Πάνω από ένα εικοσιτετράωρο μετά τη μαζική είσοδο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων στη Θέουτα, η Ευρωπαϊκή Ένωση στέλνει μήνυμα ότι ο ισπανικός θύλακας δεν πρόκειται να μετατραπεί σε διάδρομο μεταναστών προς την υπόλοιπη ζώνη Σένγκεν. Την ίδια ώρα, όμως, το ρήγμα στο εσωτερικό της Ευρώπης βαθαίνει, καθώς η Ιταλία ανακοίνωσε την αναστολή των ρυθμίσεων Σένγκεν με την Ισπανία, επαναφέροντας ελέγχους στις αεροπορικές και θαλάσσιες μετακινήσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Σύμφωνα με πληροφορίες της HuffPost από ευρωπαϊκές πηγές, άμεσες προτεραιότητες των Βρυξελλών είναι η αποτροπή νέων αναχωρήσεων από το Μαρόκο και η ταχεία επιστροφή όσων εισήλθαν παράτυπα. Οι ίδιες πηγές διαβεβαιώνουν ότι δεν έχουν καταγραφεί μετακινήσεις προς την ηπειρωτική Ισπανία ή άλλα κράτη-μέλη, αλλά αποφεύγουν να χαρακτηρίσουν όσα συνέβησαν στα σύνορα ΕΕ–Μαρόκου και να χρησιμοποιήσουν τον όρο «εργαλειοποίηση», τον οποίο είχαν υιοθετήσει στην κρίση της Λευκορωσίας
Η Ιταλία αναστέλλει τις ρυθμίσεις Σένγκεν με την Ισπανία
Η απόφαση της Ρώμης μετατρέπει τη διαφωνία γύρω από τη διαχείριση της κρίσης σε έμπρακτο περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας. Σύμφωνα με το ιταλικό υπουργείο Εσωτερικών, η αναστολή των ρυθμίσεων Σένγκεν με την Ισπανία αποφασίστηκε έπειτα από αξιολόγηση των τελευταίων δεδομένων από την Επιτροπή Μετανάστευσης και Ασφάλειας των Συνόρων, υπό την προεδρία του υπουργού Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι.
Καθώς η Ιταλία και η Ισπανία δεν διαθέτουν κοινά χερσαία σύνορα, το μέτρο θα επηρεάσει τις αεροπορικές και θαλάσσιες μετακινήσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Παράλληλα, έπειτα από τηλεφωνική επικοινωνία του Πιαντεντόζι με τον Γάλλο ομόλογό του Λοράν Νουνιέζ, Ρώμη και Παρίσι συμφώνησαν να ενισχύσουν τους ελέγχους στα γαλλοϊταλικά χερσαία σύνορα, στο πλαίσιο των υφιστάμενων συμφωνιών αστυνομικής συνεργασίας.
Η κίνηση της Ρώμης οξύνει τον πολιτικό διχασμό που προκάλεσε η μαζική έφοδος στη Θέουτα. Ηγέτες άλλων κρατών-μελών έχουν καλέσει την Ισπανία να διασφαλίσει ότι η κρίση θα παραμείνει περιορισμένη στον θύλακα, ενώ δεξιά κόμματα σε ολόκληρη την Ευρώπη αποδίδουν τις αφίξεις στη συγκριτικά ηπιότερη μεταναστευτική πολιτική της Μαδρίτης, επικαλούμενα και τη φετινή διαδικασία νομιμοποίησης εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών χωρίς άδεια παραμονής.
Στήριξη στη Μαδρίτη από Κόστα και διαβεβαιώσεις ότι δεν θα περάσει κανείς στη Σένγκεν
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα παρενέβη εκφράζοντας την «αλληλεγγύη» του προς την Ισπανία και επαναλαμβάνοντας ότι η Θέουτα δεν αποτελεί δίοδο προς την υπόλοιπη ζώνη Σένγκεν.
Όπως ανέφερε σε ανάρτησή του στο Χ, οι υπήκοοι τρίτων χωρών που βρίσκονται στον ισπανικό θύλακα «δεν απολαμβάνουν ελεύθερη κυκλοφορία προς την ηπειρωτική Ισπανία ή την υπόλοιπη ζώνη Σένγκεν». Χαρακτήρισε παράλληλα «αποφασιστική» την αντίδραση της Μαδρίτης, σημειώνοντας ότι οι επιταχυνόμενες επιστροφές καταδεικνύουν την αποφασιστικότητα της Ευρώπης «να προστατεύσουμε τα εξωτερικά μας σύνορα, να καταπολεμήσουμε την παράτυπη μετανάστευση και να διαλύσουμε τα εγκληματικά δίκτυα διακίνησης».
