Οι εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981 έμειναν στην ελληνική ιστορία ως η βραδιά της μεγάλης πολιτικής «Αλλαγής». Ο Ανδρέας Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ κατέκτησαν την εξουσία με ποσοστό 48,06%, αλλάζοντας τον πολιτικό χάρτη της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Εκείνο το βράδυ, όμως, συνέβη και μια δεύτερη επανάσταση, λιγότερο πολιτική αλλά εξίσου σημαντική για την εποχή της: η ηλεκτρονική επεξεργασία και μετάδοση των εκλογικών αποτελεσμάτων έφερε τους υπολογιστές μέσα στα ελληνικά σπίτια.
Σαράντα πέντε χρόνια αργότερα, ο Ανδρέας Δριμιώτης, ο άνθρωπος που πρωτοστάτησε στην εφαρμογή του νέου συστήματος, συνομίλησε σε βίντεο με τον Τέρενς Κουίκ για τη HuffPost, ανασύροντας μνήμες από εκείνη την ιστορική τηλεοπτική βραδιά.
Δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη συνέντευξη. Οι δύο συνομιλητές είχαν ζήσει τα γεγονότα από διαφορετικές αλλά αλληλένδετες θέσεις. Ο Δριμιώτης είχε την ευθύνη της τεχνολογικής υποδομής και ο Κουίκ παρουσίαζε και συντόνιζε την εκλογική μετάδοση της ΕΡΤ, έχοντας δίπλα του τη Νίνα Βλάχου.
Η συζήτησή τους φωτίζει άγνωστες λεπτομέρειες, τεχνολογικές πρωτοπορίες, πολιτικές παρεμβάσεις και προσωπικά περιστατικά που δεν καταγράφηκαν ποτέ από τις τηλεοπτικές κάμερες.
Όλα ξεκίνησαν από την οργή του Κωνσταντίνου Καραμανλή το 1977
Για να κατανοήσει κανείς την επανάσταση του 1981, πρέπει να επιστρέψει τέσσερα χρόνια νωρίτερα.
Όπως εξηγεί ο Ανδρέας Δριμιώτης, μετά τις εκλογές του 1977 η διαδικασία συγκέντρωσης των αποτελεσμάτων ήταν τόσο αργή, ώστε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν μπορούσε να προχωρήσει άμεσα στον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης.
Τα αποτελέσματα έφταναν από τις νομαρχίες και τα εκλογικά τμήματα με τις παραδοσιακές διαδικασίες. Χαρτιά, τηλεφωνήματα, χειρόγραφες καταχωρίσεις και διαρκείς διασταυρώσεις.
Ο Καραμανλής, σύμφωνα με την αφήγηση του Δριμιώτη, αποφάσισε ότι αυτό έπρεπε να τελειώσει.
Έδωσε στον τότε υπουργό Εσωτερικών Χριστόφορο Στράτο μια σαφή εντολή: να βρεθεί τρόπος ώστε τα εκλογικά αποτελέσματα να επεξεργάζονται με ηλεκτρονικούς υπολογιστές.
Ακολούθησε διαγωνισμός, μέσα στον Αύγουστο, για ένα έργο που αρχικά αφορούσε την ηλεκτρονική πινακοποίηση των αποτελεσμάτων.
Η εταιρεία του Δριμιώτη, η Δέλτα Πληροφορική, αντιμετώπισε την πρόκληση ως μια μοναδική ευκαιρία να αποδείξει τι μπορούσε να προσφέρει η πληροφορική σε μια χώρα που μόλις άρχιζε να εξοικειώνεται με τις δυνατότητές της.
Ένα έργο δύο εκατομμυρίων δραχμών που κόστισε πέντε
Ο Ανδρέας Δριμιώτης αποκαλύπτει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα οικονομική λεπτομέρεια.
Ο προϋπολογισμός του έργου ήταν δύο εκατομμύρια δραχμές. Το πραγματικό κόστος, όμως, έφτασε τα πέντε εκατομμύρια.
Η υπέρβαση ήταν τεράστια για τα δεδομένα της εποχής.
