Υπάρχουν ημερομηνίες που η μουσική ιστορία τις θυμάται για περισσότερους από έναν λόγους. Η 4η Οκτωβρίου είναι μία από αυτές. Το 1970 πέθανε στο Λος Άντζελες, μόλις στα 27 της χρόνια, η Τζάνις Τζόπλιν. Ακριβώς 39 χρόνια αργότερα, στις 4 Οκτωβρίου 2009, πέθανε στο Μπουένος Άιρες, σε ηλικία 74 ετών, η Μερσέντες Σόσα.
Δύο γυναίκες από διαφορετικούς κόσμους. Η μία έγινε σύμβολο της επανάστασης του ροκ, των μπλουζ και της αντικουλτούρας της δεκαετίας του ’60. Η άλλη ένωσε τη μουσική της Λατινικής Αμερικής με την κοινωνική διαμαρτυρία, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κοινό τους σημείο ήταν η σπάνια ικανότητα να μετατρέπουν ένα τραγούδι σε προσωπική εξομολόγηση.
Τζάνις Τζόπλιν – η φωνή που πρόλαβε να γίνει θρύλος στα 27
Η Τζάνις Λιν Τζόπλιν γεννήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 1943 στο Πορτ Άρθουρ του Τέξας. Από τα νεανικά της χρόνια άκουγε μπλουζ και επηρεάστηκε ιδιαίτερα από καλλιτέχνες όπως η Bessie Smith, η Big Mama Thornton και ο Lead Belly.
Η μεγάλη αλλαγή ήρθε όταν βρέθηκε στο Σαν Φρανσίσκο και συνδέθηκε με τους Big Brother and the Holding Company. Η εμφάνισή τους στο Monterey International Pop Festival το 1967 εκτόξευσε τη φήμη της. Το κοινό ανακάλυπτε μια τραγουδίστρια που δεν στεκόταν απλώς μπροστά σε ένα μικρόφωνο: έμοιαζε να καταναλώνεται από κάθε τραγούδι που ερμήνευε.
Από το «Piece of My Heart» στο «Me and Bobby McGee»
Το «Piece of My Heart» έγινε ένα από τα τραγούδια που ταυτίστηκαν με την Τζόπλιν. Ακολούθησαν το «Cry Baby», το «Move Over», το «Mercedes Benz» και φυσικά το «Me and Bobby McGee».
Το τελευταίο, γραμμένο από τους Kris Kristofferson και Fred Foster, γνώρισε τη μεγαλύτερη επιτυχία μετά τον θάνατό της. Το μεταθανάτιο άλμπουμ «Pearl», που κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 1971, έμεινε στην κορυφή των αμερικανικών charts επί εννέα εβδομάδες, ενώ το «Me and Bobby McGee» έφτασε στο Νο 1.
Η Τζόπλιν είχε ηχογραφήσει το λιτό, a cappella «Mercedes Benz» την 1η Οκτωβρίου 1970, μόλις τρεις ημέρες πριν πεθάνει.
Το τέλος στο ξενοδοχείο του Λος Άντζελες
Στις 4 Οκτωβρίου 1970 η Τζόπλιν δεν εμφανίστηκε σε προγραμματισμένη ηχογράφηση. Βρέθηκε νεκρή στο δωμάτιό της στο Landmark Hotel του Χόλιγουντ. Ήταν μόλις 27 ετών. Ο θάνατός της αποδόθηκε σε τυχαία υπερβολική δόση ηρωίνης.
Ο θάνατός της την ενέταξε στη λεγόμενη «Λέσχη των 27», μαζί με άλλους διάσημους μουσικούς που πέθαναν στην ίδια ηλικία, όπως ο Jimi Hendrix, ο Jim Morrison και, δεκαετίες αργότερα, η Amy Winehouse.
Η καριέρα της υπήρξε εντυπωσιακά σύντομη. Η επίδρασή της όμως αποδείχθηκε τεράστια. Το 1995 εντάχθηκε μεταθανάτια στο Rock and Roll Hall of Fame και το 2005 τιμήθηκε με Grammy Lifetime Achievement Award.
Μερσέντες Σόσα – η φωνή μιας ολόκληρης ηπείρου
Στις 4 Οκτωβρίου 2009, ακριβώς 39 χρόνια μετά την Τζόπλιν, έφυγε από τη ζωή μία εντελώς διαφορετική αλλά εξίσου εμβληματική τραγουδίστρια.
