Λίγες προσωπικότητες στην παγκόσμια ιστορία κατάφεραν να συνδέσουν το όνομά τους τόσο έντονα με την έννοια της ελευθερίας, της πίστης και της εθνικής ανεξαρτησίας όσο η Ζαν ντ’ Αρκ, η περίφημη Ιωάννα της Λωραίνης. Ένα νεαρό κορίτσι, χωρίς στρατιωτική εκπαίδευση και χωρίς πολιτική δύναμη, κατάφερε μέσα σε λίγους μόλις μήνες να ανατρέψει την πορεία ενός πολέμου που διαρκούσε σχεδόν έναν αιώνα και να γίνει ο μεγαλύτερος εφιάλτης της Αγγλίας.
Η ιστορία της παραμένει μέχρι σήμερα μία από τις πιο συγκλονιστικές της ευρωπαϊκής ιστορίας, καθώς συνδυάζει ηρωισμό, προδοσία, πολιτικές ίντριγκες και έναν μαρτυρικό θάνατο που την οδήγησε τελικά στην αγιοποίηση.
Ο Εκατονταετής Πόλεμος και η αγγλική κατοχή
Η Ζαν ντ’ Αρκ γεννήθηκε περίπου το 1412 στο χωριό Ντομρεμί της Λωραίνης, σε μια περίοδο όπου η Γαλλία βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης.
Ο Εκατονταετής Πόλεμος (1337-1453) είχε μετατρέψει μεγάλο μέρος της χώρας σε πεδίο μαχών. Οι βασιλείς της Αγγλίας διεκδικούσαν τον γαλλικό θρόνο, ενώ σημαντικά τμήματα της βόρειας Γαλλίας βρίσκονταν υπό αγγλικό έλεγχο.
Στην πραγματικότητα, ο μεγάλος εχθρός της Ζαν ντ’ Αρκ δεν ήταν μόνο η Αγγλία. Εξίσου επικίνδυνοι ήταν οι Βουργουνδοί, ισχυροί Γάλλοι ευγενείς που είχαν συμμαχήσει με τους Άγγλους και πολεμούσαν εναντίον του ίδιου τους του βασιλείου.
«Ο Θεός με έστειλε να σώσω τη Γαλλία»
Η ίδια υποστήριζε ότι από τα 13 της χρόνια άκουγε θεϊκές φωνές, κυρίως του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και των Αγίων Αικατερίνης και Μαργαρίτας, οι οποίες της ανέθεσαν μια αποστολή: να απελευθερώσει τη Γαλλία και να οδηγήσει τον διάδοχο Κάρολο στη στέψη του ως νόμιμου βασιλιά.
Παρά τον αρχικό χλευασμό, κατάφερε να πείσει την αυλή του Καρόλου και να της δοθεί η ευκαιρία να συνοδεύσει τον γαλλικό στρατό.
Η ηρωική άρση της πολιορκίας της Ορλεάνης
Το 1429 οι Άγγλοι πολιορκούσαν την Ορλεάνη, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Γαλλίας. Η πτώση της θα άνοιγε τον δρόμο για την ολοκληρωτική κυριαρχία τους.
Η άφιξη της Ζαν ντ’ Αρκ ανέτρεψε το κλίμα. Κρατώντας το λευκό λάβαρό της με τις χρυσές κρίνες, ενέπνευσε τους εξαντλημένους Γάλλους στρατιώτες και μέσα σε λίγες ημέρες η πολιορκία έσπασε.
Η νίκη αυτή θεωρείται μία από τις σημαντικότερες καμπές του Εκατονταετούς Πολέμου.
Η στέψη του Καρόλου Ζ΄
Μετά την Ορλεάνη ακολούθησε μία σειρά γαλλικών επιτυχιών.
Η Ζαν ντ’ Αρκ οδήγησε τον Κάρολο στη Ρενς, την παραδοσιακή πόλη στέψης των Γάλλων βασιλέων.
Στις 17 Ιουλίου 1429 ο Κάρολος στέφθηκε βασιλιάς ως Κάρολος Ζ΄, γεγονός που αποτέλεσε τεράστιο πλήγμα για τις αγγλικές διεκδικήσεις.
Η προδοσία
Το 1430 η Ζαν ντ’ Αρκ συνελήφθη έξω από την Κομπιέν από τους Βουργουνδούς.
Αντί να την αντιμετωπίσουν ως αιχμάλωτη πολέμου, οι σύμμαχοι των Άγγλων την πούλησαν ουσιαστικά στους Άγγλους έναντι μεγάλου χρηματικού ποσού.
Ακολούθησε μία δίκη που σήμερα χαρακτηρίζεται από πολλούς ιστορικούς ως πολιτικά στημένη.
Κατηγορήθηκε για αίρεση, μαγεία, βλασφημία, ακόμη και επειδή φορούσε ανδρική πανοπλία.
Η πυρά
Στις 30 Μαΐου 1431, σε ηλικία μόλις 19 ετών, οδηγήθηκε στην κεντρική πλατεία της Ρουέν.
