Όλο το Σάββατο η διπλωματία στη Μέση Ανατολή έμοιαζε με εκκρεμές: μία το Πακιστάν δήλωνε ότι η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν είναι έτοιμη για υπογραφές, μία η Τεχεράνη κατέβαζε τον πήχη, μία ο Ντόναλντ Τραμπ έσπευδε να εκφράζει επιφυλάξεις και μετά από λίγες ώρες να προαναγγέλει ότι «αύριο» όλα τελειώνουν. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα πέσουν ηλεκτρονικές υπογραφές την Κυριακή. Είναι αν αυτό που παρουσιάζεται ως ειρηνευτική συμφωνία είναι πράγματι το τέλος του πολέμου ή απλώς η αρχή μιας ακόμη πιο δύσκολης διαπραγμάτευσης.
Με λίγα λόγια η Κυριακή ξημερώνει με μια υπόσχεση, αλλά όχι ακόμη με βεβαιότητα. Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να παρουσιάσει ως κλειδωμένη τη συμφωνία με το Ιράν, λέγοντας ότι η υπογραφή μπορεί να γίνει την Κυριακή και ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν «για όλους» αμέσως μετά. Το Πακιστάν, που έχει αναλάβει ρόλο κεντρικού διαμεσολαβητή, επιβεβαιώνει ότι το κείμενο είναι έτοιμο και ότι η ηλεκτρονική υπογραφή αναμένεται εντός 24 ωρών. Όμως η Τεχεράνη δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο υπογραφής «τις επόμενες ημέρες», αλλά όχι κατ’ ανάγκην την Κυριακή.
Η εικόνα που μεταδίδουν τα μεγάλα διεθνή μέσα είναι αυτή μιας συμφωνίας που έχει πλησιάσει όσο ποτέ, αλλά εξακολουθεί να πατά σε ναρκοπέδιο. Το Associated Press γράφει ότι η δυναμική υπέρ μιας συμφωνίας ενισχύθηκε το Σάββατο, με το Πακιστάν να δηλώνει ότι η ειρήνη είναι «πιο κοντά από ποτέ», αλλά σημειώνει ταυτόχρονα ότι το Ιράν ζητεί προσοχή και χρόνο. Οι Financial Times μεταδίδουν ότι το σχέδιο προβλέπει παράταση της εκεχειρίας, επανέναρξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και πλαίσιο για διαπραγματεύσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα.
Στην Ουάσιγκτον, το αφήγημα είναι καθαρό: ο Τραμπ θέλει να εμφανιστεί ως ο πρόεδρος που πέτυχε εκεί όπου οι προκάτοχοί του απέτυχαν. Η αμερικανική γραμμή, όπως τη μεταδίδουν αμερικανικά μέσα όπως το Axios και η New York Post, είναι ότι η συμφωνία θα επεκτείνει την εκεχειρία, θα ανοίξει τον δρόμο για τεχνικές συνομιλίες και θα δεσμεύσει το Ιράν να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Ο Τραμπ, σύμφωνα με τις ίδιες μεταδόσεις, επιμένει ότι η Τεχεράνη «δεν θέλει πλέον» πυρηνικά όπλα, αλλά κρατά στο τραπέζι και τη γνωστή απειλή: αν η διαδικασία δεν προχωρήσει, υπάρχει πάντα η «ύστατη εναλλακτική».
Στην Ευρώπη, ο τόνος είναι σαφώς πιο επιφυλακτικός. Ο Guardian περιγράφει μια συμφωνία που μπορεί να βρίσκεται κοντά, αλλά παραμένει θολή ως προς τους όρους της. Το Λονδίνο βλέπει με ενδιαφέρον το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, γιατί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα συνδέεται άμεσα με την παγκόσμια ενέργεια και τις τιμές. Το Sky News, πιο ωμά, μεταδίδει ότι η υπογραφή της Κυριακής «δεν είναι καθόλου δεδομένη», καθώς η Τεχεράνη αμφισβητεί το χρονοδιάγραμμα και εμφανίζεται ενοχλημένη από την επιμονή Τραμπ να προαναγγείλει δημόσια την ημερομηνία.
Στη Μέση Ανατολή, το βλέμμα είναι ακόμη πιο δύσπιστο. Το Al Jazeera κρατά στο επίκεντρο την αντίφαση ανάμεσα στη βεβαιότητα Τραμπ και την ιρανική επιφυλακτικότητα. Μεταδίδει ότι η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη είναι πιο κοντά σε συμφωνία από κάθε άλλη στιγμή, αλλά όχι ακόμη σε σημείο ασφαλούς υπογραφής. Σημειώνει επίσης ότι οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο συνεχίζονται, γεγονός που μπορεί να τινάξει στον αέρα κάθε διπλωματική πρόοδο εάν η συμφωνία δεν καλύπτει πειστικά το ευρύτερο περιφερειακό μέτωπο.