Η Haydée Mercedes Sosa είχε γεννηθεί στις 9 Ιουλίου 1935 στο San Miguel de Tucumán της Αργεντινής. Μεγάλωσε σε φτωχή οικογένεια και στα 15 της κέρδισε έναν διαγωνισμό τραγουδιού σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό. Ήταν η αρχή μιας καριέρας που θα διαρκούσε περισσότερο από μισό αιώνα.
Έγινε γνωστή ως «La Negra», ένα προσωνύμιο που συνδέθηκε με την εμφάνιση και την καταγωγή της, αλλά πολύ περισσότερο έμεινε στην ιστορία ως μία από τις μεγάλες φωνές της Λατινικής Αμερικής.
Η μουσική ως κοινωνική και πολιτική έκφραση
Η Σόσα συνδέθηκε στενά με το Nuevo Cancionero και ευρύτερα με το κίνημα της nueva canción, που έφερνε κοντά την παραδοσιακή μουσική της Λατινικής Αμερικής και τα τραγούδια κοινωνικού προβληματισμού.
Στη φωνή της έγιναν παγκόσμια γνωστά τραγούδια όπως τα «Gracias a la Vida», «Alfonsina y el Mar», «Todo Cambia», «Sólo le Pido a Dios» και «Canción con Todos».
Δεν ήταν όλα δικές της συνθέσεις. Η μεγάλη δύναμη της Σόσα βρισκόταν στην ερμηνεία: μπορούσε να πάρει ένα τραγούδι άλλου δημιουργού και να το μετατρέψει σε συλλογική εξομολόγηση.
Διώξεις, σύλληψη και εξορία
Η στρατιωτική δικτατορία της Αργεντινής αντιμετώπισε τη Σόσα με καχυποψία και εχθρότητα. Η μουσική της λογοκρίθηκε και η ίδια διώχθηκε. Σε συναυλία στη Λα Πλάτα συνελήφθη πάνω στη σκηνή, ενώ συνελήφθησαν και θεατές. Οι πιέσεις και οι απειλές την οδήγησαν τελικά στην εξορία το 1979, πρώτα στο Παρίσι και στη συνέχεια στη Μαδρίτη.
Επέστρεψε στην Αργεντινή το 1982. Η επιστροφή της εξελίχθηκε σε πολιτιστικό γεγονός και σε συμβολική επανένωση της τραγουδίστριας με το κοινό της.
Στη μακρά διεθνή καριέρα της συνεργάστηκε ή εμφανίστηκε με σημαντικούς καλλιτέχνες, ανάμεσά τους οι Luciano Pavarotti, Sting, Joan Baez, Milton Nascimento και Pablo Milanés.
Το τελευταίο αντίο στη «La Negra»
Η Μερσέντες Σόσα πέθανε στις 4 Οκτωβρίου 2009 στο Μπουένος Άιρες, σε ηλικία 74 ετών, έπειτα από σοβαρά προβλήματα υγείας που είχαν προκαλέσει επιπλοκές σε νεφρούς και καρδιοαναπνευστικό σύστημα.
Η Αργεντινή αποχαιρέτησε μία από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές προσωπικότητές της. Η σορός της τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στο Εθνικό Κογκρέσο και χιλιάδες άνθρωποι την αποχαιρέτησαν τραγουδώντας τα τραγούδια που εκείνη είχε κάνει μέρος της συλλογικής μνήμης.
Δύο γυναίκες, δύο κόσμοι, μία ημερομηνία
Η Τζάνις Τζόπλιν έζησε 27 χρόνια. Η Μερσέντες Σόσα 74. Η πρώτη γνώρισε μια εκρηκτική καριέρα λίγων ετών. Η δεύτερη τραγουδούσε επί δεκαετίες και είδε την πατρίδα της να περνά από δικτατορία, διώξεις, εξορία και επιστροφή στη δημοκρατία.
Η Τζόπλιν έκανε τη ραγισμένη, βραχνή φωνή της σύμβολο μιας γενιάς που αμφισβητούσε τα πάντα. Η Σόσα έκανε τη βαθιά κοντράλτο φωνή της όχημα για τα τραγούδια, τις αγωνίες και τις ελπίδες μιας ολόκληρης ηπείρου.
Και η ιστορία θέλησε να γράψει δίπλα στα δύο ονόματα την ίδια ημερομηνία:
4 Οκτωβρίου 1970 – Τζάνις Τζόπλιν.
4 Οκτωβρίου 2009 – Μερσέντες Σόσα.
Δύο φωνές που σίγησαν. Δύο φωνές που εξακολουθούν να ακούγονται.