Δέθηκε σε έναν ξύλινο πάσσαλο και κάηκε ζωντανή.
Αυτό που οι Άγγλοι θεωρούσαν ότι θα αποτελούσε το τέλος του γαλλικού συμβόλου, μετατράπηκε τελικά στη γέννηση ενός θρύλου.
Η δικαίωση
Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, το 1456, η Καθολική Εκκλησία επανεξέτασε την υπόθεση.
Η καταδικαστική απόφαση ακυρώθηκε πλήρως και η Ζαν ντ’ Αρκ ανακηρύχθηκε αθώα.
Το 1920 ο Πάπας Βενέδικτος ΙΕ΄ την ανακήρυξε Αγία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
Η γυναίκα που έγινε σύμβολο ενός έθνους
Η Ζαν ντ’ Αρκ δεν υπήρξε απλώς μία ηρωίδα του πολέμου.
Υπήρξε το πρόσωπο που αναζωπύρωσε το ηθικό ενός διαλυμένου έθνους και συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση της γαλλικής εθνικής ταυτότητας.
Για τους Γάλλους αποτελεί μέχρι σήμερα το απόλυτο σύμβολο πατριωτισμού, αυτοθυσίας και πίστης.
Και για την παγκόσμια ιστορία παραμένει ίσως η πιο διάσημη γυναίκα-πολεμίστρια όλων των εποχών, που απέδειξε ότι ακόμη και ένας άνθρωπος χωρίς αξιώματα ή στρατό μπορεί να αλλάξει την πορεία της ιστορίας.
Από την ιστορία στον μύθο και τη σύγχρονη εποχή
Ελάχιστα ιστορικά πρόσωπα κατάφεραν να ξεπεράσουν τα όρια της εποχής τους όσο η Ζαν ντ’ Αρκ. Σχεδόν έξι αιώνες μετά τον θάνατό της, εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς όχι μόνο για τη Γαλλία, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο.
Η ζωή της ενέπνευσε δεκάδες συγγραφείς, θεατρικούς δημιουργούς, συνθέτες και σκηνοθέτες. Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ την παρουσίασε στο έργο «Ερρίκος ΣΤ΄», ο Βολταίρος ασχολήθηκε μαζί της με σατιρική διάθεση, ενώ ο Ιρλανδός νομπελίστας Τζορτζ Μπέρναρντ Σο έγραψε το περίφημο θεατρικό «Saint Joan» (Αγία Ιωάννα), που θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα.
Στον κινηματογράφο, η ιστορία της μεταφέρθηκε πολλές φορές στη μεγάλη οθόνη. Ξεχωρίζει η αριστουργηματική βωβή ταινία «Τα Πάθη της Ζαν ντ’ Αρκ» (1928) του Δανού σκηνοθέτη Καρλ Τέοντορ Ντράγιερ, η οποία συγκαταλέγεται στα κορυφαία έργα στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου. Ακολούθησαν δεκάδες ακόμη κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, αποδεικνύοντας ότι η μορφή της εξακολουθεί να συγκινεί κάθε γενιά.
Η Ζαν ντ’ Αρκ υπήρξε επίσης πηγή έμπνευσης για σπουδαίους συνθέτες, όπως ο Τζουζέπε Βέρντι με την όπερα «Giovanna d’Arco», αλλά και για τον Αρτύρ Ονεγκέρ, που συνέθεσε το δραματικό ορατόριο «Jeanne d’Arc au bûcher» (Η Ζαν ντ’ Αρκ στην πυρά).
Στη σύγχρονη Γαλλία, η μνήμη της παραμένει ζωντανή. Αγάλματά της δεσπόζουν σε πολλές πόλεις, με πιο γνωστό εκείνο της Πλατείας των Πυραμίδων στο Παρίσι, ενώ κάθε χρόνο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις προς τιμήν της στην Ορλεάνη, την πόλη που απελευθέρωσε και η οποία τη θεωρεί προστάτιδά της.
Παράλληλα, η προσωπικότητά της εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις. Για άλλους είναι η ενσάρκωση της πίστης και της αυτοθυσίας. Για άλλους, το απόλυτο σύμβολο της εθνικής ανεξαρτησίας απέναντι σε κάθε ξένη κατοχή. Δεν είναι τυχαίο ότι, κατά καιρούς, πολιτικά κόμματα διαφορετικών ιδεολογικών αποχρώσεων επιχείρησαν να οικειοποιηθούν τη συμβολική της δύναμη.
Ωστόσο, πέρα από κάθε πολιτική ή ιδεολογική χρήση, η ιστορία κατέγραψε τη Ζαν ντ’ Αρκ ως τη νεαρή γυναίκα που, χωρίς τίτλους, χωρίς εξουσία και χωρίς στρατιωτική εκπαίδευση, τόλμησε να αμφισβητήσει μία αυτοκρατορία. Και τελικά, παρά την τραγική της κατάληξη στην πυρά, νίκησε τον χρόνο, μετατρεπόμενη από καταδικασμένη αιρετική σε Αγία, εθνική ηρωίδα και μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της παγκόσμιας ιστορίας.