Γιατί ανέλαβαν ένα τόσο μεγάλο κόστος;
Η απάντηση του Δριμιώτη είναι χαρακτηριστική: επειδή είχαν αντιληφθεί ότι δεν κατασκεύαζαν απλώς ένα σύστημα καταμέτρησης, αλλά άνοιγαν τον δρόμο για την είσοδο της πληροφορικής στη δημόσια ζωή.
«Κάναμε ένα πρωτοφανές έργο τότε», θυμάται.
Το σύστημα δεν περιορίστηκε στο υπουργείο Εσωτερικών. Εγκαταστάθηκαν τερματικά στο Κέντρο Τύπου, που λειτουργούσε στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία, αλλά και στα πολιτικά κόμματα.
Η Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ μπορούσαν πλέον να παρακολουθούν την ηλεκτρονική ροή των αποτελεσμάτων.
Ήταν ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο των προηγούμενων εκλογικών αναμετρήσεων.
Η επταπλή καταχώριση που προστάτευε την αξιοπιστία των εκλογών
Ίσως η σημαντικότερη αποκάλυψη του Ανδρέα Δριμιώτη να αφορά κάτι που παραμένει επίκαιρο ακόμη και σήμερα: τον τρόπο με τον οποίο εξασφαλίστηκε η δυνατότητα ελέγχου των αποτελεσμάτων.
Όπως εξηγεί, δημιουργήθηκε ένα ειδικό έντυπο με επτά αντίγραφα.
Μετά την ολοκλήρωση της καταμέτρησης σε κάθε εκλογικό τμήμα, ο δικαστικός αντιπρόσωπος κατέγραφε τα αποτελέσματα στο έντυπο και παρέδιδε αντίγραφα στους εκπροσώπους των κομμάτων.
Με αυτόν τον τρόπο κάθε κόμμα μπορούσε να γνωρίζει ακριβώς τι είχε καταγραφεί στο συγκεκριμένο εκλογικό τμήμα.
Οι κομματικοί εκπρόσωποι είχαν τη δυνατότητα να ενημερώνουν τα επιτελεία τους και να διασταυρώνουν τα στοιχεία με εκείνα που εισάγονταν στο κεντρικό ηλεκτρονικό σύστημα.
Έτσι, η τεχνολογία δεν υποκαθιστούσε τον ανθρώπινο έλεγχο. Αντιθέτως, τον ενίσχυε.
Ο Δριμιώτης επισημαίνει ότι η βασική αυτή φιλοσοφία διατηρείται μέχρι σήμερα, παρότι τα μέσα έχουν αλλάξει δραματικά.
Στη σύγχρονη διαδικασία χρησιμοποιούνται ψηφιακές συσκευές και συστήματα ασφαλούς μετάδοσης, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν επίσημα πρακτικά και δυνατότητες ελέγχου από τους εκπροσώπους των κομμάτων.
«Ο σχεδιασμός που έγινε τότε, το 1981, ισχύει και σήμερα», υπογραμμίζει, αναφερόμενος στις βασικές αρχές αξιοπιστίας και διασταύρωσης.
Η ΕΡΤ, η Νίνα Βλάχου και η τηλεοπτική επανάσταση
Εκείνο το βράδυ ο Τέρενς Κουίκ βρέθηκε στο κέντρο μιας τηλεοπτικής παραγωγής που δεν έμοιαζε με καμία προηγούμενη.
Δίπλα του ήταν η Νίνα Βλάχου, ενώ στην παραγωγή συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο αείμνηστος Χρήστος Παπαγεωργίου και ο σκηνοθέτης Τάσος Μπιρσίμ.
Οι πρόβες είχαν γίνει, αλλά η πραγματική μετάδοση αποδείχθηκε μια πρωτόγνωρη εμπειρία.
Μέχρι τότε, οι παρουσιαστές περίμεναν διαρκώς τα εκλογικά τηλεγραφήματα και τις χειρόγραφες ενημερώσεις.
Τώρα, η ροή των αποτελεσμάτων ήταν πολύ ταχύτερη.
