Σε μία από τις πιο σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς στον χώρο των πολεοδομικών υπηρεσιών εξελίσσεται η έρευνα της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ., με έξι βασικούς κατηγορούμενους να έχουν ήδη οδηγηθεί στη φυλακή, ακόμη περίπου 30 πρόσωπα να περιλαμβάνονται στη δικογραφία και δύο γενικούς γραμματείς υπουργείων να έχουν παραιτηθεί μέσα σε λίγα 24ωρα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται πολεοδομικές υπηρεσίες της Αττικής, πρόσωπα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, υπάλληλοι της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και ιδιώτες μηχανικοί, με τις Αρχές να εξετάζουν εάν το δίκτυο είχε μεγαλύτερη γεωγραφική και υπηρεσιακή διασπορά.
Η υπόθεση της διαφθοράς στις Πολεοδομίες δεν είναι πλέον απλώς μία ακόμη δικογραφία για «γρηγορόσημα». Είναι μία υπόθεση που, όσο ξετυλίγεται, δείχνει να φωτίζει έναν ολόκληρο μηχανισμό εξυπηρετήσεων, παρεμβάσεων, τακτοποιήσεων και υπόγειων συναλλαγών γύρω από οικοδομικές άδειες, αυθαίρετα, πρόστιμα, γνωμοδοτήσεις και πολεοδομικές εκκρεμότητες.
Μέχρι στιγμής, ο απολογισμός είναι βαρύς: έξι συλλήψεις, έξι προφυλακίσεις, δικογραφία περίπου 3.500 σελίδων, δεκάδες ακόμη πρόσωπα που εξετάζονται για πιθανή εμπλοκή και χρηματικά ποσά που, σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, έφταναν ακόμη και τις 30.000 ευρώ ανά υπόθεση. Στις έρευνες φέρεται να έχουν κατασχεθεί περισσότερα από 300.000 ευρώ, μαζί με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, χειρόγραφες σημειώσεις και άλλο υλικό που αξιολογείται από τις Αρχές.
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκονται, σύμφωνα με τη δικογραφία και τα μέχρι τώρα δημοσιευμένα στοιχεία, υπηρεσίες δόμησης στην Αττική, με αναφορές σε Κηφισιά, Μαρούσι και Γαλάτσι, καθώς και στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής και στο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής Κεντρικού Τομέα Αθηνών. Παράλληλα, οι πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί δείχνουν ότι οι Αρχές εξετάζουν και άλλες διαδρομές, ακόμη και υποθέσεις με σύνδεση εκτός του στενού πυρήνα της Αθήνας, όπως η Μύκονος, χωρίς ωστόσο να έχουν δημοσιοποιηθεί ονόματα για πρόσωπα πέραν όσων ήδη εμφανίζονται στη δικογραφία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά, η φερόμενη οργάνωση είχε ιεραρχική δομή και διακριτούς ρόλους. Κεντρικό ρόλο αποδίδεται σε ανδρόγυνο, το οποίο φέρεται να αξιοποιούσε πολυετή γνώση των πολεοδομικών διαδικασιών, υπηρεσιακές διασυνδέσεις και θέσεις-κλειδιά. Ο 59χρονος σύζυγος εμφανίζεται στη δικογραφία ως πρόσωπο με πολυετή εμπειρία στην Πολεοδομία Κηφισιάς και με ρόλο «διευθετητή» σε υποθέσεις πολεοδομικού ενδιαφέροντος. Η 50χρονη σύζυγός του φέρεται να κατείχε υψηλή διοικητική θέση στον Δήμο Γαλατσίου και, παράλληλα, να προήδρευε σε Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, γεγονός που, κατά τις Αρχές, της έδινε δυνατότητα παρέμβασης σε κρίσιμες γνωμοδοτήσεις.
