Ανησυχητική επιδείνωση της κατάστασης στις ευρωπαϊκές φυλακές καταγράφει η νέα ετήσια έκθεση SPACE I* του Συμβουλίου της Ευρώπης για το 2025, η οποία προειδοποιεί ότι πολλές χώρες αντιμετωπίζουν πλέον σοβαρή υπερπλήρωση, ενώ σε αρκετές άλλες τα σωφρονιστικά ιδρύματα λειτουργούν στα όρια της χωρητικότητάς τους. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με μέτρια υπερπλήρωση, αλλά και μεταξύ εκείνων που κατέγραψαν τη μεγαλύτερη αύξηση κρατουμένων μέσα σε έναν χρόνο, ενώ περισσότεροι από τους μισούς κρατούμενους στις ελληνικές φυλακές είναι αλλοδαποί.
Σύμφωνα με την έκθεση, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος έφθασε τους 95,2 κρατούμενους ανά 100 διαθέσιμες θέσεις στις φυλακές, έναντι 94,7 το 2024, γεγονός που δείχνει ότι τα σωφρονιστικά συστήματα στην Ευρώπη βρίσκονται όλο και πιο κοντά στο όριο κορεσμού.
Οι χειρότερες επιδόσεις καταγράφονται στην Τουρκία και τη Γαλλία με 131 κρατούμενους ανά 100 θέσεις, ενώ ακολουθούν η Κροατία (123), η Ιταλία (121), η Μάλτα (118), η Κύπρος (117), η Ουγγαρία (115), το Βέλγιο (114) και η Ιρλανδία (112).
Η Ελλάδα καταγράφεται στην κατηγορία της «μέτριας υπερπλήρωσης» με 108 κρατούμενους ανά 100 θέσεις, μαζί με τη Φινλανδία, τη Σκωτία, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σουηδία.
Πάνω από 1,1 εκατ. κρατούμενοι στην Ευρώπη
Η έκθεση καταγράφει συνολικά 1.107.921 κρατούμενους στα 51 σωφρονιστικά συστήματα των κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης, με διάμεσο ποσοστό φυλάκισης 110 κρατούμενους ανά 100.000 κατοίκους.
Παρά τη συνολική σταθερότητα του ευρωπαϊκού μέσου όρου, αρκετές χώρες εμφάνισαν σημαντική αύξηση των ποσοστών φυλάκισης μέσα σε έναν χρόνο.
Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε στην Τουρκία (+29%), ενώ ακολουθούν:
- Μαυροβούνιο (+22%)
- Λουξεμβούργο (+20%)
- Σουηδία (+15%)
- Ελλάδα (+14%)
- Κροατία (+11%)
Η έκθεση σημειώνει ότι μόνο λίγες χώρες κατέγραψαν αισθητή μείωση των ποσοστών φυλάκισης, μεταξύ αυτών η Ουκρανία, η Σλοβακία, η Γεωργία, η Εσθονία και η Πολωνία.
Τα υψηλότερα ποσοστά φυλάκισης στην Ευρώπη εμφανίζουν η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν, η Μολδαβία, η Γεωργία και η Ουγγαρία.
Ένας στους τέσσερις σε προφυλάκιση
Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου ένας στους τέσσερις κρατούμενους στην Ευρώπη βρίσκεται σε προσωρινή κράτηση ή προφυλάκιση, κάτι που επηρεάζει άμεσα την υπερπλήρωση των φυλακών.
Τα υψηλότερα ποσοστά προφυλάκισης καταγράφονται στην Αλβανία, το Μαυροβούνιο, την Αρμενία, την Ελβετία και την Ολλανδία, ενώ τα χαμηλότερα σε Βουλγαρία, Τσεχία, Πολωνία και Ρουμανία.
Πολύ υψηλό ποσοστό αλλοδαπών κρατουμένων στην Ελλάδα
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στους αλλοδαπούς κρατούμενους. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 17% των κρατουμένων είναι μη υπήκοοι της χώρας κράτησης.
Ωστόσο, η Ελλάδα βρίσκεται πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καθώς οι αλλοδαποί αντιστοιχούν στο 52% του συνολικού πληθυσμού των φυλακών. Αντίστοιχα υψηλά ποσοστά καταγράφονται στο Λουξεμβούργο, την Ελβετία, την Κύπρο, την Αυστρία και τη Σλοβενία.
