Μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη μοιράζει τα χρήματά της βρίσκεται σε εξέλιξη και για την Ελλάδα το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Ο νέος πολυετής προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034 δεν αλλάζει απλώς τα ποσά. Αλλάζει τις προτεραιότητες, τη δομή των χρηματοδοτήσεων και, δυνητικά, τις ισορροπίες μεταξύ παραδοσιακών πολιτικών, όπως η Συνοχή και η Κοινή Αγροτική Πολιτική, και των νέων ευρωπαϊκών αναγκών για ανταγωνιστικότητα, άμυνα και ασφάλεια.
Σύμφωνα με ανάλυση της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει για το 2028-2034 έναν προϋπολογισμό 1,763 τρισ. ευρώ σε τιμές 2025, που αντιστοιχεί στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ. Από αυτά, 149,3 δισ. ευρώ προορίζονται για την αποπληρωμή του χρέους που δημιουργήθηκε από τις επιχορηγήσεις του NextGenerationEU.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά περισσότερα: οι συνεισηγητές του προτείνουν συνολικό προϋπολογισμό 1,93 τρισ. ευρώ, περίπου 10% υψηλότερο από την πρόταση της Επιτροπής.
Το κρίσιμο σημείο για την Ελλάδα
Η μεγάλη αλλαγή αφορά το πού κατευθύνονται οι πόροι. Η Επιτροπή προτείνει η γεωργία και η πολιτική συνοχής να αντιπροσωπεύουν περίπου το 44% του νέου προϋπολογισμού, έναντι περίπου 60% σήμερα. Παράλληλα, οι χρηματοδοτήσεις αυτές εντάσσονται σε ένα νέο μοντέλο Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης, στα οποία θα ενοποιηθούν 14 σημερινά προγράμματα.
Για την Ελλάδα, μια χώρα που εξακολουθεί να αντλεί σημαντικούς πόρους τόσο από την πολιτική συνοχής όσο και από την ΚΑΠ, αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη παράμετρος της διαπραγμάτευσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Αθήνα έχει συνταχθεί με άλλα 15 κράτη-μέλη ζητώντας ισχυρότερη χρηματοδότηση για συνοχή, γεωργία και αλιεία. Η ελληνική πλευρά επιχειρεί να αποτρέψει τη μεταφορά υπερβολικά μεγάλου μέρους των παραδοσιακών ευρωπαϊκών πόρων προς τις νέες προτεραιότητες της άμυνας και της ανταγωνιστικότητας.
Ειδικά για την ΚΑΠ, η ελληνική κυβέρνηση έχει καταστήσει σαφές ότι η διαπραγμάτευση δεν αφορά μόνο τις αγροτικές επιδοτήσεις, αλλά συνολικά την παραγωγική βάση, την περιφερειακή ανάπτυξη, την επισιτιστική ασφάλεια και τη συνοχή της υπαίθρου.
€946 δισ. στην πρώτη μεγάλη «δεξαμενή»
Η μεγαλύτερη κατηγορία του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού φθάνει τα 946,4 δισ. ευρώ, ή το 53,7% του συνόλου. Περιλαμβάνει οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, γεωργία, αγροτική και θαλάσσια ανάπτυξη και ασφάλεια. Τα νέα εθνικά και περιφερειακά σχέδια αντιστοιχούν σε 771,3 δισ. ευρώ.
Για την αγροτική πολιτική προβλέπεται ελάχιστη δεσμευμένη χρηματοδότηση 293,7 δισ. ευρώ για εισοδηματική στήριξη, ώστε να υπάρχει ένα επίπεδο προβλεψιμότητας για τους παραγωγούς.
Στην Ελλάδα, πάντως, η μάχη αφορά και το τελικό ύψος των εθνικών πόρων. Στο πλαίσιο των μέχρι τώρα συζητήσεων, κυβερνητικές εκτιμήσεις τοποθετούν τη χώρα πιο κοντά στη διατήρηση των πόρων της νέας ΚΑΠ στα επίπεδα της τρέχουσας περιόδου, δηλαδή περίπου στα 19,3 δισ. ευρώ. Πρόκειται, ωστόσο, για διαπραγμάτευση σε εξέλιξη και όχι για οριστική κατανομή.
