Η τραγωδία Μαζωνάκη άνοιξε μια συζήτηση που θα έπρεπε να είχε γίνει πολύ νωρίτερα. Όχι μόνο για τις συνθήκες λειτουργίας ενός συγκεκριμένου ιατρείου, αλλά για ολόκληρο το σύστημα εποπτείας της ιδιωτικής υγείας στην Ελλάδα.
Πόσο συχνά ελέγχονται τα ιδιωτικά ιατρεία; Ποιος διαπιστώνει αν τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνται είναι νόμιμα και κατάλληλα; Ποιος ελέγχει αν μια ιατρική πράξη εκτελείται από πρόσωπο που διαθέτει την απαιτούμενη επιστημονική κατάρτιση; Και τι συμβαίνει όταν οι ελεγκτές βρίσκουν κλειστή την πόρτα;
Ας προσθέσουμε και ένα ακόμη ερώτημα: Πώς φτάσαμε να συζητάμε, εν έτει 2026, ακόμη και για υπνωτιστές στον χώρο της υγείας;
Η σύγκριση με άλλες χώρες δεν γίνεται για να υποστηρίξουμε ότι όλα λειτουργούν άψογα στο εξωτερικό. Γίνεται για να δούμε ποιοι μηχανισμοί υπάρχουν, τι εξουσίες διαθέτουν οι ελεγκτές και ποιες συνέπειες αντιμετωπίζουν όσοι παραβιάζουν τους κανόνες.
Η Ελλάδα: 16.500 δομές και περίπου 134 έλεγχοι τον μήνα
Σύμφωνα με στοιχεία, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών έχει στη δικαιοδοσία του περίπου 16.500 ιδιωτικά ιατρεία, πολυιατρεία και διαγνωστικά κέντρα.
Ο πρόεδρός του, Γιώργος Πατούλης, δήλωσε ότι από το 2021 έχουν πραγματοποιηθεί 8.889 έλεγχοι. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 134 τον μήνα.
Ο αριθμός από μόνος του δεν αποδεικνύει ότι μια δομή δεν ελέγχθηκε ποτέ, καθώς ενδέχεται να υπάρχουν επανέλεγχοι. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη να δημοσιοποιούνται η συχνότητα, το αντικείμενο και τα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων.
Στην περίπτωση του ιατρείου του Κολωνακίου, ο κ. Πατούλης δήλωσε στην ΕΡΤ ότι είχαν πραγματοποιηθεί δύο έλεγχοι και ότι δεν είχε διαπιστωθεί η παρουσία μηχανήματος πλασμαφαίρεσης.
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος: τι αξία έχει ένας έλεγχος εάν δεν μπορεί να διαπιστώσει τι πραγματικά συμβαίνει μέσα σε έναν χώρο παροχής ιατρικών υπηρεσιών;
Βρετανία: Ο ελεγκτής μπορεί να εμφανιστεί χωρίς προειδοποίηση
Οι επιθεωρήσεις μπορεί να είναι προγραμματισμένες ή αιφνιδιαστικές. Η ίδια η CQC αναφέρει ότι η πλειονότητα των επιθεωρήσεών της πραγματοποιείται χωρίς προειδοποίηση, ώστε οι ελεγκτές να διαπιστώνουν την πραγματική καθημερινή λειτουργία μιας δομής.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται σε μια απλή σύσταση.
Η CQC προβλέπει, μεταξύ άλλων:
Σταθερό πρόστιμο 4.000 λιρών για παροχή ρυθμιζόμενης υπηρεσίας χωρίς την απαιτούμενη εγγραφή.
Πρόστιμο 300 λιρών για παρεμπόδιση εισόδου και επιθεώρησης, στο πλαίσιο της διαδικασίας σταθερών προστίμων.
Δικαστικό πρόστιμο έως 2.500 λίρες για παρεμπόδιση επιθεώρησης.
Για σοβαρότερες παραβάσεις, ποινική δίωξη, ενδεχομένως απεριόριστο δικαστικό πρόστιμο και, όπου προβλέπεται, φυλάκιση.
Η αναστολή ή ακύρωση της εγγραφής μπορεί επίσης να οδηγήσει σε διακοπή της δραστηριότητας. Τα παραπάνω ποσά δεν επιβάλλονται σωρευτικά ή αυτομάτως σε κάθε περίπτωση.
Επιπλέον, τα πορίσματα των επιθεωρήσεων δημοσιοποιούνται, ώστε ο ασθενής να μπορεί να πληροφορηθεί τι έχει διαπιστωθεί για μια υπηρεσία.
ΗΠΑ: Αν αρνηθείς την είσοδο στον ελεγκτή, μπορεί να χάσεις τη συμμετοχή στο Medicare
Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υπάρχει μία ενιαία αρχή για όλα τα ιδιωτικά ιατρεία. Οι πολιτείες ρυθμίζουν την άσκηση της ιατρικής και την αδειοδότηση εγκαταστάσεων, ενώ ομοσπονδιακοί φορείς ελέγχουν συγκεκριμένες κατηγορίες υπηρεσιών.
Για τα νοσοκομεία που υπάγονται στους σχετικούς ομοσπονδιακούς κανόνες, οι επιθεωρήσεις είναι απροειδοποίητες. Μπορούν να γίνουν ακόμη και εκτός του συνηθισμένου ωραρίου.
