Παρά τις προβλέψεις για βαθιά οικονομική κρίση, το Ιράν κατάφερε να διατηρήσει σε λειτουργία την οικονομία του ακόμη και μετά από 100 ημέρες πολεμικών συγκρούσεων. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί εντύπωση, καθώς η χώρα είχε ήδη βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρές οικονομικές δυσκολίες πριν από την έναρξη του πολέμου, όπως υψηλό πληθωρισμό, ασθενική ανάπτυξη και έντονες πιέσεις στο εθνικό της νόμισμα.
Ωστόσο, παρά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τους περιορισμούς στο εμπόριο, η πλήρης οικονομική κατάρρευση που πολλοί προέβλεπαν δεν ήρθε.
Παρόλα αυτά, όπως επισημαίνει το Bloomberg, δεν έχει φτάσει ακόμη σε σημείο κατάρρευσης, όπως περίμενε ο Ντόναλντ Τραμπ. Το ειδησεογραφικό δίκτυο εξηγεί ποιες είναι οι συνθήκες και πώς η ιρανική οικονομία μένει ζωντανή.
Η οικονομική κρίση προηγήθηκε του πολέμου
Η οικονομική ασφυξία στο Ιράν είχε ξεκινήσει πολύ πριν από την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων. Τα ιρανικά νοικοκυριά βρίσκονταν ήδη αντιμέτωπα με διαρκείς ανατιμήσεις σε βασικά αγαθά, όπως το κρέας, τα αυγά και το ρύζι, γεγονός που ανάγκασε πολλούς πολίτες να περιορίσουν ή να αλλάξουν τις καταναλωτικές τους συνήθειες αναζητώντας φθηνότερες λύσεις.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η επαναφορά των αμερικανικών κυρώσεων κατά την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία περιόρισε σημαντικά τα έσοδα από τις εξαγωγές και τις εισροές ξένου συναλλάγματος. Η έλλειψη δολαρίων προκάλεσε ισχυρές πιέσεις στο ιρανικό ριάλ, αυξάνοντας παράλληλα το κόστος των εισαγόμενων προϊόντων.
Το 2025 η οικονομία της χώρας κατέγραψε ύφεση 1,5%, ενώ η νέα υποτίμηση του εθνικού νομίσματος πυροδότησε κύμα κοινωνικής δυσαρέσκειας και διαδηλώσεων, εντείνοντας την πίεση προς την κυβέρνηση πολύ πριν ξεσπάσει η στρατιωτική σύγκρουση.
Πόσο επιβάρυνε την κατάσταση ο πόλεμος
Οι αμερικανικοί και ισραηλινοί βομβαρδισμοί προκάλεσαν ζημιές σε κατοικίες, νοσοκομεία, σχολεία, ενεργειακές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων και χαλυβουργίες.
Σύμφωνα με την Τεχεράνη, μόνο οι πρώτες έξι εβδομάδες των επιχειρήσεων προκάλεσαν οικονομικές απώλειες ύψους περίπου 270 δισ. δολαρίων – ποσό που προσεγγίζει το σύνολο του φετινού ΑΕΠ της χώρας.
Χιλιάδες επιχειρήσεις έκλεισαν, πολλές μόνιμα, ενώ η οικονομική δραστηριότητα ουσιαστικά πάγωσε για εβδομάδες. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι το 2026 η οικονομία θα συρρικνωθεί κατά ακόμη 6,1%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη ύφεση εδώ και δεκαετίες.
Παράλληλα, ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 77%, ενώ το ριάλ υποχώρησε σε νέα ιστορικά χαμηλά. Η έλλειψη ρευστότητας έχει οδηγήσει ολοένα περισσότερα νοικοκυριά σε αγορές με δόσεις ακόμη και για βασικές υπηρεσίες ή προϊόντα καθημερινής χρήσης.
Ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας χάθηκαν
Το ανθρώπινο κόστος της οικονομικής κρίσης γίνεται ολοένα πιο ορατό. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης εκτιμούν ότι τουλάχιστον ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας έχουν χαθεί από την έναρξη του πολέμου.
Οι αιτήσεις για επίδομα ανεργίας αυξάνονται διαρκώς, ενώ το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών προειδοποιεί ότι ακόμη 4,1 εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να περάσουν κάτω από το διεθνές όριο φτώχειας.
Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους είκοσι Ιρανούς κινδυνεύει να βρεθεί σε συνθήκες ακραίας οικονομικής δυσχέρειας εξαιτίας της σύγκρουσης.
Ο ναυτικός αποκλεισμός πιέζει την οικονομία
Ένα από τα σημαντικότερα πλήγματα για την ιρανική οικονομία προέρχεται από τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και ειδικότερα από τους περιορισμούς στη θαλάσσια διακίνηση εμπορευμάτων. Από τα μέσα Απριλίου, οι αμερικανικές κινήσεις στην περιοχή έχουν δυσκολέψει σημαντικά τη λειτουργία των εμπορικών και ενεργειακών ροών της χώρας, αυξάνοντας την πίεση προς την Τεχεράνη.