Η μεγάλη στροφή: €362 δισ. για ανταγωνιστικότητα
Στην άλλη πλευρά της εξίσωσης βρίσκεται η προσπάθεια της Ευρώπης να καλύψει το επενδυτικό και τεχνολογικό χάσμα της.
Η Επιτροπή προτείνει 522,2 δισ. ευρώ για ανταγωνιστικότητα, ευημερία και ασφάλεια. Στην καρδιά αυτής της κατηγορίας βρίσκεται το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, ύψους 362,3 δισ. ευρώ. Παράλληλα, τα κονδύλια για το Horizon Europe προτείνονται στα 154,9 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά περίπου 63% σε σύγκριση με την τρέχουσα περίοδο.
Εδώ βρίσκεται και η άλλη πλευρά της πρόκλησης για την Ελλάδα. Η χώρα δεν καλείται μόνο να υπερασπιστεί τους παραδοσιακούς πόρους που εισρέουν σε περιφέρειες και αγρότες, αλλά και να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο από τις νέες χρηματοδοτήσεις για τεχνολογία, καινοτομία, ενέργεια, υποδομές, ψηφιακό μετασχηματισμό και ανταγωνιστικότητα.
Η Ελλάδα έχει ήδη αρχίσει την προετοιμασία του δικού της Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου για την περίοδο 2028-2034, με την κυβέρνηση να χαρακτηρίζει τη νέα προγραμματική περίοδο κρίσιμη ευκαιρία για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και περιφερειακή ανάπτυξη.
Από 52 προγράμματα σε 16
Η αλλαγή δεν αφορά μόνο τα χρήματα. Η Επιτροπή θέλει να περιορίσει δραστικά την πολυπλοκότητα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού: από 52 προγράμματα και χρηματοδοτικά εργαλεία σε 16, με τέσσερις βασικές κατηγορίες δαπανών αντί επτά.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι έτσι τα ευρωπαϊκά κονδύλια θα γίνουν περισσότερο ευέλικτα και ευκολότερα στην αξιοποίηση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όμως, βλέπει έναν διαφορετικό κίνδυνο: λιγότερη διαφάνεια, δυσκολότερο έλεγχο της διαδρομής των χρημάτων και μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια στην Επιτροπή και στα κράτη-μέλη.
ο Κοινοβούλιο αντιδρά επίσης στη συγχώνευση διαφορετικών πολιτικών σε ένα ενιαίο σχέδιο ανά κράτος, θεωρώντας ότι μπορεί να μειώσει την προβλεψιμότητα των χρηματοδοτήσεων και να αποδυναμώσει τη συνοχή των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Η ελληνική εξίσωση των επόμενων επτά ετών
Για την Ελλάδα, συνεπώς, η διαπραγμάτευση έχει δύο μέτωπα. Από τη μία, να προστατεύσει όσο περισσότερο μπορεί τους πόρους της ΚΑΠ και της Συνοχής, που επί δεκαετίες χρηματοδοτούν αγροτικό εισόδημα, υποδομές και περιφερειακή ανάπτυξη. Από την άλλη, να τοποθετηθεί εγκαίρως στις νέες μεγάλες «δεξαμενές» ευρωπαϊκού χρήματος που δημιουργούνται γύρω από την ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογία, την ενέργεια και την ασφάλεια.
Και τίποτε δεν έχει ακόμη κριθεί. Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο απαιτεί ομοφωνία των κρατών-μελών στο Συμβούλιο και τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Το κρίσιμο για την Ελλάδα, επομένως, δεν θα είναι μόνο πόσα χρήματα θα διαθέτει συνολικά η Ευρώπη μετά το 2027, αλλά πόσα από αυτά θα μπορέσει να διεκδικήσει και –κυρίως– σε ποιους τομείς. Η νέα ευρωπαϊκή επταετία προμηνύεται πολύ διαφορετική από τις προηγούμενες, καθώς θα έχουμε λιγότερο δεδομένο ευρωπαϊκό χρήμα στις παραδοσιακές πολιτικές και πολύ μεγαλύτερος ανταγωνισμός για τους πόρους της νέας οικονομίας.
