Γράφει ο Αδάμας Γεροσίδερης
Στις 8 Νοεμβρίου 1923, σε μια γεμάτη μπυραρία του Μονάχου, ο Αδόλφος Χίτλερ επιχείρησε να ανατρέψει με τη βία την πολιτική τάξη της Γερμανίας. Το εγχείρημα κατέρρευσε μέσα σε λιγότερο από δύο ημέρες. Όμως η ιστορία του «Πραξικοπήματος της Μπυραρίας» δεν τελειώνει με αυτή την ήττα. Αντίθετα, αποκαλύπτει πώς ένας ακραίος πολιτικός αρχηγός εκμεταλλεύτηκε μια δίκη, τη δημοσιότητα και τις αδυναμίες των θεσμών για να μετατρέψει ένα φιάσκο σε αφετηρία της ανόδου του.
Η Γερμανία σε κρίση
Το 1923 η Δημοκρατία της Βαϊμάρης βρισκόταν σε βαθιά κρίση. Ο υπερπληθωρισμός είχε εξανεμίσει αποταμιεύσεις, η γαλλοβελγική κατοχή του Ρουρ είχε ενισχύσει την εθνική ταπείνωση και οι πολιτικές συγκρούσεις όξυναν την αβεβαιότητα. Στη Βαυαρία, ακροδεξιές οργανώσεις θεωρούσαν ότι οι συνθήκες ήταν κατάλληλες για ένα αντιδημοκρατικό πραξικόπημα. Ο Χίτλερ, επικεφαλής τότε ενός μικρού αλλά θορυβώδους ναζιστικού κόμματος, πίστευε ότι θα μπορούσε να επαναλάβει το πρότυπο της πορείας του Μουσολίνι προς τη Ρώμη.
Η εισβολή στην μπυραρία
Το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου, ο Χίτλερ και ένοπλοι οπαδοί του εισέβαλαν στο Bürgerbräukeller, όπου μιλούσε ο βαυαρός πολιτικός ηγέτης Γκούσταβ φον Καρ. Ο Χίτλερ πυροβόλησε προς την οροφή και ανακήρυξε την έναρξη μιας δήθεν «εθνικής επανάστασης». Απαίτησε τη στήριξη του φον Καρ και άλλων αξιωματούχων, ελπίζοντας ότι με τη βοήθεια του απόστρατου στρατηγού Έριχ Λούντεντορφ θα εξασφάλιζε στρατιωτική και πολιτική νομιμοποίηση. Στόχος δεν ήταν μόνο η κατάληψη της εξουσίας στη Βαυαρία, αλλά και μια πορεία προς το Βερολίνο για την ανατροπή της κυβέρνησης.
Η αιματηρή κατάληξη
Την επομένη, 9 Νοεμβρίου, περίπου 2.000 υποστηρικτές του πραξικοπήματος κινήθηκαν στο κέντρο του Μονάχου. Κοντά στη Feldherrnhalle βρέθηκαν απέναντι σε αστυνομικές δυνάμεις και ξέσπασαν πυροβολισμοί. Η απόπειρα διαλύθηκε. Οι ιστορικές πηγές διαφέρουν στην καταμέτρηση των νεκρών ανάλογα με το ποιους συμπεριλαμβάνουν: συνήθως καταγράφονται 16 πραξικοπηματίες και τέσσερις αστυνομικοί, ενώ ορισμένες απογραφές διαχωρίζουν τα θύματα των ίδιων των οδομαχιών. Ο Χίτλερ διέφυγε αρχικά, αλλά συνελήφθη λίγες ημέρες αργότερα.
Μια δίκη που έγινε βήμα προπαγάνδας
Τον Φεβρουάριο του 1924 άρχισε η δίκη του για εσχάτη προδοσία. Αντί να εξαφανιστεί πολιτικά, ο Χίτλερ αξιοποίησε τη διαδικασία ως βήμα για τις ιδέες του, με εντυπωσιακά ευνοϊκή μεταχείριση από τμήμα της βαυαρικής δικαιοσύνης. Καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση, αλλά αποφυλακίστηκε ήδη τον Δεκέμβριο του 1924, έχοντας εκτίσει περίπου εννέα μήνες. Στη φυλακή του Λάντσμπεργκ υπαγόρευσε μεγάλο μέρος του «Mein Kampf» («Ο Αγών μου»), όπου διατύπωσε τον ρατσιστικό, αντισημιτικό και επεκτατικό πυρήνα της ιδεολογίας του.
Από το αποτυχημένο πραξικόπημα στην κάλπη
Το ναζιστικό κόμμα είχε απαγορευθεί μετά τα γεγονότα. Όταν ανασυγκροτήθηκε, ο Χίτλερ εγκατέλειψε την άμεση ένοπλη κατάληψη της εξουσίας ως βασική τακτική και επένδυσε σε εκλογική δράση, μαζική προπαγάνδα και υπονόμευση των δημοκρατικών θεσμών από μέσα. Αυτό δεν σήμαινε εγκατάλειψη της πολιτικής βίας: οι παραστρατιωτικές οργανώσεις, ο εκφοβισμός και οι επιθέσεις σε αντιπάλους παρέμειναν στο οπλοστάσιο των ναζί. Τον Ιανουάριο του 1933, ο πρόεδρος Πάουλ φον Χίντενμπουργκ διόρισε τον Χίτλερ καγκελάριο. Μέσα στους επόμενους μήνες το καθεστώς κατέστρεψε τη γερμανική δημοκρατία.
Το μεγάλο ιστορικό δίδαγμα
Το Πραξικόπημα της Μπυραρίας απέτυχε στρατιωτικά, αλλά ο Χίτλερ κέρδισε αναγνωρισιμότητα και πολύτιμο πολιτικό χρόνο. Η αδυναμία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης να αντιμετωπίσει αποφασιστικά έναν εχθρό της δημοκρατίας αποδείχθηκε τραγική. Δέκα χρόνια μετά τη νύχτα της μπυραρίας, οι ναζί βρίσκονταν στην εξουσία. Ακολούθησαν η δικτατορία, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και το Ολοκαύτωμα. Η 8η Νοεμβρίου 1923 υπενθυμίζει ότι η αποτυχία ενός πραξικοπήματος δεν σημαίνει πάντοτε και την εξάλειψη της απειλής που το γέννησε.
Πηγές: United States Holocaust Memorial Museum (Holocaust Encyclopedia), Bundesarchiv, German History in Documents and Images
