Πολύ πριν από το Διαδίκτυο, το Wi-Fi, τα κινητά τηλέφωνα, τα ασύρματα ακουστικά, τα USB στικάκια και την τεχνητή νοημοσύνη, κάποιοι είχαν ήδη ανακαλύψει έναν εξαιρετικά ευρηματικό τρόπο για να παρακάμπτουν τις πανεπιστημιακές εξετάσεις.
Βρισκόμαστε στις 14 Οκτωβρίου 1960. Στη Θεσσαλονίκη εντοπίζεται, μυστικός πομπός που μεταδίδει τις λύσεις των θεμάτων Φυσικής στους διαγωνιζομένους του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μια είδηση που ακόμη και σήμερα, 66 χρόνια αργότερα, προκαλεί εντύπωση.
Γιατί τότε δεν υπήρχαν ούτε κινητά ούτε ηλεκτρονικά μηνύματα. Οι υπολογιστές αποτελούσαν πανάκριβα μηχανήματα, διαθέσιμα σε ελάχιστους οργανισμούς, και η επικοινωνία βασιζόταν κυρίως στο τηλέφωνο, το ταχυδρομείο και το ραδιόφωνο. Κι όμως, κάποιος είχε σκεφτεί να αξιοποιήσει την ασύρματη μετάδοση για να φτάνουν απαντήσεις σε υποψηφίους την ώρα της εξέτασης.
Πώς μπορούσε να λειτουργήσει ένα τέτοιο σύστημα;
Η τεχνολογία της εποχής επέτρεπε ήδη τη δημιουργία μικρών ραδιοφωνικών πομπών και δεκτών. Ένας πομπός μπορούσε να μεταδίδει φωνή σε ορισμένη ραδιοσυχνότητα, ενώ ένας κατάλληλα συντονισμένος δέκτης μπορούσε να λαμβάνει το σήμα.
Η βασική ιδέα ήταν απλή: κάποιος εκτός της αίθουσας έλυνε τα θέματα και μετέδιδε προφορικά τις απαντήσεις. Για να λειτουργήσει, βεβαίως, ένα τέτοιο σχέδιο χρειαζόταν και τρόπο λήψης του σήματος από τους εξεταζομένους.
Δεν γνωρίζουμε, ωστόσο, από τα διαθέσιμα στοιχεία της συγκεκριμένης υπόθεσης, τι είδους δέκτες χρησιμοποιήθηκαν, πού ήταν εγκατεστημένος ο πομπός ή πώς οργανώθηκε η μετάδοση. Η περιγραφή αυτή εξηγεί την τεχνική δυνατότητα της εποχής και δεν αποτελεί επιβεβαιωμένη αναπαράσταση του περιστατικού.
Τότε οι εξετάσεις ήταν διαφορετικές
Το εκπαιδευτικό σύστημα του 1960 διέφερε σημαντικά από το σημερινό. Από το 1929 έως το 1964, οι εισαγωγικές εξετάσεις πραγματοποιούνταν με ευθύνη των ίδιων των πανεπιστημίων. Οι καθηγητές των ανώτατων ιδρυμάτων καθόριζαν τα θέματα και κάθε ίδρυμα οργάνωνε τη δική του διαδικασία επιλογής υποψηφίων.
Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το σημερινό Αριστοτέλειο, βρισκόταν τότε σε περίοδο ανάπτυξης, με νέες σχολές και υποδομές. Η εισαγωγή στην ανώτατη εκπαίδευση αποτελούσε σημαντικό γεγονός για τις οικογένειες, ιδιαίτερα σε μια Ελλάδα όπου οι πανεπιστημιακές σπουδές δεν ήταν αυτονόητη δυνατότητα για όλους.
Τι απέγινε ο πομπός και ποιοι βρίσκονταν πίσω από την υπόθεση;
Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο αναπάντητο ερώτημα της ιστορίας. Δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής αξιόπιστο δημοσίευμα της εποχής ή μεταγενέστερη τεκμηριωμένη έρευνα που να αποκαλύπτει ποιος κατασκεύασε ή χειριζόταν τον πομπό, πόσοι υποψήφιοι λάμβαναν τις απαντήσεις, πώς εντοπίστηκε η παράνομη μετάδοση, αν πραγματοποιήθηκαν συλλήψεις ή ασκήθηκαν διώξεις και αν ακυρώθηκαν γραπτά ή επαναλήφθηκαν εξετάσεις.
Το μεγάλο σκάνδαλο των εξετάσεων του 1979
Δεκαεννέα χρόνια αργότερα, η Θεσσαλονίκη βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο μιας μεγάλης υπόθεσης διαρροής εξεταστικών θεμάτων. Το 1979 αποκαλύφθηκε ότι λύσεις θεμάτων είχαν φτάσει σε φροντιστήρια πριν από την επίσημη ανακοίνωσή τους. Η υπόθεση προκάλεσε πανελλήνιο σάλο, αστυνομικές έρευνες και πολιτικές αντιδράσεις.
Σύμφωνα με ιστορικές αναδρομές στον Τύπο, η διαρροή συνδέθηκε με την αντιγραφή των θεμάτων μέσω των αποτυπωμάτων που άφηνε το στυλό σε δεύτερο φύλλο χαρτιού. Ο τότε υπουργός Παιδείας Ιωάννης Βαρβιτσιώτης υπέβαλε την παραίτησή του, η οποία δεν έγινε αποδεκτή. Πρόκειται, όμως, για εντελώς διαφορετική υπόθεση από εκείνη του 1960 και δεν υπάρχει τεκμηριωμένη σύνδεση μεταξύ τους.
Από τον μυστικό πομπό στην τεχνητή νοημοσύνη
Σήμερα ένας μαθητής ή φοιτητής μπορεί να έχει στην τσέπη του μια συσκευή με δυνατότητες που θα έμοιαζαν επιστημονική φαντασία το 1960. Ένα κινητό τηλέφωνο μπορεί να φωτογραφίσει μια άσκηση, να τη στείλει οπουδήποτε στον κόσμο και να λάβει απάντηση μέσα σε δευτερόλεπτα.
Τα μικροσκοπικά ακουστικά, τα έξυπνα ρολόγια και οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης έχουν δημιουργήσει νέες προκλήσεις για την επιτήρηση και την αξιοπιστία των εξετάσεων. Αλλά η βασική ιδέα δεν είναι καινούργια. Η υπόθεση της Θεσσαλονίκης δείχνει ότι η προσπάθεια αξιοποίησης της τεχνολογίας για την αντιγραφή είχε εμφανιστεί δεκαετίες πριν από την ψηφιακή εποχή.
