Πρόσφατη απόφαση της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ) αλλάζει τα δεδομένα και στέλνει σαφές μήνυμα στους πολίτες να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί πριν πατήσουν το κουμπί της μεταφοράς χρημάτων.
Μια υπόθεση που ξεκίνησε από μια τραπεζική μεταφορά 51.801 ευρώ μεταξύ δύο φίλων κατέληξε να δημιουργήσει σημαντική φορολογική υποχρέωση. Αν και το ποσό επέστρεψε στον αρχικό αποστολέα λίγες ώρες αργότερα, με τον ισχυρισμό ότι η συναλλαγή έγινε εκ παραδρομής, η φορολογική διοίκηση έκρινε ότι η δωρεά είχε ήδη συντελεστεί και συνεπώς γεννήθηκε υποχρέωση καταβολής φόρου δωρεάς.
Τι αποφάσισε η ΔΕΔ
Με την απόφαση 1544/2026, η Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ξεκαθαρίζει ότι η επιστροφή των χρημάτων, ακόμη και την ίδια ημέρα, δεν αναιρεί τις φορολογικές συνέπειες της αρχικής μεταφοράς.
Η ΔΕΔ βασίστηκε στις διατάξεις του Αστικού Κώδικα περί πλάνης στις δικαιοπραξίες. Σύμφωνα με αυτές, όταν μια δικαιοπραξία έγινε από πλάνη, δεν θεωρείται αυτομάτως άκυρη, αλλά ακυρώσιμη. Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται δικαστική απόφαση που να την ακυρώνει. Μέχρι τότε η πράξη παράγει όλα τα έννομα αποτελέσματά της, μεταξύ των οποίων και η γέννηση της φορολογικής υποχρέωσης.
Με απλά λόγια, ούτε μια αίτηση στη ΔΟΥ ούτε η αυθημερόν επιστροφή του ποσού αρκούν για να διαγραφεί ο φόρος.
Πότε γεννιέται ο φόρος
Το κρίσιμο σημείο της απόφασης είναι ότι ο φόρος γεννιέται τη στιγμή που τα χρήματα πιστώνονται στον λογαριασμό του παραλήπτη.
Από εκείνη τη χρονική στιγμή η μεταβίβαση θεωρείται ολοκληρωμένη για φορολογικούς σκοπούς. Η μεταγενέστερη επιστροφή των χρημάτων αποτελεί διαφορετικό γεγονός και δεν αναιρεί τη φορολογική υποχρέωση που ήδη δημιουργήθηκε.
Οι προβλεπόμενες διατάξεις
Η φορολογία των δωρεών ρυθμίζεται κυρίως από τον Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών (ν. 2961/2001), σύμφωνα με τον οποίο σε φόρο δωρεάς υπάγεται κάθε μεταβίβαση περιουσίας ή χρηματικού ποσού χωρίς αντάλλαγμα, ακόμη και όταν δεν υπάρχει συμβολαιογραφική πράξη αλλά μόνο τραπεζική μεταφορά.
Παράλληλα, οι σχετικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα προβλέπουν ότι η δικαιοπραξία που έγινε λόγω πλάνης είναι ακυρώσιμη και όχι αυτοδικαίως άκυρη, γεγονός που αποτέλεσε και το βασικό νομικό σκεπτικό της απόφασης της ΔΕΔ.
Πόσος είναι ο φόρος
Η συγκεκριμένη υπόθεση αφορούσε δύο φίλους, δηλαδή πρόσωπα που υπάγονται στη Γ΄ κατηγορία συγγένειας.
Σήμερα ισχύουν, ενδεικτικά, οι εξής βασικοί συντελεστές:
- Α΄ κατηγορία (γονείς, παιδιά, σύζυγοι, εγγόνια): ειδικό καθεστώς με αφορολόγητο έως 800.000 ευρώ υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις.
- Β΄ κατηγορία (αδέλφια, ανίψια κ.ά.): φόρος 20%.
- Γ΄ κατηγορία (φίλοι και κάθε άλλο μη συγγενικό πρόσωπο): φόρος 40% επί της χρηματικής δωρεάς.
Το μήνυμα προς τους πολίτες
Η συγκεκριμένη απόφαση αποτελεί ουσιαστικά οδηγό για όλες τις αντίστοιχες περιπτώσεις στο μέλλον. Όποιος μεταφέρει μεγάλα χρηματικά ποσά σε τρίτο πρόσωπο πρέπει να γνωρίζει ότι ακόμη και αν αντιληφθεί άμεσα το λάθος και τα χρήματα επιστραφούν μέσα σε λίγες ώρες, η φορολογική υποχρέωση μπορεί να έχει ήδη γεννηθεί.
Η ασφαλέστερη πρακτική είναι να υπάρχει σαφής νομική και φορολογική τεκμηρίωση για κάθε σημαντική τραπεζική μεταφορά, καθώς μια απλή επίκληση λάθους δεν αρκεί για να απαλλάξει τον φορολογούμενο από τον φόρο δωρεάς. Η απόφαση της ΔΕΔ υπενθυμίζει ότι στις τραπεζικές συναλλαγές η προσοχή πριν από την αποστολή των χρημάτων μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο σημαντική από την προσπάθεια διόρθωσης του λάθους εκ των υστέρων.