Δίπλα τους, σύμφωνα πάντα με τη δικογραφία, φέρονται να κινούνταν υπάλληλοι Υπηρεσιών Δόμησης, πρόσωπα με πρόσβαση σε φακέλους οικοδομικών αδειών, στέλεχος της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και ιδιώτης μηχανικός. Στο μικροσκόπιο βρίσκονται επίσης μηχανικοί, αρχιτέκτονες, επιχειρηματίες και δημόσιοι υπάλληλοι που φέρονται να είχαν είτε ενεργό είτε περιφερειακό ρόλο στο δίκτυο. Για όσα πρόσωπα δεν έχουν κατονομαστεί επισήμως ή δεν έχουν δημοσιοποιηθεί τα στοιχεία τους από έγκυρες πηγές, η αναφορά γίνεται μόνο με ιδιότητες, όπως επιβάλλει και το τεκμήριο αθωότητας.
Η μέθοδος που περιγράφεται στη δικογραφία είχε όλα τα χαρακτηριστικά οργανωμένου μηχανισμού. Οι εμπλεκόμενοι φέρονται να αναλάμβαναν την προώθηση ή την «τακτοποίηση» φακέλων που αφορούσαν οικοδομικές άδειες, αυθαίρετες κατασκευές, μείωση ή απαλοιφή προστίμων, θετικές γνωμοδοτήσεις και αρχειοθέτηση καταγγελιών για πολεοδομικές παραβάσεις. Οι συναντήσεις, σύμφωνα με τις Αρχές, γίνονταν σε καφετέριες, πάρκινγκ, οχήματα και άλλους δημόσιους χώρους, ενώ στις συνομιλίες χρησιμοποιούνταν συνθηματικές λέξεις για τα χρήματα, όπως «καφές», «εργαλεία», «σχέδια» και «χαρτιά».
Η σημερινή εξέλιξη έρχεται από τις νέες αποκαλύψεις που δημοσιεύει η κυριακάτικη εφημερίδα «Πρώτο Θέμα», με την υπογραφή Βασίλη Κόκκαλη και Μαριάννας Τζάννε μέσα από αποσπάσματα της δικογραφίας και διαλόγους που αποδίδονται στα μέλη του κυκλώματος. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η υπόθεση λαμβάνει μεγαλύτερες διαστάσεις, καθώς περιγράφεται δράση σε πολεοδομικές υπηρεσίες της Αθήνας, αναφορές ακόμη και σε υποθέσεις της Μυκόνου, αλλά και εμπλοκή προσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον τρόπο με τον οποίο το φερόμενο δίκτυο χειριζόταν φακέλους με σοβαρό οικονομικό αντικείμενο.
Στο ίδιο δημοσίευμα περιγράφεται χαρακτηριστική υπόθεση δωροληψίας ύψους 30.000 ευρώ, που φέρεται να συνδέεται με την έκδοση θετικής γνωμοδότησης για ακίνητο στον Κεραμεικό. Η υπόθεση, κατά τη δικογραφία, φέρεται να αφορούσε παρέμβαση σε διαδικασίες όπου είχαν ρόλο υπηρεσίες και συμβούλια που γνωμοδοτούν για πολεοδομικά και αρχιτεκτονικά ζητήματα. Σε άλλη συνομιλία που φέρεται να περιλαμβάνεται στη δικογραφία, ακούγεται η φράση «θα τον βαρέσουμε στ’ αυτιά», η οποία, κατά τις Αρχές, αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι εμπλεκόμενοι υπολόγιζαν τα οικονομικά ανταλλάγματα για να «περάσουν» υποθέσεις που κανονικά θα έπρεπε να ελεγχθούν υπηρεσιακά.
Οι σημερινές αποκαλύψεις προσθέτουν και ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο: ότι η δράση δεν περιοριζόταν μόνο στη φυσική διαχείριση φακέλων, αλλά φέρεται να περιλάμβανε και παρεμβάσεις σε ψηφιακά συστήματα ή στοιχεία ακινήτων, όπου αυτό ήταν εφικτό. Εάν αυτό επιβεβαιωθεί πλήρως από την ανάκριση, τότε η υπόθεση δεν θα αφορά μόνο χρηματισμό υπαλλήλων ή παράνομες διευκολύνσεις, αλλά και πιθανή αλλοίωση υπηρεσιακών δεδομένων, δηλαδή ένα βαθύτερο πρόβλημα ελέγχου και ασφάλειας μέσα στον ίδιο τον μηχανισμό των πολεοδομικών υπηρεσιών.
