Οι χιμπαντζήδες αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα χρήσης εργαλείων στο ζωικό βασίλειο, μια συμπεριφορά που ανέδειξε μέσα από τις παρατηρήσεις της η σπουδαία Βρετανίδα πρωτευοντολόγος Τζέιν Γκούντολ. Τώρα, νέα έρευνα επιχειρεί να απαντήσει σε ένα διαφορετικό ερώτημα: πώς μαθαίνουν τα νεαρά ζώα ποιο εργαλείο πρέπει να χρησιμοποιούν και σε ποια περίσταση.
Ερευνητική ομάδα ανέλυσε σχεδόν 15 ώρες βιντεοληπτικού υλικού από άγριους χιμπαντζήδες (Pan troglodytes verus), το οποίο καταγράφηκε από κάμερες-παγίδες σε 14 σημεία στη σαβάνα Ντιντεφέλο της Σενεγάλης. Στις συγκεκριμένες περιοχές είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούν εργαλεία για την αναζήτηση τροφής.
«Εκτός από το ότι περνούν εργαλεία μεταξύ τους για το ψάρεμα φυκιών, την εξαγωγή μυρμηγκιών και τη σύλληψη τερμιτών, οι χιμπαντζήδες μοιράζονται επίσης καρπούς μπαομπάμπ, τους οποίους ανοίγουν χτυπώντας τους πάνω σε πέτρινα ή ξύλινα αμόνια», εξηγεί ο Αντρέου Σάντσες-Μεγκίας, πρώτος συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.
Σύμφωνα με τον ερευνητή, η ανταλλαγή εργαλείων και καρπών αποτελεί μια μορφή διδασκαλίας, την οποία φαίνεται να χρησιμοποιούν οι μητέρες για να βοηθήσουν τα μικρά τους να αποκτήσουν τις απαραίτητες δεξιότητες.
Οι κάμερες κατέγραψαν 33 περιστατικά μεταφοράς εργαλείων. Τα 19 αφορούσαν τη συλλογή μυρμηγκιών, τα 10 την αναζήτηση φυκιών και τέσσερα την εξεύρεση τερμιτών. Παράλληλα, καταγράφηκαν τέσσερις μεταφορές καρπών μεταξύ των ζώων.
Η ομάδα διαθέτει επίσης περίπου 30 λεπτά υλικού από χιμπαντζήδες που χτυπούν καρπούς μπαομπάμπ πάνω σε βραχώδεις επιφάνειες για να τους ανοίξουν. Η συμπεριφορά αυτή χαρακτηρίζεται ως «πρωτο-χρήση εργαλείων», καθώς τα ζώα δεν τροποποιούν τις αιχμηρές πέτρες που χρησιμοποιούν.
Σε ένα από τα χαρακτηριστικότερα περιστατικά, μια ενήλικη θηλυκή χιμπαντζής και η κόρη της αναζητούσαν μυρμήγκια μαζί με μια ομάδα. Η μητέρα τοποθέτησε ένα εργαλείο στη φωλιά, το άφησε εκεί και στη συνέχεια πήρε την κόρη της και την έφερε κοντά. Το νεαρό ζώο έπιασε το εργαλείο, το τράβηξε έξω καλυμμένο με μυρμήγκια και τα έφαγε.
Σε άλλη περίπτωση, ένα νεαρό ζώο παρακολουθούσε έναν σχεδόν ενήλικο χιμπαντζή να προσπαθεί να σπάσει έναν καρπό μπαομπάμπ πάνω σε μια βραχώδη επιφάνεια. Το μικρό κρατούσε τον καρπό, ενώ ο μεγαλύτερος χιμπαντζής τον χτυπούσε και καθοδηγούσε το χέρι του στις απαραίτητες κινήσεις.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τέτοιες συμπεριφορές συνάδουν με τον ορισμό της μάθησης. Παράλληλα, όμως, υπάρχει κάποιο κόστος για το ζώο που μεταδίδει τη γνώση, καθώς χρειάζεται να παραχωρήσει το εργαλείο του ή να αφιερώσει χρόνο προκειμένου το νεαρό ζώο να δοκιμάσει μόνο του.
Το όφελος για τον αποδέκτη φαίνεται να είναι σημαντικό. Σύμφωνα με την ανάλυση, τα νεαρά ζώα που έλαβαν πρόσβαση στα εργαλεία συμμετείχαν στη συνέχεια σε σημαντικά περισσότερη δραστηριότητα αναζήτησης και κατανάλωσης τροφής.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το δείγμα της μελέτης είναι σχετικά μικρό. Ως επόμενο βήμα προτείνουν να εξεταστεί αν ο συγκεκριμένος τρόπος μετάδοσης γνώσης εμφανίζεται με παρόμοιο τρόπο και σε άλλες κοινότητες χιμπαντζήδων.
Η χρήση εργαλείων, πάντως, δεν περιορίζεται στους χιμπαντζήδες. Έχει παρατηρηθεί και σε αγελάδες, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να εμφανίζεται και σε λύκους. Ακόμη και δελφίνια έχουν καταγραφεί να μαθαίνουν το ένα στο άλλο μια ιδιαίτερη τεχνική αλιείας με τη χρήση κοχυλιών.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology.
Με πληροφορίες από το iflscience / Smithsonianmag / Nicenews