Οι υπολογιστές συγκέντρωναν και επεξεργάζονταν τα στοιχεία και η τηλεόραση μπορούσε να παρουσιάζει πολύ γρηγορότερα την εξέλιξη της εκλογικής αναμέτρησης.
Το σημαντικότερο ήταν ότι ο τηλεθεατής έβλεπε πλέον και μια γραφική απεικόνιση του εκλογικού χάρτη.
Το πράσινο του ΠΑΣΟΚ άρχισε σταδιακά να κατακλύζει την οθόνη.
Δεν ήταν μόνο η πολιτική αλλαγή που αποτυπωνόταν. Ήταν και η γέννηση μιας νέας γλώσσας τηλεοπτικής ενημέρωσης.
Τα πρώτα αποτελέσματα ευνοούσαν τη Νέα Δημοκρατία
Στη συζήτηση, ο Τέρενς Κουίκ θυμάται μια λεπτομέρεια που είχε προκαλέσει έντονη αμηχανία στο στούντιο.
Τα πρώτα αποτελέσματα που έφταναν στην ΕΡΤ εμφάνιζαν τη Νέα Δημοκρατία να προηγείται.
Ο Ανδρέας Δριμιώτης συμφωνεί ότι υπήρξε αυτή η αρχική εικόνα, αλλά διορθώνει τη διάρκεια που θυμόταν ο συνομιλητής του.
«Ένα τέταρτο κράτησε αυτή η ιστορία», διευκρινίζει.
Εκείνη την εποχή οι νομάρχες ήταν διορισμένοι από την κυβέρνηση.
Ο Δριμιώτης εκτιμά ότι ορισμένοι προωθούσαν πρώτα αποτελέσματα από περιοχές ευνοϊκές προς τη Νέα Δημοκρατία, καθυστερώντας άλλα.
Σε κάθε περίπτωση, η πραγματική εικόνα της κάλπης άρχισε γρήγορα να αποκαλύπτεται.
Η εισροή αποτελεσμάτων υπέρ του ΠΑΣΟΚ ήταν τόσο μεγάλη, ώστε η αρχική εντύπωση ανατράπηκε μέσα σε λίγη ώρα.
«Ήταν τέτοιος ο καταρράκτης που δεν υπήρχε τρόπος να τον συγκρατήσουν», θυμάται ο Δριμιώτης.
Το ΠΑΣΟΚ κατευθυνόταν προς μια σαρωτική εκλογική νίκη.
Το ποτήρι με το ουίσκι και το προσωπικό παρασκήνιο του Τέρενς Κουίκ
Σε αυτό το σημείο της συνέντευξης, ο Τέρενς Κουίκ μοιράζεται μια προσωπική ιστορία, την οποία, όπως λέει, θυμούνται ακόμη όσοι έζησαν εκείνη τη βραδιά στο τηλεοπτικό στούντιο.
Ο ίδιος δεν είχε κρύψει ποτέ την πολιτική του προτίμηση προς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Το ίδιο, όπως αναφέρει, ίσχυε και για τη Νίνα Βλάχου.
Καθώς τα αποτελέσματα άρχισαν να μετατρέπουν τον εκλογικό χάρτη σε μια απέραντη πράσινη επιφάνεια, η ατμόσφαιρα στο στούντιο άλλαξε.
Ο Κουίκ θυμάται ότι ο τότε γενικός γραμματέας Τύπου και Πληροφοριών Δεληπέτρος αντιλήφθηκε την αμηχανία του και του έστειλε ένα ποτήρι με ουίσκι.
Το μήνυμα που το συνόδευε ήταν χαρακτηριστικό:
«Πιες το για να συνέλθεις από το σοκ».
Ο δημοσιογράφος παρουσιαστής ήπιε πρώτα το μισό και λίγο αργότερα το υπόλοιπο.
Και τότε συνέβη κάτι που προκάλεσε σχόλια.
Ο Κουίκ άρχισε να χαμογελά μπροστά στην κάμερα μεταδίδοντας τα αποτελέσματα που εξακολουθούσαν να καταγράφουν τη μεγάλη νίκη του ΠΑΣΟΚ.
«Ο κόσμος έλεγε: Α, κερδίζει το ΠΑΣΟΚ και το γύρισε ο Κουίκ», αφηγείται σήμερα γελώντας.
