Η βροχή διαττόντων των Βόρειων Ταυρίδων φτάνει απόψε στο αποκορύφωμά της, προσφέροντας σε όσους βρεθούν κάτω από σκοτεινό ουρανό την ευκαιρία να δουν μερικά από τα πιο φωτεινά «πεφταστέρια» της χρονιάς. Η κορύφωση αναμένεται από αργά το βράδυ της 11ης Νοεμβρίου έως τα ξημερώματα της 12ης Νοεμβρίου. Το φαινόμενο είναι ορατό με γυμνό μάτι, χωρίς τηλεσκόπιο ή άλλο εξοπλισμό, και οι φετινές συνθήκες χαρακτηρίζονται από τους ειδικούς ως από τις καλύτερες των τελευταίων ετών.
Ωστόσο, υπάρχει μια μικρή διαφωνία ως προς την ακριβή ώρα της κορύφωσης. Η Αμερικανική Εταιρεία Μετεωριτών (AMS) προτείνει ως κύρια νύχτα παρατήρησης τη νύχτα 11 προς 12 Νοεμβρίου, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Μετεωριτών (IMO) τοποθετεί το μέγιστο στις 12 Νοεμβρίου. Στην πράξη, η διαφορά έχει μικρή σημασία, καθώς η δραστηριότητα παραμένει κοντά στο μέγιστο για αρκετές νύχτες. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η δραστηριότητα μπορεί να μείνει κοντά στο μέγιστο για περίπου δέκα νύχτες στις αρχές και στα μέσα Νοεμβρίου.
Λίγα «πεφταστέρια», αλλά εντυπωσιακά
Οι Ταυρίδες δεν συγκαταλέγονται στις πιο «πλούσιες» βροχές διαττόντων της χρονιάς. Οι Περσείδες του Αυγούστου ή οι Διδυμίδες του Δεκεμβρίου δίνουν δεκάδες διάττοντες την ώρα, ενώ ο ρυθμός των Ταυρίδων είναι πολύ πιο αργός. Σύμφωνα με τη NASA, οι Βόρειες Ταυρίδες αναμένεται να δώσουν στην κορύφωσή τους μόλις περίπου πέντε διάττοντες την ώρα, όμως μερικές φορές χαρίζουν ασυνήθιστα φωτεινούς μετεωρίτες, γνωστούς ως «βολίδες».
Αυτές οι βολίδες είναι που κάνουν τις Ταυρίδες ξεχωριστές. Η βροχή συχνά προσφέρει ένα διαφορετικό θέαμα: βολίδες αρκετά φωτεινές ώστε να ξεπερνούν σε λάμψη την Αφροδίτη, το πιο φωτεινό αντικείμενο του νυχτερινού ουρανού μετά τη Σελήνη. Εμφανίζονται ως μεγαλύτερες εκρήξεις φωτός και χρώματος και μπορούν να παραμείνουν ορατές στον ουρανό περισσότερο από έναν συνηθισμένο διάττοντα πριν σβήσουν. Επιπλέον, οι Ταυρίδες κινούνται αισθητά πιο αργά από άλλους διάττοντες, γεγονός που τις κάνει ευκολότερες στο να τις προσέξει κανείς και ιδιαίτερα δημοφιλείς στους φωτογράφους του νυχτερινού ουρανού.
Λόγω της εποχής που εμφανίζονται, οι Ταυρίδες έχουν αποκτήσει και παρατσούκλι. Επειδή τα δύο συγγενικά «ρεύματα», οι Νότιες και οι Βόρειες Ταυρίδες, αλληλεπικαλύπτονται τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, έχουν ονομαστεί «βολίδες του Halloween». Φέτος, οι Νότιες Ταυρίδες κορυφώθηκαν γύρω στις 4 με 5 Νοεμβρίου, μία εβδομάδα πριν από τις Βόρειες.
Η Σελήνη αυτή τη φορά βοηθά
Ο σημαντικότερος παράγοντας για την επιτυχία μιας παρατήρησης διαττόντων είναι το σκοτάδι, και φέτος η Σελήνη συνεργάζεται. Η Νέα Σελήνη ήταν στις 9 Νοεμβρίου, οπότε τη νύχτα 11 προς 12 Νοεμβρίου το φεγγάρι είναι ένας λεπτός, νεαρός μηνίσκος. Η Αμερικανική Εταιρεία Μετεωριτών υπολογίζει ότι η Σελήνη θα είναι φωτισμένη μόλις κατά 4% στην κορύφωση των Βόρειων Ταυρίδων. Επιπλέον, ο νεαρός μηνίσκος δύει νωρίς το βράδυ, αφήνοντας τον ουρανό σκοτεινό ακριβώς τις ώρες που μετράνε περισσότερο. Ορισμένοι οδηγοί παρατήρησης χαρακτηρίζουν τις φετινές συνθήκες ως τις καλύτερες για τις Ταυρίδες εδώ και χρόνια, καθώς και οι δύο κορυφώσεις πέφτουν κάτω από σκοτεινό ουρανό.
