Ο χειμώνας του 2026-2027 αρχίζει με έναν ιδιαίτερα δύσκολο λογαριασμό για τα ελληνικά νοικοκυριά. Η νέα διεθνής ενεργειακή κρίση, οι πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και η εκτίναξη των τιμών των καυσίμων αναγκάζουν την κυβέρνηση να ενεργοποιήσει ένα νέο πακέτο επιδοτήσεων, επιχειρώντας να συγκρατήσει το κόστος θέρμανσης.
Η παρέμβαση του κράτους, σε συνδυασμό με τις εκπτώσεις των διυλιστηρίων, μειώνει κατά 40 λεπτά το λίτρο την τιμή του πετρελαίου θέρμανσης. Παράλληλα, το επίδομα θέρμανσης αυξάνεται κατά 30%.
Όμως το ζήτημα δεν περιορίζεται στις ελληνικές αντλίες. Έχει μετατραπεί σε μείζον ευρωπαϊκό πρόβλημα, προκαλώντας σοβαρές διαφωνίες ανάμεσα στις κυβερνήσεις των 27 κρατών-μελών.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης διεκδικεί από τις Βρυξέλλες μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, την ώρα που η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι οι παρεμβάσεις της δεν επαρκούν για να αντιμετωπιστεί η ακρίβεια.
Τι πληρώνουν τελικά τα νοικοκυριά
Σύμφωνα με την κοινή ανακοίνωση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας της 14ης Οκτωβρίου, το πακέτο περιλαμβάνει κρατική επιδότηση 20 λεπτών ανά λίτρο στο πετρέλαιο θέρμανσης και ισόποση έκπτωση από τα διυλιστήρια.
Η κυβέρνηση υπολόγισε ότι χωρίς τις παρεμβάσεις η μέση τιμή εκκίνησης θα διαμορφωνόταν περίπου στο 1,95 ευρώ το λίτρο. Με τη συνδυασμένη μείωση, η εκτιμώμενη τιμή υποχωρεί στο 1,55 ευρώ.
Για όσους δικαιούνται επιπλέον το επίδομα θέρμανσης, η κυβέρνηση υπολογίζει ότι το πραγματικό κόστος μπορεί να αντιστοιχεί περίπου σε 1,35 ευρώ το λίτρο.
Η τελευταία τιμή είναι υπολογιστική και όχι ενιαία τιμή πώλησης στην αντλία. Εξαρτάται από το επίδομα που δικαιούται κάθε νοικοκυριό και την ποσότητα πετρελαίου που αγοράζει.
Για μία παραγγελία 1.000 λίτρων, η συνδυασμένη μείωση των 40 λεπτών σημαίνει όφελος 400 ευρώ σε σύγκριση με την εκτιμώμενη τιμή χωρίς τις δύο παρεμβάσεις.
Οι κρατικές επιδοτήσεις ισχύουν από τις 15 έως τις 31 Οκτωβρίου. Το κόστος των τριών παρεμβάσεων στα καύσιμα για το δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα υπολογίζεται σε 46 εκατομμύρια ευρώ.
Αυξημένο κατά 30% το επίδομα θέρμανσης
Η δεύτερη σημαντική παρέμβαση αφορά το επίδομα θέρμανσης, το οποίο αυξάνεται οριζόντια κατά 30% για τη χειμερινή περίοδο 2026-2027.
Το ανώτατο ποσό ανεβαίνει από τα 1.200 στα 1.560 ευρώ, ενώ τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια παραμένουν αμετάβλητα.
Έτσι, ένα νοικοκυριό που προηγουμένως δικαιούνταν 500 ευρώ θα λάβει 650 ευρώ, ενώ επίδομα 800 ευρώ αυξάνεται στα 1.040 ευρώ.
Η αύξηση καλύπτει και άλλες μορφές θέρμανσης, όπως φυσικό αέριο, ηλεκτρική ενέργεια, καυσόξυλα και πέλετ.
Σύμφωνα με τα κυβερνητικά στοιχεία, την προηγούμενη περίοδο ενισχύθηκαν συνολικά 1,17 εκατομμύρια νοικοκυριά, ενώ περίπου 750.000 νοικοκυριά που χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης εκτιμάται ότι πληρούν τα κριτήρια του επιδόματος.
