Στις 3 Νοεμβρίου 1927 καθελκύστηκε στη Νάντη της Γαλλίας το υποβρύχιο «Παπανικολής» (Υ-2). Η ημερομηνία αυτή συχνά συγχέεται με την επίσημη παραλαβή του: η ελληνική σημαία υψώθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1927 στην Τουλών, με πρώτο κυβερνήτη τον Παναγιώτη Βανδώρο. Στις 29 Δεκεμβρίου το νέο απόκτημα του Πολεμικού Ναυτικού κατέπλευσε στη Σαλαμίνα. Ήταν ένα από τα δύο αδελφά υποβρύχια που είχε παραγγείλει η Ελλάδα στη Γαλλία, μαζί με τον «Κατσώνη». Το όνομά του τιμούσε τον Ψαριανό πυρπολητή Δημήτριο Παπανικολή, αγωνιστή του 1821.
Ένα μικρό σκάφος με μεγάλες απαιτήσεις
Το υποβρύχιο τύπου Schneider–Laubeuf είχε μήκος περίπου 62,5 μέτρα, πλάτος 5,3 μέτρα και εκτόπισμα περίπου 576 τόνους στην επιφάνεια και 775 σε κατάδυση. Κινούνταν με πετρελαιοκινητήρες στην επιφάνεια και ηλεκτροκινητήρες κάτω από το νερό, αναπτύσσοντας ταχύτητα περίπου 14 και 9 κόμβων αντίστοιχα. Διέθετε έξι τορπιλοσωλήνες, πυροβόλο 100 χιλιοστών και πλήρωμα περίπου 30 ανδρών. Η ζωή στους στενούς χώρους, με περιορισμένα αποθέματα και δύσκολες συνθήκες, απαιτούσε πειθαρχία και απόλυτη συνεργασία.
Ο πόλεμος και ο Μίλτων Ιατρίδης
Όταν ξέσπασε ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος, στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο «Παπανικολής» ήταν ήδη τεχνολογικά ξεπερασμένος και αντιμετώπιζε μηχανικές δυσκολίες. Ωστόσο, με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Μίλτωνα Ιατρίδη απέπλευσε την ίδια ημέρα για πολεμική περιπολία. Αποστολή του ήταν να παρεμποδίζει τις ιταλικές θαλάσσιες μεταφορές προς το αλβανικό μέτωπο. Η επιτυχία του δεν στηρίχθηκε στην υπεροχή των μηχανών, αλλά στην εμπειρία, την ψυχραιμία και την αποφασιστικότητα του πληρώματος.
Τα Χριστούγεννα του 1940 στην Αδριατική
Στις 22 Δεκεμβρίου 1940 ο «Παπανικολής» βύθισε το ιταλικό μηχανοκίνητο «Antonietta», αφού πρώτα αιχμαλώτισε το πλήρωμά του. Δύο ημέρες αργότερα, στις 24 Δεκεμβρίου, επιτέθηκε σε ιταλική νηοπομπή και βύθισε το μεταγωγικό «Firenze», χωρητικότητας 3.952 κόρων, που μετέφερε στρατιώτες και πολεμικό υλικό. Ακολούθησε καταδίωξη και ρίψη βομβών βυθού από τα συνοδά πλοία, αλλά το ελληνικό υποβρύχιο διέφυγε. Η επιχείρηση ενίσχυσε κατακόρυφα το ηθικό στην Ελλάδα. Οι πολεμικές ανακοινώσεις της εποχής μιλούσαν και για περισσότερα πλήγματα· οι ασφαλώς τεκμηριωμένες βυθίσεις πρέπει να διακρίνονται από τις αρχικές εκτιμήσεις της μάχης.
Η συνέχεια του αγώνα και ο παροπλισμός
Τον Απρίλιο του 1941, καθώς η Ελλάδα καταλαμβανόταν από τις δυνάμεις του Άξονα, ο «Παπανικολής» απέπλευσε προς την Αλεξάνδρεια για να συνεχίσει τον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων. Στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου πραγματοποίησε συνολικά 14 πολεμικές περιπολίες στην Αδριατική και στο Αιγαίο, σύμφωνα με το Πολεμικό Ναυτικό. Παροπλίστηκε το 1945. Η γέφυρά του διατηρήθηκε ως ιστορικό κειμήλιο στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος στον Πειραιά.
Το όνομα που συνεχίζει να ταξιδεύει
Το όνομα «Παπανικολής» δόθηκε αργότερα και σε άλλα ελληνικά υποβρύχια: στο S-114, πρώην αμερικανικό USS Hardhead, και στο σύγχρονο S-120 τύπου 214. Έτσι, η παράδοση του Υ-2 παραμένει ζωντανή. Η ιστορία του θυμίζει ότι η αξία ενός πολεμικού πλοίου δεν μετριέται μόνο με την ηλικία, το εκτόπισμα ή τον οπλισμό του, αλλά και με τους ανθρώπους που το υπηρετούν.
Πηγές: Ελληνικός Σύνδεσμος Υποβρυχίων (Επετειολόγιο και Ιστορικό Υποβρυχίων)· Πολεμικό Ναυτικό, ιστορικό Υ/Β Παπανικολής S-120· Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού· navalhistory.gr, αναφορά περιπολίας Μ. Ιατρίδη.