Πού και πότε να στραφεί το βλέμμα
Οι διάττοντες φαίνεται να «ξεκινούν» από την περιοχή του αστερισμού του Ταύρου, από τον οποίο πήραν και το όνομά τους. Ο Ταύρος ανατέλλει στα ανατολικά νωρίς το βράδυ και ανεβαίνει ψηλά στον ουρανό μετά τα μεσάνυχτα, γι’ αυτό οι ώρες μετά το μεσονύχτιο θεωρούνται συνήθως οι πιο αποδοτικές. Οι διάττοντες, πάντως, μπορούν να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε σημείο του ουρανού, οπότε οι έμπειροι παρατηρητές συστήνουν να κοιτάζει κανείς ένα μεγάλο κομμάτι του ουρανού και όχι ένα συγκεκριμένο σημείο.
Το βασικότερο, ωστόσο, είναι η απομάκρυνση από τα φώτα των πόλεων. Ο πιο απλός κανόνας για όσους σκέφτονται να βγουν έξω απόψε είναι ότι όσο πιο σκοτεινός και καθαρός ο ουρανός, τόσο καλύτερα. Οι παρατηρητές χρειάζονται συνήθως είκοσι με τριάντα λεπτά για να προσαρμοστούν τα μάτια τους στο σκοτάδι, ενώ η οθόνη του κινητού αρκεί για να ακυρώσει αυτή την προσαρμογή μέσα σε δευτερόλεπτα. Ζεστά ρούχα, μια κουβέρτα ή μια ξαπλώστρα και λίγη υπομονή αρκούν, καθώς με ρυθμό περίπου πέντε διαττόντων την ώρα μπορεί να περάσουν αρκετά λεπτά ανάμεσα σε δύο εμφανίσεις.
Ο καιρός, ο μεγάλος άγνωστος για την Ελλάδα
Για τους παρατηρητές στην Ελλάδα, η μεγαλύτερη αβεβαιότητα είναι οι νεφώσεις. Η Αττική ξεκίνησε την ημέρα με μπόρα, ενώ στη συνέχεια αναμένονται διαστήματα ηλιοφάνειας. Από το μεσημέρι προβλέπονται βροχές στα Δωδεκάνησα και σε νησιά του κεντρικού Αιγαίου. Όσοι βρίσκονται σε περιοχές με συννεφιά θα χρειαστεί να ελέγξουν την πρόγνωση πριν αποφασίσουν να βγουν.
Ακόμη κι αν ο καιρός δεν βοηθήσει απόψε, η ευκαιρία δεν χάνεται εντελώς. Οι Βόρειες Ταυρίδες είναι ενεργές από τις 20 Οκτωβρίου έως τις 10 Δεκεμβρίου, οπότε φωτεινοί διάττοντες μπορούν να εμφανιστούν και τις επόμενες νύχτες, αν και πιο αραιά.
Τα «παιδιά» ενός κομήτη με περίεργη ιστορία
Πίσω από το φαινόμενο βρίσκεται ένας από τους πιο ιδιόρρυθμους κομήτες του ηλιακού συστήματος. Και τα δύο «ρεύματα» των Ταυρίδων τροφοδοτούνται από τα συντρίμμια του κομήτη 2P/Encke. Όταν η Γη περνά κάθε φθινόπωρο μέσα από αυτό το «σύννεφο» σκόνης και μικρών βράχων, τα κομμάτια εισέρχονται στην ατμόσφαιρα με μεγάλη ταχύτητα και καίγονται, αφήνοντας πίσω τους τη φωτεινή γραμμή του διάττοντα.
Ο κομήτης έχει και ενδιαφέρουσα ιστορία ανακάλυψης. Εντοπίστηκε τέσσερις φορές πριν πάρει όνομα και τελικά ονομάστηκε από τον αστρονόμο Γιόχαν Φραντς Ένκε, ο οποίος υπολόγισε σωστά την τροχιά του. Η επόμενη επιστροφή του κομήτη αναμένεται τον Ιούλιο του 2030.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο Encke είναι μόνο ένα κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας. Η πιο διαδεδομένη θεωρία είναι ότι πριν από περίπου 20.000 χρόνια ένα πολύ μεγαλύτερο αντικείμενο διαλύθηκε, δημιουργώντας τον κομήτη Encke, αρκετούς αστεροειδείς και βροχές διαττόντων, ένα σύνολο που οι επιστήμονες ονομάζουν «Σύμπλεγμα του Encke». Παλαιότερες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για έναν γιγάντιο κομήτη, όμως οι πρόσφατες πρόοδοι στη μελέτη των αντικειμένων κοντά στη Γη έχουν καταστήσει εξαιρετικά απίθανο ένα «προγονικό» σώμα διαμέτρου εκατό χιλιομέτρων.