Πιο ειδικά στις χώρες με πληθυσμό άνω των 500.000 κατοίκων, τα υψηλότερα ποσοστά αλλοδαπών κρατουμένων καταγράφηκαν στις εξής χώρες:
Λουξεμβούργο (78%),
Ελβετία (73%),
Κύπρο (54%),
Αυστρία (53%),
Σλοβενία (52%),
Καταλονία (52%),
Ελλάδα (52%),
Μάλτα (51%),
Γερμανία (47%)
Βέλγιο (43%).
Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στη Ρουμανία (1,1%), τη Δημοκρατία της Μολδαβίας (1,9%) και το Αζερμπαϊτζάν (2,2%).
Παράλληλα, ειδικό παράρτημα της έκθεσης για την Ελλάδα δείχνει ότι το ποσοστό των αλλοδαπών κρατουμένων αυξήθηκε από 42% το 2005 σε 58% το 2015, ενώ ο αριθμός τους αυξήθηκε από 3.704 σε 6.882 μέσα σε μία δεκαετία.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό αλλοδαπών κρατουμένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ καταγράφεται συνεχής αύξηση έως το 2012-2013 πριν από μικρή κάμψη τα επόμενα χρόνια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία για τα εναλλακτικά μέτρα επιτήρησης εκτός φυλακής (probation). Σύμφωνα με την έκθεση, στις 31 Δεκεμβρίου 2015 υπήρχαν στην Ελλάδα 1.069 αλλοδαποί υπό επιτήρηση από υπηρεσίες επιμελητών κοινωνικής αρωγής, αριθμός που αντιστοιχούσε μόλις στο 5,2% του συνολικού πληθυσμού υπό επιτήρηση.
Η έκθεση σημειώνει ότι το ποσοστό αυτό είναι πολύ χαμηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό αλλοδαπών στις φυλακές (58%), γεγονός που δείχνει ότι οι αλλοδαποί στην Ελλάδα εμφανίζονται πολύ συχνότερα να οδηγούνται σε κράτηση παρά σε εναλλακτικά μέτρα επιτήρησης ή αναστολής.
Η «γήρανση» στις φυλακές
Το Συμβούλιο της Ευρώπης προειδοποιεί επίσης για τη σταδιακή γήρανση του πληθυσμού των φυλακών.
Η μέση ηλικία των κρατουμένων στην Ευρώπη είναι πλέον τα 39 έτη, ενώ αυξάνεται σταθερά το ποσοστό των κρατουμένων άνω των 65 ετών, κάτι που δημιουργεί νέες πιέσεις στα σωφρονιστικά συστήματα λόγω αυξημένων αναγκών υγείας, χρόνιων ασθενειών και μειωμένης κινητικότητας.
Οι μεγαλύτερες ηλικιακά φυλακές καταγράφονται στην Ιταλία και την Πορτογαλία.
Αυξάνονται και οι γυναίκες κρατούμενες
Η έκθεση καταγράφει και αύξηση του ποσοστού των γυναικών στις ευρωπαϊκές φυλακές, από 4,8% το 2024 σε 5,2% το 2025.
Τα υψηλότερα ποσοστά γυναικών κρατουμένων καταγράφονται στην Ουγγαρία, την Τσεχία, τη Μάλτα και τη Σουηδία.
Τα συχνότερα αδικήματα
Τα αδικήματα που οδηγούν συχνότερα σε φυλάκιση στην Ευρώπη παραμένουν οι υποθέσεις ναρκωτικών (17,3%) και οι κλοπές (12,1%).
Περίπου ένας στους τρεις καταδικασμένους κρατούμενους εκτίει ποινή για βίαια εγκλήματα, όπως ανθρωποκτονίες, σεξουαλικά εγκλήματα, επιθέσεις και ληστείες.
*
*Η έρευνα SPACE διεξάγεται ετησίως από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης για λογαριασμό του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η έρευνα SPACE I συλλέγει στοιχεία από τα σωφρονιστικά συστήματα των κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης, ενώ η SPACE II αφορά τους πληθυσμούς που βρίσκονται υπό καθεστώς επιτήρησης και εναλλακτικών μέτρων εκτός φυλακής.