Όμως, όπως εξηγεί, δεν επρόκειτο για αλλαγή πολιτικής τοποθέτησης.
Ήταν απλώς ένα ανθρώπινο περιστατικό, μέσα στην ένταση μιας οκτάωρης τηλεοπτικής μετάδοσης. Με ένα ποτήρι ουίσκι σχεδόν άσπρο πάτο δεν μπορείς να κρατήσεις χαμόγελα και γέλια.
Και μια υπενθύμιση ότι πίσω από τις ιστορικές τηλεοπτικές εικόνες υπάρχουν άνθρωποι, με συναισθήματα, αγωνίες και αυθόρμητες αντιδράσεις.
Το παράπονο του Δριμιώτη: Η ΕΡΤ δεν ανέφερε ποτέ την εταιρεία
Η συνέντευξη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν ο Ανδρέας Δριμιώτης αναφέρεται σε ένα παράπονο που εξακολουθεί να τον συνοδεύει ύστερα από 45 χρόνια.
Παρά την τεράστια επιτυχία του εγχειρήματος, υποστηρίζει ότι στη διάρκεια της οκτάωρης μετάδοσης η ΕΡΤ δεν ανέφερε ούτε μία φορά το όνομα της ιδιωτικής εταιρείας που είχε αναλάβει το τεχνολογικό έργο.
Ούτε παρουσίασε τηλεοπτικά τους ανθρώπους που εργάζονταν μέσα στο στούντιο για την ηλεκτρονική επεξεργασία των αποτελεσμάτων.
Ο Δριμιώτης αποδίδει αυτή τη συμπεριφορά στην αρνητική στάση που, κατά την εκτίμησή του, υπήρχε τότε σε ορισμένους συνδικαλιστικούς κύκλους της δημόσιας τηλεόρασης απέναντι στον ιδιωτικό τομέα.
«Κάναμε έναν άθλο», επισημαίνει, εκφράζοντας την πικρία του για την απουσία δημόσιας αναγνώρισης.
Στη συζήτηση αναφέρεται από τον Τέρενς και η Αμαλία Μαρκάτζη, η οποία εργαζόταν στον υπολογιστή και τροφοδοτούσε την τηλεοπτική παρουσίαση με αποτελέσματα.
Μαζί της βρισκόταν ο Γιώργος, γιος του Τέρενς Κουίκ, ο οποίος συμμετείχε στη διαδικασία ενημέρωσης του εκλογικού χάρτη.
Όπως θυμούνται οι συνομιλητές, ούτε αυτοί οι άνθρωποι παρουσιάστηκαν στους τηλεθεατές.
Ο Δριμιώτης αναφέρει ότι το παράπονό του είχε καταγραφεί και στο βιβλίο του, ενώ σχετικό σχόλιο είχε κάνει και ο δημοσιογράφος Γιάννης Μαρίνος.
«Βάλαμε τους υπολογιστές στο τελευταίο ελληνικό σπίτι»
Αυτή είναι ίσως η φράση που συνοψίζει καλύτερα την ιστορική σημασία εκείνης της εκλογικής βραδιάς.
«Βάλαμε τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές στο τελευταίο ελληνικό σπίτι. Εκείνη την ημέρα κερδίσαμε τον κόσμο», λέει ο Ανδρέας Δριμιώτης.
Το 1981 ο προσωπικός υπολογιστής ήταν ακόμη κάτι σχεδόν άγνωστο για τη μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων.
Η πληροφορική συνδεόταν κυρίως με μεγάλες επιχειρήσεις, τράπεζες, επιστημονικά ιδρύματα και εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Η τηλεοπτική μετάδοση των εκλογικών αποτελεσμάτων έδειξε για πρώτη φορά σε τόσο ευρύ κοινό ότι ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής μπορούσε να επεξεργαστεί τεράστιο όγκο πληροφοριών και να προσφέρει άμεσα χρήσιμα αποτελέσματα.
Δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό επίτευγμα.
Ήταν μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονταν την τεχνολογία.