Μητσοτάκης: Ζητά ευρωπαϊκή παρέμβαση και μεγαλύτερη ευελιξία
Το ενεργειακό κόστος αποτέλεσε ένα από τα βασικά θέματα της Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 15 και 16 Οκτωβρίου.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, προσερχόμενος στη Σύνοδο, υπογράμμισε ότι δεν αρκούν οι εθνικές πρωτοβουλίες, αλλά χρειάζεται και μία κοινή ευρωπαϊκή απάντηση.
Η Αθήνα ζήτησε να περιληφθεί στα συμπεράσματα της Συνόδου αναφορά στην ανάγκη πρόσθετων μέτρων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας για τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων.
Ο πρωθυπουργός συνέδεσε την ελληνική δυνατότητα παροχής επιδοτήσεων με τη δημοσιονομική πολιτική των τελευταίων ετών, υποστηρίζοντας ότι η χώρα διαθέτει πλέον περιθώρια στήριξης της κοινωνίας.
Στη συνέντευξη Τύπου της 16ης Οκτωβρίου, μετά τη Σύνοδο, ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα ζητά μεγαλύτερη ευελιξία για στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, όχι ανεξέλεγκτες δημόσιες δαπάνες.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι δεν υπάρχουν εύκολες ευρωπαϊκές λύσεις που θα επέτρεπαν γενικευμένες φορολογικές μειώσεις.
Απαντώντας στην κριτική της αντιπολίτευσης, ο κ. Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η χώρα αντιμετωπίζει μία από τις σοβαρότερες διεθνείς ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών και δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη.
Εξήγησε επίσης ότι η κυβέρνηση θα επανεξετάζει τις ανάγκες κάθε 15 ημέρες, διατηρώντας δημοσιονομικά αποθέματα για τον υπόλοιπο χειμώνα.
Το συμπέρασμα είναι ότι η κυβέρνηση δεν αποκλείει νέες παρεμβάσεις, αλλά αποφεύγει να δεσμευτεί από τώρα για τη διάρκειά τους και το συνολικό ύψος των ενισχύσεων.
Πιερρακάκης: «Όχι περισσότερες δαπάνες, αλλά διαφορετικές»
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης.
Μιλώντας στο CNN στις 16 Οκτωβρίου, υποστήριξε ότι η Ευρώπη μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη-μέλη χωρίς να εγκαταλείψει τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Η χαρακτηριστική διατύπωσή του ήταν ότι δεν πρόκειται για περισσότερες δαπάνες, αλλά για διαφορετικές δαπάνες.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ανακατανομή δημοσιονομικών δυνατοτήτων και μεγαλύτερο περιθώριο χρηματοδότησης στοχευμένων μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Από την Μπανγκόκ, όπου συμμετείχε στις ετήσιες συνόδους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ο υπουργός έδωσε και διευκρινίσεις για τα μέτρα στην Ελλάδα.
Επανέλαβε ότι η συνολική μείωση στο πετρέλαιο θέρμανσης φτάνει τα 40 λεπτά ανά λίτρο και επιβεβαίωσε την αύξηση του επιδόματος θέρμανσης κατά 30%.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του, η ηλεκτρονική πλατφόρμα για το επίδομα αναμένεται να ανοίξει έως τις 10 Νοεμβρίου, ενώ η προκαταβολή θα καταβληθεί πριν από τα Χριστούγεννα.
Το μήνυμα του υπουργού ήταν ότι η στήριξη θα συνεχιστεί όσο το απαιτούν οι συνθήκες, χωρίς όμως να έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο νέο πακέτο για την περίοδο μετά τις 31 Οκτωβρίου.
Η Ευρώπη έχει χωριστεί σε δύο στρατόπεδα
Η νέα ενεργειακή κρίση έχει αναδείξει ένα βαθύ ρήγμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται χώρες που ζητούν άμεσες παρεμβάσεις στις τιμές, μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία και αλλαγές στον τρόπο εφαρμογής ορισμένων περιβαλλοντικών κανόνων.
Από την άλλη, κυβερνήσεις που φοβούνται ότι η χαλάρωση των κανόνων θα αποδυναμώσει την ευρωπαϊκή πολιτική για την κλιματική αλλαγή και θα δημιουργήσει πρόσθετους δημοσιονομικούς κινδύνους.
Η Ελλάδα και η Ιταλία διεκδικούν μεγαλύτερα περιθώρια για εθνικές επιδοτήσεις.
Οι χώρες της ομάδας του Βίσεγκραντ —Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία και Σλοβακία— ασκούν έντονες πιέσεις για αλλαγές στην ευρωπαϊκή πολιτική τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα.
