Φανταστείτε να έχετε ξαφνικά πολύ περισσότερα λεφτά απ’ όσα μπορεί να χωρέσει το πορτοφόλι σας.
Κάπως έτσι μοιάζει η κατάσταση στα λιμάνια της Βενεζουέλας σήμερα: η χώρα παράγει πετρέλαιο με ρυθμούς που δεν έχει ξαναδεί εδώ και χρόνια, αλλά η υποδομή της είναι τόσο ταλαιπωρημένη που δεν προλαβαίνει να το εξάγει.
Τα δεξαμενόπλοια που φτάνουν στα βενεζουελανικά λιμάνια αναγκάζονται πλέον να περιμένουν έως και 30 ημέρες προτού καταφέρουν να φορτώσουν, λόγω γερασμένων εγκαταστάσεων, διακοπών ρεύματος και προβλημάτων ποιότητας του αργού πετρελαίου. Το φαινόμενο λειτουργεί ουσιαστικά ως ένα αόρατο «καπάκι» στις εξαγωγές, ακριβώς τη στιγμή που οι ΗΠΑ πιέζουν για το αντίθετο.
Το σχέδιο των ΗΠΑ σκοντάφτει στην πραγματικότητα
Μετά την αιχμαλωσία του πρώην προέδρου Νικολάς Μαδούρο τον περασμένο Ιανουάριο και την ανάληψη των ηνίων από την προσωρινή ηγέτιδα Ντέλσι Ροδρίγκες, η Ουάσιγκτον στοιχημάτισε σε ένα φιλόδοξο σχέδιο: να αναζωογονήσει γρήγορα τις εξαγωγές πετρελαίου της Βενεζουέλας, σε συνεργασία με μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες εμπορίας. Το αποτέλεσμα;
Από τον Ιανουάριο μέχρι σήμερα, εταιρείες όπως η Vitol και η Trafigura έχουν εξάγει πάνω από 140 εκατομμύρια βαρέλια, με το μεγαλύτερο μέρος να κατευθύνεται στις ΗΠΑ και ένα κομμάτι να επιστρέφει σε αγορές όπως η Ευρώπη και η Ινδία, που δεν έβλεπαν βενεζουελανικό αργό εδώ και χρόνια, καθώς χαλαρώνουν οι αμερικανικές κυρώσεις.
Το πρόβλημα είναι ότι οι εξαγωγές έχουν «κολλήσει» τους τελευταίους μήνες κοντά στα 1,25 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, παρά την αυξανόμενη παραγωγή. Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική: όταν η παραγωγή της χώρας είχε φτάσει στο απόγειό της, πάνω από δύο δεκαετίες πριν, με περισσότερα από 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, τα λιμάνια της μπορούσαν να διαχειριστούν εξαγωγές άνω των 2,5 εκατομμυρίων βαρελιών, με τα πλοία να μπαίνουν και να βγαίνουν από τα χωρικά ύδατα σε λιγότερο από μία εβδομάδα.
Σκουριασμένα τάνκερ «φαντάσματα»
Η κατάσταση στο λιμάνι Χοσέ, στη βορειοανατολική ακτή της χώρας, που διαχειρίζεται περίπου το 70% του συνόλου των εξαγωγών, είναι χαρακτηριστική: δεκάδες πλοία περιμένουν σε αγκυροβόλια, ενώ αναφορές εταιρειών ναυτιλίας, που είναι σε γνώση του πρακτορείου Reuters, καταγράφουν φέτος διακοπές λόγω βλαβών εξοπλισμού, προβλημάτων ποιότητας και διακοπών ρεύματος.
Στο λιμάνι Γουαραγκουάο, στην Πουέρτο Λα Κρους, μόλις δύο από τις επτά αποβάθρες λειτουργούσαν πλήρως στα μέσα Αυγούστου. Εκεί, ένα δεξαμενόπλοιο με ψεύτικη σημαία Γουιάνας – γνωστό παλαιότερα ως Syrma και μετέπειτα μετονομασμένο σε Consul, που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά πετρελαίου στην Κούβα – παραμένει αγκυροβολημένο εδώ και δύο χρόνια, σκουριασμένο και κρυμμένο από τους αμερικανικούς ελέγχους κατά του «σκιώδους στόλου» δεξαμενόπλοιων που παρέκαμπταν τις κυρώσεις.