Ο Δριμιώτης αναφέρεται και στα ιδιαίτερα θετικά σχόλια του Τύπου της εποχής, τα οποία έχει συγκεντρώσει στο βιβλίο του για τις εκλογικές νύχτες.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, οι εφημερίδες επαίνεσαν τόσο την τεχνολογική καινοτομία όσο και την τηλεοπτική παραγωγή.
Από τα τερματικά του 1981 στα σύγχρονα ψηφιακά συστήματα
Σήμερα τα εκλογικά αποτελέσματα μεταδίδονται με ταχύτητες που το 1981 θα φάνταζαν αδιανόητες.
Οι ψηφιακές συσκευές, τα δίκτυα δεδομένων, τα εξελιγμένα λογισμικά και τα συστήματα ασφαλούς μετάδοσης έχουν μεταμορφώσει την εκλογική διαδικασία.
Όμως ο Ανδρέας Δριμιώτης επιμένει σε μια ουσιαστική διάκριση.
Η τεχνολογία έχει αλλάξει. Η βασική αρχιτεκτονική της αξιοπιστίας, όμως, παραμένει η ίδια: επίσημη καταγραφή, διαβίβαση, διασταύρωση και δυνατότητα ελέγχου.
Αυτό, κατά την άποψή του, αποτελεί τη σημαντικότερη παρακαταθήκη του εγχειρήματος του 1981.
Η ταχύτητα από μόνη της δεν αρκεί.
Η εκλογική διαδικασία οφείλει να είναι και ελέγξιμη, διαφανής και αξιόπιστη.
Και ακριβώς αυτή η λογική αποτέλεσε τον πυρήνα του αρχικού σχεδιασμού.
Σαράντα πέντε χρόνια μετά, δύο πρωταγωνιστές θυμούνται
Η συνομιλία ολοκληρώθηκε με έναν απρόσμενα συμβολικό τρόπο.
Η κακοκαιρία επηρέασε την ποιότητα της διαδικτυακής σύνδεσης και η εικόνα του Ανδρέα Δριμιώτη άρχισε να παρουσιάζει προβλήματα, όπως και ο ήχος.
Έτσι, μια συζήτηση για την τεχνολογική επανάσταση του 1981 ολοκληρώθηκε εξαιτίας μιας σύγχρονης τεχνικής δυσκολίας.
Ο Τέρενς Κουίκ ευχαρίστησε τον συνομιλητή του για όσα είχε προσφέρει στη μετάδοση των εκλογικών αποτελεσμάτων και, κατ’ επέκταση, στην ελληνική τηλεόραση.
Ο Δριμιώτης ανταπέδωσε, επισημαίνοντας ότι η τεχνολογική υποδομή ήταν μόνο η μία πλευρά της επιτυχίας.
«Εγώ έστησα τις υποδομές, αλλά εσείς κάνατε την παραγωγή», είπε.
Μια φράση που αποτυπώνει τη συνεργασία τεχνικών, δημοσιογράφων, σκηνοθετών και παραγωγών σε μια από τις πιο καθοριστικές στιγμές της ελληνικής τηλεοπτικής ιστορίας.
Γιατί η 18η Οκτωβρίου 1981 δεν ήταν μόνο η ημέρα που το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου ανέβηκε στην εξουσία.
Ήταν και η βραδιά που οι Έλληνες τηλεθεατές είδαν την τεχνολογία να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ενημερώνονταν για τις εκλογές.
Ο πράσινος χάρτης έγινε σύμβολο μιας πολιτικής εποχής. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές έγιναν σύμβολο μιας νέας εποχής στην ενημέρωση.
Και πίσω από αυτή τη διπλή αλλαγή βρίσκονταν άνθρωποι που τόλμησαν να κάνουν κάτι που μέχρι τότε δεν είχε ξαναγίνει με αυτόν τον τρόπο στην Ελλάδα.
Σαράντα πέντε χρόνια αργότερα, ο Ανδρέας Δριμιώτης και ο Τέρενς Κουίκ δεν θυμούνται απλώς μια εκλογική βραδιά. Θυμούνται τη στιγμή που η ελληνική τηλεόραση συνάντησε το μέλλον.