Ο Κόστα χαιρέτισε ακόμη τη συνεργασία Ισπανίας–Μαρόκου για «ταχείες επιστροφές» και προανήγγειλε στενή επικοινωνία με τις ισπανικές αρχές τις επόμενες ημέρες. Η παρέμβασή του αποκτά πλέον ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς διατυπώνεται την ώρα που η Ρώμη περνά από τις απειλές στην εφαρμογή συνοριακών μέτρων εις βάρος της Ισπανίας.
Το σύνολο των Ευρωπαίων αξιωματούχων επαναλαμβάνει παράλληλα το μήνυμα της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ότι οι εικόνες από τη Θέουτα είναι «απαράδεκτες». Περιγράφουν την ευρωπαϊκή πολιτική ως «σταθερή και δίκαιη», με έμφαση στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, στη διάλυση των δικτύων διακίνησης και στις γρήγορες επιστροφές.
Από 50.000 έως 60.000 οι αφίξεις
Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών, περίπου 50.000 άνθρωποι είχαν περάσει τα σύνορα από το πρωί της Πέμπτης και περίπου 25.000 είχαν ήδη επιστρέψει οικειοθελώς στο Μαρόκο.
Ο επικεφαλής της τοπικής κυβέρνησης της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, ανέβασε τον αριθμό των αφίξεων έως τις 60.000 και έκανε λόγο για 34 νεκρούς, ενώ οι ισπανικές αρχές είχαν προηγουμένως ανακοινώσει ότι 19 σοροί εντοπίστηκαν στη θάλασσα.
Στη μαροκινή πλευρά, δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποίησαν γκλομπ και δακρυγόνα για να απωθήσουν πλήθη που επιχειρούσαν να φθάσουν στις πύλες της Θέουτα και να αποτρέψουν νέες διελεύσεις.
«Ο νόμος είναι σαφής»
Ευρωπαϊκές πηγές που μίλησαν σε διεθνή μέσα, μεταξύ των οποίων και η HuffPost, ότι δεν έχει καταγραφεί καμία μετακίνηση από τη Θέουτα προς την ηπειρωτική Ισπανία ή άλλο κράτος-μέλος.
Για τη Θέουτα και τη Μελίγια ισχύει ειδικό καθεστώς βάσει του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν: όποιος επιχειρεί να μετακινηθεί προς την υπόλοιπη Ισπανία ή άλλο κράτος της ζώνης υποβάλλεται σε έλεγχο εξωτερικού συνόρου.
Η είσοδος στη Θέουτα δεν συνεπάγεται, επομένως, αυτόματη πρόσβαση στον χώρο ελεύθερης κυκλοφορίας. Οι ισπανικές αρχές εξακολουθούν να ελέγχουν τη δίοδο προς την ενδοχώρα, ενώ τα κράτη-μέλη ενημερώνονται ότι δεν υπάρχουν δευτερογενείς μετακινήσεις προς την υπόλοιπη Ευρώπη.
Ως προς τις απειλές κατά της Ισπανίας, οι αξιωματούχοι παραπέμπουν στον μηχανισμό αξιολόγησης Σένγκεν. Εάν διαπιστωθούν «σοβαρές ελλείψεις», μπορεί να ακολουθήσουν έκθεση, συστάσεις και σχέδιο διορθωτικών ενεργειών, με τις αποφάσεις να λαμβάνονται από το Συμβούλιο. Υπογραμμίζουν, πάντως, ότι δεν έχει υπάρξει τέτοια διαπίστωση και ότι κάθε σχετική συζήτηση είναι πρόωρη.
Οι επιστροφές στο επίκεντρο
Πηγές της Κομισιόν αναφέρουν ότι οι ισπανικές αρχές μπορούν να αρνούνται την είσοδο σε όσους εντοπίζονται κατά την παράτυπη διέλευση. Για όσους ζητούν άσυλο προβλέπεται επιταχυνόμενη συνοριακή διαδικασία βάσει του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Το Μαρόκο περιλαμβάνεται στον ενωσιακό κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής, γεγονός που επιτρέπει ταχύτερη εξέταση των αιτήσεων και επιστροφή όταν δεν θεμελιώνεται δικαίωμα διεθνούς προστασίας, χωρίς να αναιρείται η υποχρέωση ατομικής εξέτασης.
Οι ίδιες πηγές επικαλούνται τη διμερή συμφωνία επανεισδοχής Ισπανίας–Μαρόκου και προβάλλουν τις οικειοθελείς επιστροφές χιλιάδων ανθρώπων ως ένδειξη αποκλιμάκωσης.
