι Μπάαντερ, Ένσλιν και Γιαν-Καρλ Ράσπε καταδικάστηκαν το 1977 σε ισόβια κάθειρξη. Η Μάινχοφ είχε αυτοκτονήσει στη φυλακή το 1976, ενώ Μπάαντερ, Ένσλιν και Ράσπε βρέθηκαν νεκροί στις φυλακές Στάμχαϊμ τον Οκτώβριο του 1977. (Store norske leksikon)
Η RAF ανακοίνωσε επίσημα τη διάλυσή της το 1998.
Ιταλία: Οι Ερυθρές Ταξιαρχίες και η δολοφονία Άλντο Μόρο
Η Ιταλία έζησε τα δικά της «Χρόνια του Μολυβιού». Η πλέον διαβόητη ακροαριστερή τρομοκρατική οργάνωση ήταν οι Brigate Rosse – Ερυθρές Ταξιαρχίες.
Η υπόθεση που σημάδεψε ανεξίτηλα την Ιταλία ήταν η απαγωγή του πρώην πρωθυπουργού και προέδρου της Χριστιανικής Δημοκρατίας Άλντο Μόρο.
Στις 16 Μαρτίου 1978 οι τρομοκράτες χτύπησαν την αυτοκινητοπομπή του στη Via Fani της Ρώμης, σκότωσαν τους πέντε άνδρες της συνοδείας του και τον απήγαγαν. Τον κράτησαν αιχμάλωτο επί 55 ημέρες. Στις 9 Μαΐου 1978 τον δολοφόνησαν και το πτώμα του βρέθηκε μέσα σε αυτοκίνητο στο κέντρο της Ρώμης.
Κεντρικό πρόσωπο των Ερυθρών Ταξιαρχιών υπήρξε ο Μάριο Μορέτι, ο οποίος συνδέθηκε άμεσα με την απαγωγή και δολοφονία Μόρο.
Η δολοφονία εκείνη υπήρξε σημείο καμπής. Η ιταλική κοινωνία, ακόμη και σημαντικό τμήμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, απομακρύνθηκε από την τρομοκρατική βία, ενώ το κράτος αναδιοργάνωσε δραστικά τον μηχανισμό αντιμετώπισής της. (rulit.me)
Γαλλία: Η Action Directe
Στη Γαλλία η αντίστοιχη σκοτεινή σελίδα γράφτηκε κυρίως από την Action Directe, οργάνωση που έδρασε από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 έως το 1987 και συνδέθηκε με δεκάδες επιθέσεις.
Δύο από τις πιο γνωστές δολοφονίες της ήταν εκείνες του στρατηγού Ρενέ Οντράν, το 1985, και του προέδρου της Renault Ζορζ Μπες, το 1986.
Οι Ζαν-Μαρκ Ρουγιάν, Ναταλί Μενιγκόν, Ζοέλ Ομπρόν και Ζορζ Τσιπριάνι, η ηγετική τετράδα της Action Directe, καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη με περίοδο ασφαλείας 18 ετών για τη δολοφονία του Μπες. Αργότερα καταδικάστηκαν στην ίδια ποινή και για την υπόθεση Οντράν και άλλες τρομοκρατικές ενέργειες. (Le Monde.fr)
Τα θύματα δεν είναι «παράπλευρες απώλειες»
Από την Αθήνα και τη Ρώμη μέχρι το Παρίσι και τη Βόννη, η ευρωπαϊκή τρομοκρατία είχε διαφορετικές οργανώσεις, διαφορετικές προκηρύξεις και διαφορετικά ιδεολογικά περιτυλίγματα.
Το αποτέλεσμα όμως ήταν το ίδιο: νεκροί άνθρωποι.
Ο Παύλος Μπακογιάννης δεν ήταν μια «ενέργεια». Ο Θάνος Αξαρλιάν δεν ήταν μια «παράπλευρη απώλεια». Ο Στίβεν Σόντερς, ο Άλντο Μόρο, ο Χανς Μάρτιν Σλάιερ, ο Ζορζ Μπες, οι αστυνομικοί, οι λειτουργοί της Δικαιοσύνης, οι Εκδότες, οι οδηγοί, οι σωματοφύλακες και οι ανυποψίαστοι πολίτες δεν ήταν αριθμοί σε κάποια προκήρυξη.
Ήταν άνθρωποι.
Και ίσως αυτό ακριβώς είναι το σημαντικότερο μήνυμα της 21ης Αυγούστου. Όπως επισημαίνει ο ΟΗΕ, όταν σβήνουν οι προβολείς μετά από μία τρομοκρατική επίθεση, τα θύματα και οι οικογένειές τους πολλές φορές μένουν μόνα με το τραύμα τους. (Ηνωμένα Έθνη)
Η Ιστορία έχει χρέος να καταγράφει τους δράστες και τις ιδεολογίες τους. Η Μνήμη όμως έχει ακόμη μεγαλύτερο χρέος: να κρατά ζωντανά τα ονόματα των θυμάτων.