Αντίθετα, χώρες όπως η Σουηδία, η Δανία και η Φινλανδία προειδοποιούν ότι δεν πρέπει να υπονομευθούν οι στόχοι της ενεργειακής μετάβασης. Η Γαλλία επίσης υπερασπίζεται τον βασικό μηχανισμό τιμολόγησης των εκπομπών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το ETS2, το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών για τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές, το οποίο προβλέπεται να εφαρμοστεί από το 2028.
Ορισμένα κράτη ζητούν νέα αναβολή ή τροποποιήσεις, θεωρώντας ότι διαφορετικά θα επιβαρυνθούν περαιτέρω τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις.
Ωστόσο, δεν επετεύχθη συμφωνία για γενική μετάθεση της εφαρμογής του συστήματος έως το 2030.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται πλέον να εξετάσει πρόσθετες παρεμβάσεις. Η Σύνοδος άνοιξε τη συζήτηση για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, χωρίς όμως να καταλήξει σε ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό πακέτο αντιμετώπισης της κρίσης.
Η ενεργειακή κρίση απειλεί ξανά την ευρωπαϊκή οικονομία
Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στις Βρυξέλλες.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλέστηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η αύξηση των διεθνών τιμών έχει προσθέσει περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ στον λογαριασμό εισαγωγής ορυκτών καυσίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά περίπου 140% από την έναρξη της νέας πολεμικής κρίσης στη Μέση Ανατολή, ενώ οι τιμές του ντίζελ έχουν διπλασιαστεί στις διεθνείς αγορές.
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν προειδοποίησε ότι η αδυναμία αντιμετώπισης της ακρίβειας ενδέχεται να ενισχύσει την πολιτική δυσαρέσκεια και τις ακραίες πολιτικές δυνάμεις.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι προσωρινές και στοχευμένες επιδοτήσεις στα ορυκτά καύσιμα μπορεί να είναι αναγκαίες, ακόμη και αν η μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή πολιτική προβλέπει τη σταδιακή απεξάρτηση από αυτά.
Αυτή είναι και η μεγάλη αντίφαση που καλούνται να διαχειριστούν οι Βρυξέλλες: πώς θα προστατεύσουν άμεσα τους καταναλωτές χωρίς να εγκαταλείψουν τη στρατηγική της πράσινης μετάβασης.
Η αντιπολίτευση ζητά μειώσεις φόρων και πιο μόνιμα μέτρα
Στην Ελλάδα, οι κυβερνητικές ανακοινώσεις προκάλεσαν νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης στα εντός Βουλής κόμματα.
Το ΠΑΣΟΚ επανέφερε την πρότασή του για μεταβλητό μηχανισμό μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, ώστε όταν αυξάνονται οι διεθνείς τιμές να περιορίζεται η φορολογική επιβάρυνση του καταναλωτή.
Η λογική της πρότασης είναι ότι μέρος των πρόσθετων φορολογικών εσόδων που δημιουργούνται από τις ανατιμήσεις πρέπει να επιστρέφει στους πολίτες.
Ο ΣΥΡΙΖΑ ασκεί κριτική στον προσωρινό χαρακτήρα των επιδοτήσεων και ζητά ουσιαστικότερες παρεμβάσεις στις τιμές, με αυστηρότερους ελέγχους στην αγορά και μέτρα κατά της κερδοσκοπίας.
Το ΚΚΕ αμφισβητεί συνολικά την αποτελεσματικότητα του πακέτου. Σε ανακοίνωσή του στις 14 Οκτωβρίου υποστήριξε ότι, ακόμη και μετά τις παρεμβάσεις, το πετρέλαιο θέρμανσης θα ξεκινήσει τη φετινή περίοδο περίπου 40% ακριβότερα από το 2025.
Στη Βουλή, η Διαμάντω Μανωλάκου χρησιμοποίησε τη φράση «Άνθρακες ο θησαυρός», εκτιμώντας ότι οι αυξήσεις των τιμών θα εξανεμίσουν το όφελος των επιδοτήσεων.
Η Ελληνική Λύση, μολονότι επέκρινε το ύψος της ελάφρυνσης, δήλωσε ότι θα στηρίξει τη σχετική τροπολογία, θεωρώντας ότι ακόμη και μία περιορισμένη μείωση αποτελεί όφελος για τους καταναλωτές.