Η «εργαλειοποίηση» που δεν κατονομάζεται
Παρά τις αναφορές που επικαλέστηκαν δημοσιογράφοι ότι μαροκινές αρχές ενδέχεται να επέτρεψαν ή ακόμη και να ενθάρρυναν τις διελεύσεις, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αποφεύγουν να καταλογίσουν ευθύνη στο Ραμπάτ.
Επαναλαμβάνουν ότι η κατάσταση αλλάζει από ώρα σε ώρα, ότι δεν υπάρχει πλήρης εικόνα και ότι δεν είναι η στιγμή για εικασίες.
Αντίθετα, επιμένουν ότι το Μαρόκο έχει πλέον κινητοποιηθεί, ενισχύοντας τους ελέγχους σε λεωφορεία και τρένα με κατεύθυνση τον βορρά. Αναγνωρίζουν, πάντως, ότι θα εξεταστούν πιθανές ελλείψεις στη συνεργασία με το Ραμπάτ, ώστε να μην επαναληφθεί ανάλογη κρίση.
Frontex και επόμενα βήματα
Ο επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ επανέλαβε ότι η κατάσταση στη Θέουτα είναι «απαράδεκτη», διαβεβαιώνοντας πως δεν έχουν καταγραφεί μετακινήσεις προς την ηπειρωτική Ισπανία ή άλλα κράτη-μέλη. Υπενθύμισε ότι ο Κώδικας Συνόρων Σένγκεν προβλέπει ειδικούς κανόνες για τη Θέουτα και τη Μελίγια και ότι οι έλεγχοι για όσους αναχωρούν από τους δύο θύλακες παραμένουν σε ισχύ.
Παράλληλα, χαιρέτισε τη στενή συνεργασία Ισπανίας και Μαρόκου για τη διαχείριση της κατάστασης και τη διασφάλιση γρήγορων επιστροφών, σημειώνοντας ότι το Μαρόκο περιλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής.
Ο Μπρούνερ ανέφερε ακόμη ότι η Κομισιόν θα συνεχίσει να στηρίζει τις ισπανικές αρχές στην αξιοποίηση των εργαλείων του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και μέσω των ευρωπαϊκών οργανισμών, δηλώνοντας έτοιμος να μεταβεί στα κρίσιμα σημεία.
«Άμεση προτεραιότητά μας είναι να στηρίξουμε την Ισπανία στην προστασία και τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ με αποτελεσματικό και συντεταγμένο τρόπο», τόνισε, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτή την προσπάθεια την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και την αποτροπή επικίνδυνων ταξιδιών.
Η Frontex διαθέτει ήδη 20 έως 30 στελέχη στο λιμάνι της Θέουτα για τους συνήθεις ελέγχους, αλλά δεν έχει αναπτυχθεί πρόσθετη δύναμη, καθώς η Μαδρίτη δεν έχει υποβάλει σχετικό αίτημα. Το ίδιο ισχύει για τον Κανονισμό Κρίσης, ο οποίος μπορεί να καλύψει και περιπτώσεις εργαλειοποίησης.
Στον διπλωματικό άξονα με το Ραμπάτ, η αντιπρόεδρος της Κομισιόν Ντουμπράβκα Σούιτσα δήλωσε ότι παρακολουθεί στενά την «απαράδεκτη κατάσταση» στη Θέουτα σημειώνοντας ότι: «Η ισχυρή συνεργασία ΕΕ–Μαρόκου είναι απαραίτητη για την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και εμπορίας μεταναστών» και προσθέτοντας ότι βρίσκεται σε επαφή με τον «στενό εταίρο» της Ένωσης, το Μαρόκο, ώστε «να τεθεί η κατάσταση υπό έλεγχο και να υπάρξουν συγκεκριμένα αποτελέσματα».
Οι επαφές με Μαδρίτη και Ραμπάτ συνεχίζονται σε πολιτικό και υπηρεσιακό επίπεδο, ενώ εξετάζεται πολιτική σύσκεψη υπό την ιρλανδική προεδρία, με στόχο τη διατήρηση κοινής ευρωπαϊκής στάσης.
Η γραμμή των Βρυξελλών είναι πλέον καθαρή, δηλαδή καμία δίοδος μεταναστών προς τη Σένγκεν, ταχείες επιστροφές και στήριξη της Ισπανίας, χωρίς ακόμη απάντηση στο βασικό ερώτημα για το πώς κατέστη δυνατή μια τόσο μαζική είσοδος στη Θέουτα μέσα σε λίγες ώρες.
