Μπορεί οι Ευρωπαίοι να βλέπουν την ΕΕ ως «χώρο σταθερότητας σε έναν ταραγμένο κόσμο», όπως φαίνεται στο εαρινό Ευρωβαρόμετρο όμως παράλληλα τα ευρήματα δείχνουν μια κοινωνία που πιέζεται από το κόστος ζωής και τον πληθωρισμό και κινείται ανάμεσα στην αβεβαιότητα και την ελπίδα. Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι βαρύτερη. Αβεβαιότητα, άγχος, απογοήτευση και θυμός βρίσκονται πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ η σιγουριά, η ευτυχία και η ελπίδα υποχωρούν. Την ίδια στιγμή, το 43% των Ελλήνων δηλώνει ότι η ποιότητα ζωής του χειροτέρεψε τους τελευταίους 12 μήνες, έναντι 27% στην ΕΕ.
Στην Ευρώπη αν και απαισιόδοξοι ακόμη ελπίζουν, οι Έλληνες ζουν μες στο άγχος
Οι πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις έχουν εντείνει την απαισιοδοξία των Ευρωπαίων για το μέλλον του κόσμου: το 58% δηλώνει απαισιόδοξο και μόλις το 38% αισιόδοξο.
Παρ’ όλα αυτά, σε επίπεδο ΕΕ η ψυχολογία διατηρεί μια ισορροπία: το επικρατέστερο συναίσθημα είναι η αβεβαιότητα (44%), αλλά ακριβώς από πίσω έρχεται η ελπίδα (43%).
Στην Ελλάδα η ισορροπία αυτή δεν υπάρχει: κυριαρχούν η αβεβαιότητα (59%), το άγχος (50%) και η απογοήτευση (48%), ενώ η ελπίδα μένει πολύ πίσω, στο 36%. Η σιγουριά περιορίζεται στο 15% έναντι 33% στην ΕΕ και η ευτυχία στο 10% έναντι 22%, ενώ ο θυμός φτάνει το 31%, διπλάσιος του ευρωπαϊκού 15%.
Αξιοσημείωτο, ωστόσο, ότι η ανημπόρια είναι χαμηλότερη στην Ελλάδα (16% έναντι 23%) και η αποφασιστικότητα σχεδόν ίδια (22% έναντι 21%): η ελληνική εικόνα είναι βαριά, αλλά δεν μεταφράζεται σε παραίτηση.
Η ίδια διαφοροποίηση αποτυπώνεται και στην αισιοδοξία για το μέλλον. Για την πορεία της ΕΕ, στην ΕΕ27 οι αισιόδοξοι υπερτερούν (59% έναντι 37%)· στην Ελλάδα η σχέση αντιστρέφεται (44% έναντι 54%).
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόκλιση για το μέλλον της ίδιας της χώρας: στην ΕΕ οι αισιόδοξοι φτάνουν το 58%, στην Ελλάδα μόλις το 40%. Πιο κοντά στον μέσο όρο κινείται η Ελλάδα μόνο στα προσωπικά ερωτήματα: για την οικογένεια και τον εαυτό τους, το 71% δηλώνει αισιόδοξο, έναντι 76% στην ΕΕ.
Η Ευρώπη ως καταφύγιο, αλλά όχι χωρίς επιφυλάξεις
Παρά την απαισιοδοξία, η ΕΕ εξακολουθεί να αναγνωρίζεται ως σημείο σταθερότητας. Το 75% των Ευρωπαίων συμφωνεί ότι αποτελεί «χώρο σταθερότητας σε έναν ταραγμένο κόσμο», ποσοστό αυξημένο κατά 8 μονάδες σε σχέση με το φθινόπωρο του 2025. Στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι 71% και στην Κύπρο 69%.
Από αυτή την ανάγκη προκύπτει και μια σαφής προσδοκία για περισσότερη Ευρώπη, εντονότερη στην Ελλάδα. Ενώ στην ΕΕ το 68% θεωρεί ότι ο ρόλος της Ένωσης στην προστασία των πολιτών από παγκόσμιες κρίσεις πρέπει να ενισχυθεί, στην Ελλάδα το ποσοστό φτάνει το 81% και στην Κύπρο το 92%.