Οι δυσκολίες στις θαλάσσιες μεταφορές έχουν επηρεάσει άμεσα τις εξαγωγές πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και χάλυβα, που αποτελούν βασικές πηγές εσόδων για το ιρανικό κράτος. Ως αποτέλεσμα, τα έσοδα σε ξένο συνάλλαγμα έχουν μειωθεί αισθητά, περιορίζοντας τη δυνατότητα της χώρας να χρηματοδοτεί εισαγωγές και να στηρίζει την οικονομική της δραστηριότητα.
Την ίδια στιγμή, η παραγωγή αργού πετρελαίου έχει υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών, ενώ τα διαθέσιμα συναλλαγματικά αποθέματα εμφανίζονται περιορισμένα. Παράλληλα, οι δυσκολίες στις εισαγωγές έχουν προκαλέσει ελλείψεις σε πρώτες ύλες και βασικά αγαθά, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις σε βιομηχανίες και επιχειρήσεις σε ολόκληρη τη χώρα.
Το κόστος του ψηφιακού αποκλεισμού
Πρόσθετο βάρος στην ήδη πιεσμένη οικονομία του Ιράν προκάλεσαν οι εκτεταμένοι περιορισμοί στο διαδίκτυο που επέβαλε η κυβέρνηση. Για περίπου τρεις μήνες, εκατομμύρια πολίτες είχαν πρόσβαση κυρίως σε κρατικά ελεγχόμενες πλατφόρμες και εγχώριες ψηφιακές υπηρεσίες, γεγονός που επηρέασε σημαντικά την επιχειρηματική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις επαγγελματικών φορέων, οι απώλειες για την οικονομία ανέρχονταν σε 30 έως 40 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως. Αν και από τα τέλη Μαΐου η πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει βελτιωθεί αισθητά, αρκετοί περιορισμοί εξακολουθούν να παραμένουν σε ισχύ.
Η «οικονομία αντοχής» κράτησε όρθιο το Ιράν
Παρά τις κυρώσεις, τον πόλεμο και τις πιέσεις στις εξαγωγές, η ιρανική οικονομία δεν έχει καταρρεύσει, κυρίως επειδή η χώρα έχει αποκτήσει πολυετή εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων και διεθνούς απομόνωσης. Εδώ και δεκαετίες η Τεχεράνη λειτουργεί υπό καθεστώς περιορισμών, αναπτύσσοντας μηχανισμούς που της επιτρέπουν να διατηρεί ζωντανή την οικονομική δραστηριότητα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται δίκτυα εταιρειών-βιτρίνα για τη διεκπεραίωση εμπορικών συναλλαγών, καθώς και εναλλακτικοί τρόποι εξαγωγής πετρελαίου που παρακάμπτουν τους διεθνείς περιορισμούς. Παράλληλα, πριν από την έναρξη του πολέμου, η χώρα είχε ενισχύσει τις ενεργειακές εξαγωγές της και επωφελήθηκε από τις υψηλές διεθνείς τιμές πετρελαίου, δημιουργώντας ένα σημαντικό οικονομικό απόθεμα.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση έδωσε προτεραιότητα στην κάλυψη των εγχώριων αναγκών περιορίζοντας τις εξαγωγές βασικών αγαθών, ενώ ενίσχυσε τις εμπορικές σχέσεις με χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία, το Πακιστάν και το Αφγανιστάν, διατηρώντας ανοιχτές κρίσιμες οδούς εφοδιασμού και συναλλαγών.
Οι προκλήσεις της επόμενης ημέρας
Ακόμη και στην περίπτωση που οι συγκρούσεις τερματιστούν σύντομα, το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπο με μια δύσκολη και πολυετή διαδικασία οικονομικής και κοινωνικής αποκατάστασης. Οι ζημιές που έχουν προκληθεί σε υποδομές, παραγωγικές μονάδες και εμπορικές δραστηριότητες αναμένεται να απαιτήσουν σημαντικούς πόρους για να αποκατασταθούν.
Η ιρανική κυβέρνηση επιδιώκει αφενός την καταβολή αποζημιώσεων για τις καταστροφές του πολέμου και αφετέρου τη χαλάρωση ή άρση των διεθνών κυρώσεων, προκειμένου να διευκολυνθεί η επιστροφή της χώρας στις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτών των στόχων παραμένει αβέβαιη.
Παράλληλα, η οικονομική πίεση συνεχίζει να δοκιμάζει τις αντοχές της κοινωνίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο νέων κοινωνικών εντάσεων. Μέχρι στιγμής, πάντως, η κυβέρνηση διατηρεί τον έλεγχο, ενώ οι πολεμικές εξελίξεις έχουν ενισχύσει τα αντιδυτικά αισθήματα στο εσωτερικό. Το Ιράν παραμένει όρθιο, αλλά η πορεία προς την ανάκαμψη προμηνύεται μακρά, δαπανηρή και γεμάτη προκλήσεις.
(Με πληροφορίες από Bloomberg)