Το πιο κρίσιμο σημείο είναι ότι όλοι μιλούν για «συμφωνία», αλλά δεν εννοούν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Για τον Τραμπ, το κείμενο φαίνεται να είναι πολιτική νίκη, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και δέσμευση του Ιράν στο πυρηνικό ζήτημα. Για το Πακιστάν, είναι θρίαμβος διαμεσολάβησης και απόδειξη ότι μπορεί να παίξει ρόλο στη μεγάλη γεωπολιτική σκακιέρα. Για το Ιράν, όμως, είναι πρωτίστως παύση πολέμου, άρση πίεσης, αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και χώρος αναπνοής, όχι απαραίτητα πλήρης παράδοση στο πυρηνικό κεφάλαιο, όπως θα ήθελε να το παρουσιάζει η Ουάσιγκτον.
Γι’ αυτό και το Σάββατο είχε τόσο «μπρος-πίσω». Δεν ήταν απλή επικοινωνιακή ασυνεννοησία. Ήταν σύγκρουση αφηγημάτων πριν ακόμη πέσουν οι υπογραφές. Ο Τραμπ χρειάζεται την Κυριακή ως ημερομηνία πολιτικού συμβολισμού. Το Πακιστάν χρειάζεται να αποδείξει ότι η μεσολάβησή του απέδωσε. Το Ιράν, αντίθετα, δεν θέλει να εμφανιστεί ότι σύρθηκε σε συμφωνία υπό αμερικανικό τελεσίγραφο. Και το Ισραήλ, που δεν είναι μέρος της συμφωνίας, ανησυχεί ότι μια αμερικανοϊρανική διευθέτηση μπορεί να περιορίσει το δικό του στρατηγικό περιθώριο, ιδίως στον Λίβανο και απέναντι στη Χεζμπολάχ.
Αν η Κυριακή φέρει υπογραφές, θα είναι μεγάλη είδηση. Αλλά δεν θα είναι αυτομάτως ειρήνη. Θα είναι ένα προσωρινό πολιτικό και στρατιωτικό φρένο σε έναν πόλεμο που ήδη έχει αλλάξει τις ισορροπίες στην περιοχή. Η πραγματική δοκιμασία θα αρχίσει αμέσως μετά: ποιος θα επιβλέψει τα Στενά του Ορμούζ, τι θα γίνει με το ιρανικό πυρηνικό υλικό, πόση και ποια άρση κυρώσεων θα δοθεί, πώς θα αντιδράσει το Ισραήλ και αν οι περιφερειακές πολιτοφυλακές θα δεχθούν να μπουν κι αυτές στο ψυγείο.
Αν, αντίθετα, η Κυριακή προχωρήσει χωρίς υπογραφή, τότε το ρήγμα θα φανεί μεγαλύτερο από όσο παραδέχονταν οι μεσολαβητές. Ο Τραμπ θα έχει εκτεθεί δημόσια, το Πακιστάν θα πρέπει να εξηγήσει γιατί προανήγγειλε ηλεκτρονική υπογραφή και το Ιράν θα έχει κερδίσει χρόνο, αλλά με ρίσκο νέας στρατιωτικής πίεσης.
Το συμπέρασμα των διεθνών μέσων είναι σχεδόν κοινό, ακόμη κι αν διατυπώνεται με διαφορετικό ύφος: η συμφωνία είναι κοντά, αλλά όχι ασφαλής. Η ειρήνη φαίνεται στον ορίζοντα, αλλά ο ορίζοντας στη Μέση Ανατολή έχει συχνά την κακή συνήθεια να απομακρύνεται την τελευταία στιγμή.
ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ
Η Κυριακή δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα πατηθεί ένα κουμπί ηλεκτρονικής υπογραφής. Θα κριθεί από το αν Ουάσιγκτον, Τεχεράνη, Ισλαμαμπάντ και Ιερουσαλήμ εννοούν την ίδια λέξη όταν λένε «συμφωνία». Γιατί στη διπλωματία της Μέσης Ανατολής, πολλές φορές η πιο δύσκολη μάχη αρχίζει ακριβώς τη στιγμή που όλοι ανακοινώνουν ότι τελείωσε.