Παρόμοια εικόνα και στο αίτημα για περισσότερα μέσα (73% στην ΕΕ, 82% στην Ελλάδα), ενώ για την ενότητα των κρατών μελών και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου η Ελλάδα αγγίζει το 92% και στα δύο, έναντι 90% του μέσου όρου.
«Εν μέσω παγκόσμιας αβεβαιότητας, οι Ευρωπαίοι βλέπουν όλο και περισσότερο την Ευρωπαϊκή Ένωση ως φάρο σταθερότητας», δήλωσε η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, σημειώνοντας ότι η εμπιστοσύνη αυτή «συνοδεύεται από μια σαφή προσδοκία: να ενεργήσουμε αποφασιστικά για να εξασφαλίσουμε ασφάλεια, ευημερία και ευκαιρίες για τους πολίτες μας».
Η προσδοκία, όμως, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε θετική αποτίμηση. Το 74% των Ευρωπαίων θεωρεί επωφελή τη συμμετοχή της χώρας του στην ΕΕ ιστορικό υψηλό από το 1983, όταν τέθηκε για πρώτη φορά το ερώτημα.
Στην Ελλάδα όμως το ποσοστό υπολείπεται αισθητά, στο 63%, με σχεδόν έναν στους τρεις (32%) να θεωρεί ότι η χώρα δεν ωφελήθηκε, έναντι 21% στην ΕΕ· στην Κύπρο φτάνει το 77%.
Ως προς το γιατί θεωρείται επωφελής, Έλληνες και Ευρωπαίοι συγκλίνουν: κορυφαίος λόγος είναι η συμβολή της ΕΕ στην ειρήνη και την ασφάλεια (44% στην Ελλάδα, 40% στην ΕΕ).
Πρώτα η οικονομία, μετά η άμυνα
Για να ενισχύσει τη θέση της στον κόσμο, οι Ευρωπαίοι θεωρούν ότι η ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί πρώτα στην άμυνα και την ασφάλεια (39%) και στην ενεργειακή ανεξαρτησία (35%). Στην Ελλάδα η ιεράρχηση αντιστρέφεται: πρώτη έρχεται η ανταγωνιστικότητα, η οικονομία και η βιομηχανία με 42%, δέκα μονάδες πάνω από τον μέσο όρο, και ακολουθούν η άμυνα (37%) και η ενέργεια (32%).
Ξεχωρίζει επίσης η έμφαση στο δημογραφικό, τη μετανάστευση και τη γήρανση (28% έναντι 17%) και στην επισιτιστική ασφάλεια (27% έναντι 23%). Ακόμη και όταν συζητείται ο ρόλος της ΕΕ στον κόσμο, δηλαδή, οι Έλληνες βάζουν την οικονομία πάνω από την άμυνα.
Ποιότητα ζωής: το ελληνικό χάσμα
Η οικονομική πίεση αποτυπώνεται καθαρά στην ικανοποίηση από την ποιότητα ζωής: ικανοποιημένο δηλώνει το 83% στην ΕΕ, έναντι μόλις 63% στην Ελλάδα. Η ικανοποίηση μειώνεται έντονα με την ηλικία στους άνω των 55 ετών μόλις 52% έναντι 80% στην ΕΕ ενώ οι νέοι 15-24 ετών βρίσκονται κοντά στον μέσο όρο (88% έναντι 92%).
Πιο βαριά είναι η εικόνα της εξέλιξης: το 43% δηλώνει ότι η ποιότητα ζωής του χειροτέρεψε τον τελευταίο χρόνο (έναντι 27% στην ΕΕ), ποσοστό που φτάνει το 53% στους άνω των 55. Η ανησυχία επεκτείνεται στο μέλλον: το 37% αναμένει πτώση του βιοτικού του επιπέδου, έναντι 29% στην ΕΕ.
