Για πρώτη φορά εδώ και περισσότερα από 60 χρόνια, η Consultative Shipping Group (CSG), η άτυπη διακυβερνητική ομάδα που φέρνει μαζί τις ναυτιλιακές αρχές 18 σημαντικών χωρών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, βγαίνει δημόσια για να προειδοποιήσει ότι το σύστημα κανόνων πάνω στο οποίο στηρίχθηκε επί δεκαετίες η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση. Στην ομάδα συμμετέχουν 18 μεγάλες ναυτιλιακές χώρες οι οποίες προειδοποιούν ότι οι διαδοχικές κρίσεις δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένα επεισόδια, αλλά ενδείξεις μιας βαθύτερης αλλαγής στον τρόπο λειτουργίας του διεθνούς εμπορίου.
Η δημόσια δήλωση, με τίτλο «In defence of free shipping» («Για την υπεράσπιση της ελεύθερης ναυτιλίας»), έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία πόλεμοι, κυρώσεις, επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και προβλήματα σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα δοκιμάζουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και την ανθεκτικότητα των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Τη σημασία της ασυνήθιστης αυτής παρέμβασης ανέδειξαν οι Financial Times, επισημαίνοντας ότι είναι η πρώτη δημόσια τοποθέτηση της CSG από την ίδρυσή της πριν από περισσότερο από έξι δεκαετίες. Ο Brian Adrian Wessel, γενικός διευθυντής της Danish Maritime Authority, η οποία προεδρεύει της ομάδας, εξήγησε στους FT ότι η απόφαση ελήφθη εξαιτίας της αυξανόμενης ανησυχίας για τον κατακερματισμό της ναυτιλίας και την υπονόμευση των κοινών προτύπων που έχουν οικοδομηθεί στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO). Η επί δεκαετίες παραδοχή ότι τα πλοία μπορούν να κινούνται ελεύθερα μεταξύ των κρατών, σημείωσε, «βρίσκεται πλέον υπό πίεση».
Από τις διαδοχικές κρίσεις σε μια δομική αλλαγή
Περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται διά θαλάσσης, από τρόφιμα, αυτοκίνητα και ηλεκτρονικά προϊόντα μέχρι μέταλλα, πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Γι’ αυτό, υπογραμμίζει η CSG, η ναυτιλία δεν είναι απλώς μια υπηρεσία, αλλά κρίσιμη υποδομή για την παγκόσμια οικονομία και για την επισιτιστική και ενεργειακή ασφάλεια.
«Χωρίς το θαλάσσιο εμπόριο, οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα κατακερματίζονταν και η παγκόσμια οικονομία, όπως τη γνωρίζουμε, θα σταματούσε απότομα», αναφέρει η ανακοίνωση.
Η πανδημία της Covid-19, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ξηρασία στη Διώρυγα του Παναμά και οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει αλλεπάλληλες διαταραχές. Για τις 18 χώρες, όμως, το πρόβλημα πλέον είναι βαθύτερο.
«Δεν πρόκειται για επεισοδιακά σοκ, αλλά για ενδείξεις μιας δομικής μεταβολής στο περιβάλλον λειτουργίας του παγκόσμιου εμπορίου», σημειώνει η CSG, προειδοποιώντας ότι «οι θαλάσσιες οδοί μετατρέπονται όλο και περισσότερο σε εργαλεία μόχλευσης και κινδύνου».
Παράλληλα, διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις, περιφερειακά μέτρα και η αποδυνάμωση των πολυμερών διαδικασιών δημιουργούν ένα όλο και πιο κατακερματισμένο κανονιστικό περιβάλλον. Και όταν κατακερματίζονται οι κανόνες, υπογραμμίζει η ανακοίνωση, ακολουθούν οι αγορές και τελικά αυξάνεται το κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Ο «σκιώδης στόλος» και η ναυτιλία δύο ταχυτήτων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον λεγόμενο shadow fleet, τον «σκιώδη στόλο» πλοίων που δραστηριοποιούνται παρακάμπτοντας κυρώσεις και εκτός των συνήθων πλαισίων ασφάλισης, ασφάλειας και διαφάνειας.