Το πολιτικό σκέλος της υπόθεσης άνοιξε με δύο παραιτήσεις γενικών γραμματέων. Πρώτος παραιτήθηκε ο Ευθύμιος Μπακογιάννης από τη θέση του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του υπουργείου Περιβάλλοντος, επικαλούμενος προσωπικούς λόγους. Η παραίτηση για λόγους ευθιξίας ήρθε στον απόηχο των αποκαλύψεων, καθώς δημοσιεύματα ανέφεραν ότι συγγενικά του πρόσωπα περιλαμβάνονται στους συλληφθέντες. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, απέδωσε την παραίτηση σε προσωπικούς λόγους, χωρίς να συνδέει θεσμικά τον ίδιο με την ποινική υπόθεση.
Ακολούθησε η παραίτηση του Γιώργου Διδασκάλου από τη θέση του γενικού γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού. Και αυτή η παραίτηση ήρθε με φόντο το σκάνδαλο των πολεοδομιών, προκαλώντας νέα πολιτικά ερωτήματα. Ο ίδιος ο κ. Διδασκάλου έχει απορρίψει δημόσια οποιαδήποτε σύνδεση της αποχώρησής του με την υπόθεση, υποστηρίζοντας ότι η παραίτηση εντάσσεται σε διαδικασία ανανέωσης γενικών γραμματέων.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποιοι συνελήφθησαν, αλλά πόσο βαθιά μπορεί να φτάσει η έρευνα. Οι έξι βασικοί κατηγορούμενοι βρίσκονται ήδη προσωρινά κρατούμενοι, όμως η δικογραφία περιλαμβάνει και άλλα πρόσωπα που αξιολογούνται από τις Αρχές. Ανάμεσά τους, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, περιλαμβάνονται δημόσιοι υπάλληλοι, ιδιώτες μηχανικοί, αρχιτέκτονες και επιχειρηματίες. Η έρευνα εστιάζει στο εάν υπήρχε σταθερό δίκτυο συναλλαγών ή περιστασιακές συνεργασίες ανά υπόθεση.
Η υπόθεση έρχεται σε μία περίοδο που η κυβέρνηση και η Τοπική Αυτοδιοίκηση συγκρούονται για το μέλλον των Υπηρεσιών Δόμησης. Οι δήμοι αντιδρούν στην προοπτική αφαίρεσης ή κεντρικοποίησης αρμοδιοτήτων, ενώ η κυβέρνηση προωθεί αλλαγές με στόχο έναν πιο ενιαίο μηχανισμό ελέγχου. Το σκάνδαλο, όμως, αλλάζει τους όρους της συζήτησης: δεν πρόκειται πλέον μόνο για διοικητική μεταρρύθμιση, αλλά για ζήτημα διαφάνειας, ελέγχου, λογοδοσίας και προστασίας του δημόσιου συμφέροντος.
Η απάντηση θα δοθεί από την ανάκριση, τις απολογίες, την αξιολόγηση των κατασχεθέντων στοιχείων και την περαιτέρω έρευνα της ΕΛ.ΑΣ. Προς το παρόν, όμως, η εικόνα είναι ήδη βαριά: ένα κύκλωμα με πρόσβαση σε κρίσιμες υπηρεσίες, έξι προφυλακισμένοι, δεκάδες πρόσωπα στο κάδρο, δύο παραιτήσεις γενικών γραμματέων και μία δημόσια διοίκηση που βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με το πιο παλιό και πιο δύσκολο ερώτημα: ποιος ελέγχει τελικά εκείνους που ελέγχουν τη δόμηση στη χώρα;