Τσίπρας: Πλαφόν στα 1,40 ευρώ και φορολόγηση των υπερκερδών
Ο Αλέξης Τσίπρας και η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.) προτείνουν τέσσερις συγκεκριμένες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ακρίβειας στα καύσιμα: επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων, έκτακτη φορολόγηση των υπερκερδών τους, μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο μισό, μέχρι το ελάχιστο επιτρεπόμενο ευρωπαϊκό όριο, και μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα από το 24% στο 13%. Ο πρώην πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης δεν δικαιολογείται να ξεπερνά τα 1,40 ευρώ το λίτρο και του πετρελαίου κίνησης τα 1,80 ευρώ. Κατηγορεί την κυβέρνηση ότι δεν αξιοποιεί τα διαθέσιμα φορολογικά και ελεγκτικά εργαλεία και ότι μεταφέρει δυσανάλογο μέρος του κόστους της ενεργειακής κρίσης στους καταναλωτές.
Τί απαντά η κυβέρνηση
Στον αντίποδα, η κυβέρνηση απορρίπτει τις γενικευμένες φορολογικές μειώσεις χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, επιμένοντας ότι η χώρα δεν πρέπει να διακινδυνεύσει τη δημοσιονομική της σταθερότητα.
Η αντιπαράθεση, επομένως, δεν αφορά μόνο το ύψος των επιδοτήσεων. Αφορά και το εάν η αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας πρέπει να στηριχθεί κυρίως σε προσωρινές ενισχύσεις ή σε μονιμότερες αλλαγές στη φορολογία των καυσίμων.
Το κρίσιμο ερώτημα: Τι θα γίνει μετά τις 31 Οκτωβρίου;
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τα ελληνικά νοικοκυριά είναι ότι η νέα περίοδος θέρμανσης μόλις ξεκίνησε, ενώ οι άμεσες επιδοτήσεις στα καύσιμα έχουν προς το παρόν ορίζοντα μέχρι το τέλος Οκτωβρίου.
Η κυβέρνηση έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης ή αναπροσαρμογής των μέτρων, ανάλογα με τις διεθνείς τιμές και τις δημοσιονομικές δυνατότητες.
Όμως οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί δεν μπορούν να σχεδιάζονται ανά δεκαπενθήμερο.
Ένα νοικοκυριό που χρειάζεται 1.500 ή 2.000 λίτρα πετρελαίου για να καλύψει τις ανάγκες του χειμώνα έχει ανάγκη να γνωρίζει όχι μόνο την τιμή της πρώτης παραγγελίας, αλλά και το πιθανό κόστος των επόμενων μηνών.
Αν οι διεθνείς τιμές συνεχίσουν να αυξάνονται, οι επιδοτήσεις ενδέχεται να αποδειχθούν ανεπαρκείς. Αν, αντίθετα, υπάρξει αποκλιμάκωση, το δημοσιονομικό κόστος της κρατικής παρέμβασης θα μπορούσε να περιοριστεί.
Στην εξίσωση προστίθενται οι ανάγκες των επιχειρήσεων, το κόστος μεταφορών, οι τιμές των τροφίμων και η συνολική επίδραση του ενεργειακού κόστους στον πληθωρισμό.
Ένας δύσκολος χειμώνας για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει ένα οργανωμένο σχέδιο αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης, συνδυάζοντας κρατικές επιδοτήσεις, συμμετοχή των διυλιστηρίων και αυξημένα επιδόματα.
Η αντιπολίτευση, από την πλευρά της, θεωρεί ότι η παρέμβαση παραμένει περιορισμένη και δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της ακρίβειας.
Στις Βρυξέλλες, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αναζητεί μία κοινή απάντηση, με τα κράτη-μέλη να διαφωνούν τόσο για το κόστος όσο και για το είδος των μέτρων.
Το πραγματικό τεστ, ωστόσο, δεν θα γίνει στις ανακοινώσεις των υπουργείων ούτε στις αίθουσες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Θα γίνει όταν οι πολίτες παραλάβουν τους πρώτους λογαριασμούς θέρμανσης και θα διαπιστώσουν πόσο από το εισόδημά τους απαιτείται για να κρατήσουν ζεστά τα σπίτια τους.
Γιατί η διαφορά ανάμεσα σε μία επιτυχημένη κυβερνητική παρέμβαση και σε μία προσωρινή ανακούφιση θα κριθεί τελικά από το πόσο θα κοστίσει ολόκληρος ο χειμώνας — και όχι μόνο το πρώτο γέμισμα της δεξαμενής.