Η CSG μιλά για ένα επικίνδυνο σύστημα δύο ταχυτήτων: «το ένα διέπεται από κανόνες, το άλλο από αδιαφάνεια», με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι κίνδυνοι και να υπονομεύονται τα περιβαλλοντικά πρότυπα και η ασφάλεια στη θάλασσα.
Οι Financial Times αναφέρουν, επικαλούμενοι στοιχεία της TankerTrackers, ότι ο σκιώδης στόλος πετρελαιοφόρων που αναπτύχθηκε στον απόηχο των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και του Ιράν αριθμεί πλέον περισσότερα από 1.500 πλοία, σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων, ενώ τα περισσότερα δεν διαθέτουν την παραδοσιακή ασφαλιστική κάλυψη.
«…Περαιτέρω κατακερματισμό των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων προκαλεί η αύξηση του αριθμού των πλοίων που εμπλέκονται σε δραστηριότητες με στόχο την παράκαμψη των κυρώσεων: ένας ανεξέλεγκτος «σκιώδης στόλος» εκατοντάδων πλοίων (βλ. Ψήφισμα IMO A.1192(33)), τα οποία λειτουργούν εκτός των συνήθων πλαισίων ασφάλισης, ασφάλειας και διαφάνειας.
AdvertisementΑυτό δημιουργεί παράλληλα συστήματα μέσα στην παγκόσμια ναυτιλία, αυξάνει τους κινδύνους και παρακάμπτει τα περιβαλλοντικά πρότυπα και τα πρότυπα ασφαλείας, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη και την προβλεψιμότητα στις ναυτιλιακές αγορές.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα δύο ταχυτήτων: το ένα διέπεται από κανόνες, το άλλο από αδιαφάνεια, με συνέπεια να αποδυναμώνονται τελικά και τα δύο».
UNCLOS και IMO: όχι περισσότεροι κανόνες, αλλά κοινή εφαρμογή
Η απάντηση, σύμφωνα με την CSG, δεν βρίσκεται κατ’ ανάγκη στη δημιουργία νέων κανόνων ούτε σε ένα «μωσαϊκό» μονομερών ενεργειών, αλλά στην καλύτερη και συνεπέστερη εφαρμογή του υφιστάμενου διεθνούς πλαισίου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία παρέχει το νομικό πλαίσιο για τις δραστηριότητες στη θάλασσα και κατοχυρώνει, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα αβλαβούς και διέλευσης πλου, καθώς και ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) ως το κεντρικό φόρουμ για την ανάπτυξη παγκόσμιων προτύπων.
Οι 18 χώρες θέτουν δύο προτεραιότητες: πρώτον, συνεπή εφαρμογή των διεθνών κανόνων σε όλες τις δικαιοδοσίες, καθώς η άνιση εφαρμογή στρεβλώνει τις αγορές και διαβρώνει την εμπιστοσύνη. Αυτό προϋποθέτει μεγαλύτερη διαφάνεια και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών.
Δεύτερον, ζητούν σαφή πολιτική στήριξη των κοινών διεθνών προτύπων. «Η ισχυρή διεθνής συνεργασία δεν αποτελεί περιορισμό της κυριαρχίας· είναι προϋπόθεση αποτελεσματικής διακυβέρνησης σε έναν διασυνδεδεμένο κόσμο», τονίζουν.
Στην καταληκτική τους έκκληση, καλούν όλα τα ναυτιλιακά κράτη να υπερασπιστούν ενεργά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και το διεθνές νομικό πλαίσιο που στηρίζεται σε πολυμερείς θεσμούς όπως ο IMO, ενώ δεσμεύονται να εργαστούν για πιο συνεπή και διαφανή εφαρμογή των κανόνων και ισότιμους όρους ανταγωνισμού.
Η κυριαρχία και η ανθεκτικότητα, τονίζουν, εξαρτώνται από τη συνεργασία, τον συντονισμό και την πρακτική επίλυση προβλημάτων μεταξύ έμπιστων εταίρων. Και, επικαλούμενη το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, η CSG καταλήγει με την προειδοποίηση που συμπυκνώνει ολόκληρη την παρέμβασή της:
«Όταν κατακερματίζονται οι θαλάσσιες εφοδιαστικές αλυσίδες, κατακερματίζεται μαζί τους και η παγκόσμια οικονομία».
