Σε έναν αμπελώνα στη Σαντορίνη, ο οινοποιός Γιάννης Μπουτάρης δείχνει ένα ξεραμένο αμπέλι διαμορφωμένο σε σχήμα «κουλούρας», την παραδοσιακή μορφή που προστατεύει τα σταφύλια από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο. Το φυτό άντεξε για 90 χρόνια, όμως τελικά δεν κατάφερε να επιβιώσει από την παρατεταμένη ζέστη και την ξηρασία.
Η τύχη του αναδεικνύει ένα ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα στη Σαντορίνη, όπου οι περιορισμένες βροχοπτώσεις και οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες της περιόδου 2023-2025 έχουν αυξήσει την τιμή των σταφυλιών, έχουν μειώσει δραστικά την παραγωγή κρασιού και έχουν εντείνει τις ανησυχίες για την επάρκεια νερού – ένα ζήτημα που επηρεάζει μεγάλο μέρος της Ελλάδας, καθώς η κλιματική αλλαγή κάνει τα καλοκαίρια θερμότερα και τις βροχοπτώσεις πιο ακανόνιστες.
«Η έλλειψη βροχής, σε συνδυασμό με τη μειωμένη καλλιέργεια τα τελευταία δύο χρόνια, έχει οδηγήσει αυτά τα παλιά αμπέλια να πεθαίνουν πραγματικά», δήλωσε ο Μπουτάρης, του οποίου το οινοποιείο διαθέτει δικούς του αμπελώνες, ενώ προμηθεύεται και σταφύλια από άλλους παραγωγούς, μεταξύ των οποίων και από τον αμπελώνα με τα ξεραμένα κλήματα.
«Το βασικό για το οινοποιείο μας είναι ότι δεν εγκαταλείπουμε την παράδοση… Προσαρμόζουμε όμως τον αμπελώνα στις νέες συνθήκες».
Οι αρχαίοι αμπελώνες της Ελλάδας δοκιμάζουν νέες τεχνικές
Ο Μπουτάρης, οινοποιός έκτης γενιάς και επικεφαλής του οινοποιείου Domaine Sigalas, που πλέον ανήκει στην οικογένεια οινοποιείων Kir-Yianni, συμμετέχει σε πιλοτικό πρόγραμμα μαζί με τις τοπικές αρχές και επιστήμονες για τη χρήση επεξεργασμένων λυμάτων από κατοικίες και ξενοδοχεία με στόχο την άρδευση των αμπελιών.
Όπως επισημαίνουν, η πρακτική αυτή, η οποία εφαρμόζεται και στην Καλιφόρνια, θα μπορούσε να αποδειχθεί πιο βιώσιμη και ενεργειακά αποδοτική από την άντληση νερού μέσω των δαπανηρών μονάδων αφαλάτωσης.
Παράλληλα, ο Μπουτάρης δοκιμάζει τη φύτευση των αμπελιών σε σειρές αντί της παραδοσιακής διάσπαρτης διάταξης, ώστε να γίνεται πιο αποτελεσματική η άρδευση. Εξετάζει επίσης την αξιοποίηση τεχνολογίας συλλογής ατμοσφαιρικού νερού, η οποία δεσμεύει την υγρασία του αέρα σε υδρογέλες και στη συνέχεια την απελευθερώνει ως νερό με τη βοήθεια θερμότητας που παράγεται από ηλιακά πάνελ.
Οι αμπελουργοί βρίσκονται στο επίκεντρο μιας ευρύτερης μάχης για τη γη και τους υδάτινους πόρους στην Ελλάδα.
Τους θερμούς μήνες, όταν εκατομμύρια τουρίστες κατακλύζουν νησιά όπως η Σαντορίνη, αγρότες, ξενοδόχοι και επιχειρήσεις με πισίνες ανταγωνίζονται για το ολοένα και πιο περιορισμένο διαθέσιμο νερό.
Η παραγωγή του φημισμένου Ασύρτικου της Σαντορίνης μειώθηκε από 2.500 μετρικούς τόνους το 2022 σε μόλις 500 τόνους πέρυσι. Οι οινοποιοί πληρώνουν πλέον τους παραγωγούς έως και 10 ευρώ το κιλό για τα σταφύλια, τιμές που συναντώνται σε εύπορες οινοπαραγωγικές περιοχές όπως η Καμπανία της Γαλλίας. Αντίθετα, στη βόρεια Ελλάδα, όπου οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες, το κιλό πωλείται μόλις προς 80 λεπτά.
«Η Σαντορίνη έφτασε σε οριακές συνθήκες το 2023 και το 2024», δήλωσε ο Στέφανος Κουνδούρας, καθηγητής Αμπελουργίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Όπως είπε, οι θερμοκρασίες των τελευταίων ετών ήταν οι υψηλότερες που έχουν καταγραφεί εδώ και 60 χρόνια.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι ο αμπελοοινικός τομέας ενδέχεται να καταστεί λιγότερο βιώσιμος σε ολόκληρη την Ευρώπη, ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου, εφόσον συνεχιστεί η άνοδος της θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων.
«Ήδη παρατηρούμε προβλήματα στην ποιότητα και στον ιδιαίτερο χαρακτήρα των κρασιών», ανέφερε.
Ο οινοποιός Γιάννης Παπαοικονόμου σχεδιάζει επίσης να συμμετάσχει στο πρόγραμμα αξιοποίησης επεξεργασμένων λυμάτων για την άρδευση των εξάχρονων αμπελιών του.
Παράλληλα, εφαρμόζει και άλλες τεχνικές, όπως σύστημα υπόγειας άρδευσης, το οποίο διοχετεύει το νερό κάτω από την επιφάνεια του εδάφους ώστε να περιορίζεται η εξάτμιση, καθώς και νέα συστήματα υποστύλωσης των αμπελιών που επιτρέπουν πιο αποδοτική άρδευση.
«Πρέπει να προσαρμοστούμε και να προχωρήσουμε με έναν νέο τρόπο σκέψης και, ξέρετε, να βρούμε μια διέξοδο», κατέληξε.
(Κείμενο και φωτογραφίες: Reuters)