Το βάρος φαίνεται και στο τι θεωρούν σημαντικό για μια καλή ζωή. Σε όλες σχεδόν τις συνιστώσες οι Έλληνες δίνουν ποσοστά πολύ υψηλότερα του μέσου όρου, με πρώτη την οικονομική κατάσταση (72% έναντι 49%), ακολουθούμενη από την ποιότητα και προσβασιμότητα της υγειονομικής περίθαλψης (68% έναντι 46%) και τη σωματική και ψυχική υγεία (66% έναντι 51%).
Ψηλά στις προτεραιότητες και η διασφάλιση θέσεων εργασίας και οι εργασιακές συνθήκες (60% έναντι 38% στην ΕΕ).
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι πρόκειται για μια κοινωνία που θεωρεί σχεδόν τα πάντα κρίσιμα και ταυτόχρονα ελλειμματικά.
Το ίδιο και στο τι θα βελτίωνε τη ζωή τους: πρώτη και με μεγάλη διαφορά η οικονομική κατάσταση (61% έναντι 42%), η μεγαλύτερη απόκλιση όλου του πίνακα. Παρ’ όλα αυτά, οι Έλληνες θεωρούν την ποιότητα ζωής στην ΕΕ ανώτερη από εκείνη των ΗΠΑ (47% καλύτερη έναντι 39%) και της Κίνας (55% έναντι 31%).
Κόστος ζωής, υγεία και φτώχεια στην κορυφή
Η αγωνία αυτή καθορίζει και τις προτεραιότητες για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Πρώτη ανησυχία παντού είναι ο πληθωρισμός και το κόστος ζωής (47% στην ΕΕ, 52% στην Ελλάδα).
Στην Ελλάδα όμως η πίεση είναι εντονότερη: ακολουθούν η οικονομία και η απασχόληση (51% έναντι 35%), η δημόσια υγεία (49% έναντι 30%) και η φτώχεια (45% έναντι 25%) τέσσερα θέματα στο 45% και άνω, όλα κοινωνικοοικονομικά.
Αντίθετα, η άμυνα της ΕΕ, τρίτη στην ΕΕ27 με 34%, στην Ελλάδα περιορίζεται στο 23%.
«Η Ευρώπη είναι μια μεγάλη οικονομική δύναμη», σχολίασε η Μέτσολα, σημειώνοντας ότι «είναι η στιγμή να αξιοποιήσουμε πλήρως όλες τις δυνατότητές μας, ώστε να πετύχουμε σαφείς βελτιώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών».
Τη ζητούν, αλλά δεν πείθονται
Εδώ αναδεικνύεται η βασική αντίφαση της φετινής έρευνας για την Ελλάδα. Οι Έλληνες ζητούν εμφατικά ισχυρότερους ευρωπαϊκούς θεσμούς το 77% θέλει πιο σημαντικό ρόλο για το Κοινοβούλιο, έναντι 60% στην ΕΕ – αλλά η εικόνα τους για τους θεσμούς και η ικανοποίησή τους από τη λειτουργία της δημοκρατίας στην ΕΕ παραμένουν χαμηλές. Η αποτύπωσή τους για το Κοινοβούλιο είναι αρνητική στο 31% (έναντι 20% στην ΕΕ), για την ίδια την ΕΕ αρνητική επίσης στο 31% (σχεδόν διπλάσια του 17%), ενώ μόλις το 39% δηλώνει ικανοποιημένο από τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία στην ΕΕ, είκοσι μονάδες κάτω από τον μέσο όρο του 59%.
Εκεί συμπυκνώνεται το ελληνικό παράδοξο. Μια κοινωνία πιεσμένη και ανήσυχη, που ζητά από την Ευρώπη περισσότερη προστασία και ισχυρότερο ρόλο, αλλά παραμένει επιφυλακτική απέναντι στους ίδιους τους θεσμούς της. Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται να απορρίπτει την ΕΕ· αντίθετα, στρέφεται προς αυτήν για περισσότερη προστασία. Το κάνει, όμως, μέσα από μια καθημερινότητα πολύ πιο πιεσμένη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