Τέτοια τάνκερ «φαντάσματα» καταλαμβάνουν πολύτιμο χώρο σε αποβάθρες, ακριβώς τη στιγμή που ξένες εταιρείες προσπαθούν να επαναλειτουργήσουν τερματικούς σταθμούς για να αυξήσουν τις εξαγωγές. Ακόμη και η αμερικανική πετρελαϊκή κολοσσός Chevron, που έχει προνομιακή πρόσβαση χάρη σε δεκαετίες συνεργασίας με την κρατική PDVSA, αναζητά τρόπους να εξασφαλίσει πρόσβαση σε λιμάνια που μέχρι σήμερα εξυπηρετούσαν μόνο την εγχώρια αγορά.
Παράλληλα, η κρατική εταιρεία επιβαρύνεται με ολοένα και περισσότερα έξοδα καθυστέρησης (demurrage) για κάθε ημέρα που ένα δεξαμενόπλοιο περιμένει πέρα από το προγραμματισμένο παράθυρο φόρτωσης – έξοδα που δέχεται να πληρώσει μόνο σε αργό πετρέλαιο, όχι σε μετρητά. Οι νέοι πελάτες, μάλιστα, υποχρεούνται να πληρώνουν εκ των προτέρων, χωρίς καμία μορφή πίστωσης, κάτι που περιπλέκει τις διαφορές γύρω από την ποιότητα ή τυχόν εκπτώσεις.
Ένα επενδυτικό σχέδιο 100 δισ. δολαρίων που… στοιχειώνει
Η Ουάσιγκτον προωθεί ένα σχέδιο ενεργειακής ανασυγκρότησης ύψους 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη Βενεζουέλα, εστιασμένο κυρίως στην αύξηση της παραγωγής αργού πετρελαίου. Ωστόσο, τα έργα που θα μπορούσαν να επισκευάσουν τερματικούς σταθμούς και διϋλιστήρια δεν φαίνεται να αποτελούν προτεραιότητα προς το παρόν. Σε δύο συνέδρια στο Χιούστον αυτή την εβδομάδα, Αμερικανοί και Βενεζουελάνοι αξιωματούχοι μίλησαν για «φάση ανάκαμψης», αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις αξιοπιστίας που πρέπει να καλυφθούν με επενδύσεις. Η ίδια η PDVSA έχει ξεκαθαρίσει ότι θα διατηρήσει τον έλεγχο των τερματικών της – συμπεριλαμβανομένου του προγραμματισμού φορτίων – τουλάχιστον προς το παρόν, κάτι που προβλέπεται να εντείνει τον «πόλεμο» για τη χωρητικότητα των λιμανιών, καθώς δεκάδες συμβόλαια μεταβαίνουν σε νέους όρους μετά την ενεργειακή μεταρρύθμιση που τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο.
Και ξαφνικά η Βενεζουέλα έγινε πολύ σημαντική
Από τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν ΗΠΑ και Ισραήλ εξαπέλυσαν στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, ξεκίνησε μια σύγκρουση που ανέτρεψε τις ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Το Ιράν απάντησε κλείνοντας ουσιαστικά τον Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, προκαλώντας ένα σοκ που έστειλε τις τιμές του αργού σε επίπεδα-ρεκόρ την άνοιξη. Παρότι μεσολάβησε προσωρινή κατάπαυση πυρός τον Απρίλιο και ακολούθησε συμφωνία τον Ιούνιο για την επανεκκίνηση της διέλευσης από τον Στενό, οι εντάσεις δεν έχουν εκλείψει. Το Ιράν συνεχίζει να προειδοποιεί και να πλήττει εμπορικά πλοία μέσα στο καλοκαίρι, δοκιμάζοντας τα όρια της συμφωνίας.
Το αποτέλεσμα είναι, ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου αναγκάστηκε να αναζητήσει εναλλακτικές πηγές προμήθειας, μακριά από μια περιοχή που παραμένει ευάλωτη σε νέα κλιμάκωση. Σε αυτό το πλαίσιο, η Βενεζουέλα – με τα τεράστια αποθέματα αργού πετρελαίου που διαθέτει – μετατράπηκε σε κομμάτι μιας ευρύτερης αμερικανικής στρατηγικής διαφοροποίησης της ενεργειακής προμήθειας, ώστε οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους να εξαρτώνται λιγότερο από μια Μέση Ανατολή.
Το πρόβλημα είναι ότι η γεωπολιτική βούληση δεν αρκεί από μόνη της. Όσο αναγκαία κι αν είναι η ενίσχυση της βενεζουελανικής παραγωγής ως αντίβαρο στην αστάθεια της Μέσης Ανατολής, τα «σάπια» λιμάνια της χώρας – με τα σκουριασμένα πλοία, τις διαρροές πετρελαίου και τις καθυστερήσεις άνω του μήνα – υπενθυμίζουν ότι η μετάβαση από το σχέδιο στην πράξη δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση.
