Η επιστροφή της γεωπολιτικής ισχύος στο προσκήνιο δεν συνοδεύεται απαραίτητα από την απόλυτη κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων. Αντίθετα, οι πρόσφατες διεθνείς κρίσεις δείχνουν ότι ακόμη και οι ισχυρότεροι παίκτες του πλανήτη συναντούν ολοένα και συχνότερα τα όρια της επιρροής τους.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μιας ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας ανάλυσης της Wall Street Journal, η οποία υποστηρίζει ότι ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα εξακολουθούν να επιδιώκουν να διαμορφώνουν τον κόσμο σύμφωνα με τα στρατηγικά τους συμφέροντα, όμως η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη. Μικρότερες χώρες, μη κρατικοί δρώντες και ασύμμετρες απειλές έχουν πλέον τη δυνατότητα να αμφισβητούν τις επιλογές των υπερδυνάμεων, περιορίζοντας την ικανότητά τους να επιβάλλουν τη βούλησή τους χωρίς κόστος ή συνέπειες.
Ο αρθρογράφος ξεκινά από μια φράση του Θουκυδίδη που έχει χρησιμοποιηθεί αμέτρητες φορές στις διεθνείς σχέσεις: «Οι ισχυροί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι τους επιβάλλει η αδυναμία τους». Πρόκειται για τα λόγια που απηύθυναν οι Αθηναίοι στους κατοίκους της Μήλου το 416 π.Χ., όταν απαίτησαν την υποταγή τους.
Για δεκαετίες, η συγκεκριμένη φράση θεωρούνταν σχεδόν αξίωμα της ρεαλιστικής σχολής στις διεθνείς σχέσεις. Σήμερα όμως, υποστηρίζει η εφημερίδα, η πραγματικότητα δείχνει κάτι διαφορετικό. Ποιο είναι το κλειδί που αλλάζει τα πάντα; Η τεχνολογία.
Οι ισχυροί δεν πετυχαίνουν πάντα τους στόχους τους
Η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία υπολογίζοντας ότι θα επιβάλει γρήγορα τη θέλησή της. Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά, όχι μόνο δεν έχει επιτύχει τον αρχικό της στόχο, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν αντίπαλο που εξακολουθεί να αντιστέκεται και να πλήττει στόχους βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στη Μέση Ανατολή. Παρά τα σοβαρά πλήγματα που έχουν δεχθεί οι στρατιωτικές υποδομές και η ηγεσία του Ιράν από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιχειρήσεις, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διατηρεί τον έλεγχο του καθεστώτος της, να επηρεάζει τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ και να διαθέτει τη δυνατότητα πυραυλικών επιθέσεων εναντίον των αντιπάλων της.
Η τεχνολογία αλλάζει τις ισορροπίες ισχύος
Η εξέλιξη των στρατιωτικών τεχνολογιών αναδιαμορφώνει το πεδίο των συγκρούσεων, περιορίζοντας το παραδοσιακό πλεονέκτημα των υπερδυνάμεων. Drones, οικονομικότεροι πύραυλοι ακριβείας και νέες τακτικές ασύμμετρου πολέμου επιτρέπουν σε μικρότερα κράτη να αντιπαρατεθούν πιο αποτελεσματικά απέναντι σε ισχυρότερους αντιπάλους.
Η Ουκρανία προβάλλεται συχνά ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μεταβολής, καθώς αξιοποίησε την τεχνολογία για να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες. Σύμφωνα με στρατιωτικούς και πολιτικούς αξιωματούχους που επικαλείται η ανάλυση, η στρατιωτική κατοχή και η επιβολή αλλαγής καθεστώτος έχουν γίνει πλέον πολύ πιο περίπλοκες και δαπανηρές επιχειρήσεις, ακόμη και για τις μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη.
Το μήνυμα προς το Πεκίνο
Η ανάλυση της Wall Street Journal υποστηρίζει ότι το Πεκίνο μελετά προσεκτικά τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, καθώς σταθμίζει τις επιλογές του απέναντι στην Ταϊβάν. Τα πρόσφατα παραδείγματα δείχνουν ότι ακόμη και οι ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν γρήγορες και αδιαμφισβήτητες νίκες στο πεδίο της μάχης.
Το γεγονός ότι ούτε οι αμερικανικές ούτε οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις κατάφεραν να επιβάλουν εύκολα τη βούλησή τους αναγκάζει την κινεζική ηγεσία να επανεξετάσει παγιωμένες αντιλήψεις γύρω από τη στρατιωτική υπεροχή. Για το Πεκίνο, η ισχύς εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, ωστόσο οι σύγχρονες συγκρούσεις υπενθυμίζουν ότι η τεχνολογία, η ανθεκτικότητα των κοινωνιών και το πολιτικό κόστος μπορούν να μεταβάλουν τους όρους του παιχνιδιού.
Η προειδοποίηση του Θουκυδίδη
Η πιο ενδιαφέρουσα ίσως παρατήρηση της ανάλυσης βρίσκεται στο τέλος της. Ο αρθρογράφος υπενθυμίζει ότι η ιστορία της Μήλου δεν τελείωσε με τη νίκη της Αθήνας. Οι Αθηναίοι πράγματι επέβαλαν τη θέλησή τους στους αδύναμους νησιώτες. Όμως η αλαζονεία της υπερδύναμης της εποχής αποδείχθηκε τελικά καταστροφική για την ίδια.
Η Αθήνα μπορεί να νίκησε τη Μήλο, αλλά έχασε τον ευρύτερο αγώνα για την κυριαρχία στον ελληνικό κόσμο. Αυτό είναι και το πραγματικό μήνυμα που επιχειρεί να στείλει η Wall Street Journal προς τις σημερινές υπερδυνάμεις: Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα κρατών που υπερεκτίμησαν τη δύναμή τους και υποτίμησαν την αποφασιστικότητα των αντιπάλων τους.
Και αν υπάρχει ένα δίδαγμα από τον Θουκυδίδη που εξακολουθεί να παραμένει επίκαιρο 2.400 χρόνια αργότερα, είναι ότι η ισχύς από μόνη της δεν εγγυάται τη νίκη. Αντίθετα, η αλαζονεία της ισχύος μπορεί να αποδειχθεί η αρχή της παρακμής ακόμη και για τις μεγαλύτερες δυνάμεις του κόσμου.
(Με πληροφορίες από WSJ)