Το «σμήνος» του Δία και οι χρονιές με τις πολλές βολίδες
Δεν είναι όλες οι χρονιές ίδιες για τις Ταυρίδες. Ορισμένες φορές, ο αριθμός των βολίδων αυξάνεται θεαματικά, και η εξήγηση βρίσκεται στον μεγαλύτερο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος. Τα αντικείμενα στο ρεύμα των Ταυρίδων κάνουν επτά περιφορές γύρω από τον Ήλιο για κάθε δύο περιφορές του Δία, ένα μοτίβο που ονομάζεται συντονισμός και σημαίνει ότι το ρεύμα «ευθυγραμμίζεται» με τον Δία σε σταθερά διαστήματα. Η βαρύτητα του Δία λειτουργεί έτσι σαν «ποιμένας», κρατώντας μαζεμένα τα μεγαλύτερα κομμάτια σε ένα πιο πυκνό «σμήνος».
Όταν η Γη περνά κοντά σε αυτό το σμήνος, το θέαμα αλλάζει. Το 2015 σημειώθηκε έξαρση των Ταυρίδων, με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μετεωριτών να καταγράφει πάνω από 100 φωτεινές βολίδες, προερχόμενες από κομμάτια μεγέθους από δεκατόμετρα έως ένα μέτρο. Αντίστοιχα, η επιστροφή του σμήνους το 2005 ήταν θεαματική, με αυξημένη συνολική δραστηριότητα και κορύφωση πλούσια σε βολίδες.
Η φετινή χρονιά δεν ανήκει σε αυτές. Φέτος δεν αναμένεται σμήνος, καθώς η Γη πέρασε μέσα από ένα πέρυσι και η επόμενη προβλεπόμενη συνάντηση είναι το 2032. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η φετινή χρονιά αναμένεται «μέση» όσον αφορά τις βολίδες.
Το 2032 στο μικροσκόπιο των επιστημόνων
Η συνάντηση του 2032 έχει ήδη τραβήξει την προσοχή της επιστημονικής κοινότητας, για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι το θέαμα. Το 2032 προβλέπεται να είναι εξαιρετική χρονιά, καθώς η Σελήνη θα είναι νέα και η Γη θα περάσει πολύ κοντά στο κέντρο του σμήνους.
Ο δεύτερος λόγος είναι πιο σοβαρός, αν και παραμένει στο επίπεδο της υπόθεσης. Μελέτη του 2025 περιέγραψε ένα υποθετικό σμήνος μεγαλύτερων αντικειμένων μέσα στο ρεύμα των Ταυρίδων, εκτιμώντας ότι η Γη θα μπορούσε να περάσει κοντά του το 2032 και το 2036, κάτι που ενδεχομένως αυξάνει τον κίνδυνο έκρηξης κάποιου αντικειμένου στην ατμόσφαιρα. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η ύπαρξη αυτού του σμήνους δεν έχει αποδειχθεί. «Το σμήνος συντονισμού είναι θεωρητικό», εξήγησε ο επικεφαλής της μελέτης Μαρκ Μπόσλοου, σημειώνοντας ωστόσο ότι υπάρχουν ενδείξεις για ένα αραιό σμήνος μικρών αντικειμένων, καθώς φωτεινές βολίδες και σεισμικά σήματα από προσκρούσεις στη Σελήνη έχουν καταγραφεί σε χρονικές στιγμές που είχε προβλέψει η θεωρία.
Το θετικό, κατά τους επιστήμονες, είναι ότι η υπόθεση μπορεί να ελεγχθεί. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι υπάρχει ήδη η τεχνολογία για να ελεγχθεί η ύπαρξη του σμήνους, με στοχευμένες παρατηρήσεις μέσω υπαρχόντων τηλεσκοπίων το 2032 και το 2036, όταν το υποθετικό σμήνος θα περάσει πολύ κοντά. Μάλιστα, το πέρασμα του 2032 θα γίνει από τη νυχτερινή πλευρά της Γης, κάτι που θα διευκολύνει την παρατήρηση τυχόν αντικειμένων. Μέχρι σήμερα, πάντως, οι αναζητήσεις για μέλη του σμήνους στο διάστημα δεν έχουν αποδώσει.
Επόμενος σταθμός, οι Λεοντίδες
Για όσους χάσουν τις Ταυρίδες ή θέλουν να συνεχίσουν τις παρατηρήσεις, ο Νοέμβριος έχει κι άλλα να προσφέρει. Οι Λεοντίδες κορυφώνονται τη νύχτα 17 προς 18 Νοεμβρίου, με περίπου 15 διάττοντες την ώρα και καλές συνθήκες παρατήρησης. Με τρεις φορές μεγαλύτερο ρυθμό από τις Ταυρίδες, θα είναι η πιο «γεμάτη» βροχή διαττόντων του μήνα.
Με πληροφορίες Newsweek / Nationalgeographic / Phys
