Στις 6 Οκτωβρίου 2018 η Βουλγαρία ξύπνησε μπροστά σε ένα έγκλημα που προκάλεσε σοκ σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Βικτώρια Μαρίνοβα, 30 ετών, παρουσιάστρια και διοικητικό στέλεχος του περιφερειακού τηλεοπτικού σταθμού TVN, βρέθηκε νεκρή σε πάρκο κοντά στον Δούναβη, στην πόλη Ρούσε.
Είχε υποστεί σεξουαλική επίθεση, είχε ξυλοκοπηθεί και στραγγαλιστεί. Η βιαιότητα του εγκλήματος προκάλεσε διεθνή κατακραυγή και άμεσες εκκλήσεις για πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης.
Η τελευταία εκπομπή και τα ευρωπαϊκά κονδύλια
Το στοιχείο που από τις πρώτες ώρες έστρεψε τη διεθνή προσοχή στη δημοσιογραφική δραστηριότητα της Μαρίνοβα ήταν η τελευταία εκπομπή της.
Λίγες ημέρες πριν δολοφονηθεί είχε παρουσιάσει το νέο πρόγραμμα «Detektor» του TVN. Στην πρώτη και τελικά μοναδική εκπομπή, φιλοξενήθηκαν ο Βούλγαρος δημοσιογράφος Ντιμίταρ Στογιάνοφ, του ερευνητικού μέσου Bivol, και ο Ρουμάνος δημοσιογράφος Ατίλα Μπίρο, του Rise Project.
Οι δύο δημοσιογράφοι συμμετείχαν σε έρευνα για καταγγελίες απάτης και διαφθοράς σε έργα που χρηματοδοτούνταν από κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η υπόθεση ήταν ήδη ιδιαίτερα ευαίσθητη. Τον Σεπτέμβριο του 2018 οι Στογιάνοφ και Μπίρο είχαν συλληφθεί προσωρινά από τη βουλγαρική αστυνομία ενώ ερευνούσαν πληροφορίες ότι έγγραφα, τα οποία ενδεχομένως αποτελούσαν αποδεικτικό υλικό, καταστρέφονταν κοντά στο Ραντομίρ. Αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι χωρίς να τους απαγγελθούν κατηγορίες.
Το ερώτημα που συγκλόνισε την Ευρώπη
Όταν η Μαρίνοβα βρέθηκε δολοφονημένη, λίγες ημέρες μετά την εκπομπή, δημιουργήθηκε αμέσως το ερώτημα: είχε το έγκλημα σχέση με τη δημοσιογραφική έρευνα που είχε παρουσιάσει;
Η χρονική συγκυρία ήταν ιδιαίτερα βαριά για την ευρωπαϊκή δημοσιογραφία. Τον Οκτώβριο του 2017 είχε δολοφονηθεί στη Μάλτα με παγιδευμένο αυτοκίνητο η ερευνήτρια δημοσιογράφος Ντάφνι Καρουάνα Γκαλιζία, ενώ τον Φεβρουάριο του 2018 είχε δολοφονηθεί στη Σλοβακία ο Γιαν Κούτσιακ, μαζί με τη μνηστή του.
Έτσι, ο θάνατος μιας ακόμη νέας δημοσιογράφου που μόλις είχε παρουσιάσει θέμα για διαφθορά και ευρωπαϊκό χρήμα προκάλεσε τεράστια ανησυχία.
Τι έδειξε όμως η έρευνα
Παρά τις αρχικές υποψίες και τη συγκλονιστική χρονική σύμπτωση, οι βουλγαρικές αρχές κατέληξαν ότι δεν προέκυψαν στοιχεία που να συνδέουν τη δολοφονία της Μαρίνοβα με τη δημοσιογραφική της δραστηριότητα.
Για το έγκλημα συνελήφθη στη Γερμανία ο Βούλγαρος Σεβερίν Κρασιμίροφ, τότε 20 ετών. Εκδόθηκε στη Βουλγαρία, κατηγορήθηκε για τον βιασμό και τη δολοφονία της και δήλωσε ένοχος. Τον Απρίλιο του 2019 δικαστήριο του Ρούσε τον καταδίκασε σε 30 χρόνια φυλάκισης.
Στενοί συνεργάτες της Μαρίνοβα και ο πρώην σύζυγός της δήλωσαν αργότερα στο Committee to Protect Journalists ότι θεωρούσαν επαγγελματική την αστυνομική έρευνα και συμφωνούσαν με το συμπέρασμα ότι το έγκλημα δεν είχε σχέση με τη δουλειά της. Δημοσιογράφοι του Bivol, ωστόσο, είχαν εκφράσει ερωτήματα και ζητούσαν να διερευνηθούν όλες οι πιθανές διασυνδέσεις.
Η Βουλγαρία και η δύσκολη μάχη της ερευνητικής δημοσιογραφίας
Ανεξάρτητα από το κίνητρο του δολοφόνου, η υπόθεση Μαρίνοβα έφερε στο προσκήνιο ένα μεγαλύτερο πρόβλημα: τις πιέσεις που αντιμετώπιζαν δημοσιογράφοι στη Βουλγαρία όταν ερευνούσαν υποθέσεις διαφθοράς, οργανωμένου εγκλήματος και σχέσεων οικονομικής και πολιτικής εξουσίας.
Το Committee to Protect Journalists είχε καταγράψει περιπτώσεις δημοσιογράφων που δέχονταν απειλές, επιθέσεις και εκφοβισμό, ενώ ερευνητές του Bivol είχαν εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλειά τους.
Μία δολοφονία που έμεινε σύμβολο
Η Βικτώρια Μαρίνοβα ήταν μόλις 30 ετών. Η τελευταία της τηλεοπτική παρουσία αφορούσε ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα για κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: πού καταλήγουν τα ευρωπαϊκά χρήματα και ποιος ελέγχει εκείνους που τα διαχειρίζονται.
Δεν αποδείχθηκε ότι δολοφονήθηκε επειδή παρουσίασε αυτή την έρευνα και η δημοσιογραφική ακρίβεια επιβάλλει να μην παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένο κάτι που η δικαστική έρευνα δεν τεκμηρίωσε.
Όμως η εικόνα μιας 30χρονης δημοσιογράφου που βρέθηκε βιασμένη και δολοφονημένη λίγες ημέρες μετά την πρώτη εκπομπή ενός προγράμματος που άνοιγε τον φάκελο της διαφθοράς ήταν αρκετή για να συγκλονίσει την Ευρώπη και να θυμίσει ότι η ερευνητική δημοσιογραφία, όταν ακολουθεί το χρήμα και ελέγχει την εξουσία, μπορεί να γίνει μία από τις πιο δύσκολες αποστολές του επαγγέλματος.
Πηγές: Committee to Protect Journalists – Viktoria Marinova · CPJ – Bulgarian TV host killed
