Η Ελλάδα μικραίνει. Και αυτό δεν είναι πια μια ψυχρή στατιστική διαπίστωση, αλλά μια σκληρή πραγματικότητα που φαίνεται πρώτα στα χωριά, στα ακριτικά νησιά, στα σχολεία με όλο και λιγότερα παιδιά, στις γειτονιές όπου οι νέες οικογένειες έχουν γίνει εξαίρεση. Στην ημερίδα που έγινε στη Χίο για το δημογραφικό πρόβλημα, με επίκεντρο τη Χίο, τα Ψαρά και τις Οινούσσες, ειπώθηκε ίσως η πιο τρομακτική φράση: σε πολλές περιοχές της ελληνικής περιφέρειας δεν υπάρχουν πλέον ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας. Δηλαδή δεν μιλάμε απλώς για λιγότερες γεννήσεις. Μιλάμε για τόπους όπου δεν υπάρχουν πια οι άνθρωποι που θα μπορούσαν να κάνουν παιδιά.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Το 2024 στην Ελλάδα αναλογούσαν 185 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, αριθμός που δείχνει με τον πιο καθαρό τρόπο το αρνητικό ισοζύγιο. Ο δείκτης γονιμότητας έχει πέσει από 2,4 γεννήσεις ανά γυναίκα το 1970 σε μόλις 1,24 το 2024. Στη Χίο καταγράφεται μείωση μαθητικού πληθυσμού, ενώ σε Οινούσσες και Ψαρά οι μόνιμοι κάτοικοι είναι πλέον λίγες εκατοντάδες. Αυτή είναι η εικόνα μιας χώρας που γερνά, αδειάζει στην περιφέρεια και συγκεντρώνεται ασφυκτικά στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Το πρόβλημα δεν λύνεται με ευχές
Στην ημερίδα υπογραμμίστηκε ότι χρειάζονται συντονισμένες πολιτικές από το κράτος, την Αυτοδιοίκηση, τους επιστήμονες και τις τοπικές κοινωνίες. Όμως η αλήθεια είναι ότι το δημογραφικό δεν θα λυθεί ούτε με μία ημερίδα ούτε με ένα επίδομα. Τα επιδόματα βοηθούν, ειδικά σε δύσκολες εποχές, αλλά δεν αρκούν. Για να κάνει ένα νέο ζευγάρι παιδί, χρειάζεται δουλειά με αξιοπρεπή μισθό, στέγη που να μπορεί να πληρωθεί, παιδικούς σταθμούς, σχολεία, γιατρούς, μετακινήσεις, ασφάλεια και προοπτική.
Τι πρέπει πραγματικά να γίνει
Η Ελλάδα χρειάζεται εθνικό σχέδιο δεκαετίας. Φορολογική ανάσα για οικογένειες με παιδιά. Γενναία στήριξη για δεύτερο και τρίτο παιδί. Στέγαση νέων ζευγαριών με πραγματικά χαμηλό ενοίκιο. Δωρεάν ή σχεδόν δωρεάν βρεφονηπιακούς σταθμούς παντού. Κίνητρα για γιατρούς, δασκάλους, επαγγελματίες και νέους εργαζόμενους να μείνουν ή να επιστρέψουν στην περιφέρεια. Υποδομές στα νησιά και στα χωριά, όχι μόνο το καλοκαίρι για τους τουρίστες, αλλά δώδεκα μήνες τον χρόνο για τους μόνιμους κατοίκους.
Το δημογραφικό είναι οικονομικό, κοινωνικό, εθνικό και γεωπολιτικό ζήτημα. Μια χώρα χωρίς παιδιά χάνει αύριο εργαζόμενους, στρατιώτες, μαθητές, γιατρούς, παραγωγή, ζωντάνια. Και κυρίως χάνει μέλλον. Αν δεν υπάρξει άμεσα πολιτική με βάθος και διάρκεια, τότε η φράση «χωριά χωρίς παιδιά» δεν θα είναι προειδοποίηση. Θα είναι η νέα τραγική κανονικότητα.