Εάν ένα νοσοκομείο αρνηθεί την άμεση πρόσβαση σε εξουσιοδοτημένο ελεγκτή, η συμφωνία συμμετοχής του στο Medicare μπορεί να τερματιστεί.
Πρόκειται για εξαιρετικά σοβαρή οικονομική και λειτουργική συνέπεια, επειδή μπορεί να αποκλείσει μια μονάδα από αποζημιώσεις του συγκεκριμένου ομοσπονδιακού προγράμματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ιδιωτικό ιατρείο στις ΗΠΑ υπόκειται ακριβώς στους ίδιους κανόνες. Οι αρμοδιότητες και οι ποινές διαφέρουν ανά πολιτεία και κατηγορία εγκατάστασης.
Κύπρος: Έλεγχος ακόμη και της λειτουργίας των μηχανημάτων
Η Κύπρος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική συζήτηση.
Ο περί Ιδιωτικών Νοσηλευτηρίων Νόμος 90(I)/2001 προβλέπει κρατικό Έφορο Ιδιωτικών Νοσηλευτηρίων, με αρμοδιότητα την αδειοδότηση, την εποπτεία και τον έλεγχο της συνεχούς συμμόρφωσης.
Οι εντεταλμένοι επιθεωρητές μπορούν να πραγματοποιούν ετήσιους και έκτακτους ελέγχους. Έχουν δικαίωμα να ζητούν αρχεία, να ελέγχουν εγκαταστάσεις και να απαιτούν επιτόπου δοκιμή λειτουργίας εξοπλισμού που υπάγεται στις απαιτήσεις της άδειας.
Μπορούν επίσης, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να συλλέγουν αποδεικτικά στοιχεία για πιθανή ποινική δίωξη.
Ειδικά για ορισμένες παραβάσεις, μεταξύ των οποίων η μη συμμόρφωση με διαταγή κλεισίματος ή η παρεμπόδιση των προβλεπόμενων ενεργειών του Εφόρου, προβλέπονται:
Φυλάκιση έως δύο έτη.
Χρηματική ποινή έως 3.500 ευρώ.
Δυνατότητα επιβολής και των δύο ποινών.
Πρόσθετη χρηματική ποινή έως 170 ευρώ για κάθε ημέρα συνέχισης του αδικήματος.
Ο νόμος προβλέπει επίσης δυνατότητα αναστολής ή ακύρωσης άδειας λειτουργίας.
Οι συγκεκριμένες διατάξεις αφορούν τα ιδιωτικά νοσηλευτήρια που εμπίπτουν στον νόμο και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως ενιαίο καθεστώς για κάθε απλό ιδιωτικό ιατρείο.
Γαλλία: Πρόστιμα, άμεσο κλείσιμο και αποκλεισμός από νέα δραστηριότητα
Στη Γαλλία, οι περιφερειακές υπηρεσίες υγείας, γνωστές ως ARS, διαθέτουν σημαντικές αρμοδιότητες ελέγχου.
Το γαλλικό νομικό πλαίσιο για τα centres de santé προβλέπει, ανάλογα με την παράβαση, οικονομικές κυρώσεις, αναστολή δραστηριότητας και κλείσιμο εγκαταστάσεων.
Σε περίπτωση επείγοντος κινδύνου για την ασφάλεια των ασθενών, η αρμόδια αρχή μπορεί να διατάξει άμεση ολική ή μερική αναστολή λειτουργίας.
Προβλέπεται επίσης ημερήσια χρηματική κύρωση που μπορεί να φθάσει τις 5.000 ευρώ, καθώς και αποκλεισμός από το άνοιγμα νέου κέντρου για οκτώ χρόνια σε περιπτώσεις οριστικού κλεισίματος, σύμφωνα με τις ειδικές προϋποθέσεις του νόμου.
Δεν μιλάμε, επομένως, μόνο για το πρόστιμο που πληρώνει κάποιος και συνεχίζει την επόμενη ημέρα σαν να μην έχει συμβεί τίποτα.
Γερμανία: Τακτικοί έλεγχοι και αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις ύστερα από καταγγελίες
Η Γερμανία διαθέτει διαφορετικούς μηχανισμούς ανάλογα με το είδος της δομής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο έλεγχος των μονάδων νοσηλευτικής φροντίδας από τον Medizinischer Dienst και άλλους αρμόδιους φορείς.
Οι τακτικές επιθεωρήσεις πραγματοποιούνται κατά κανόνα με προειδοποίηση δύο εργάσιμων ημερών, ενώ οι έκτακτες επιθεωρήσεις, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις προβλημάτων, γίνονται χωρίς προειδοποίηση.
Αυτό είναι μια σημαντική διευκρίνιση: ούτε στη Γερμανία είναι όλοι οι έλεγχοι αιφνιδιαστικοί. Υπάρχει, όμως, θεσμοθετημένη δυνατότητα έκτακτης παρέμβασης.
Το γερμανικό υπουργείο Υγείας προβλέπει επίσης υποχρεώσεις αναφοράς σοβαρών περιστατικών που σχετίζονται με ιατροτεχνολογικά προϊόντα, ώστε να εξετάζονται πιθανές δυσλειτουργίες και να λαμβάνονται μέτρα προστασίας.
Αυστραλία: Άδεια εγκατάστασης, επαγγελματική ευθύνη και ποινές φυλάκισης
Στην Αυστραλία, οι κυβερνήσεις των πολιτειών και των επικρατειών αδειοδοτούν και εποπτεύουν τις ιδιωτικές εγκαταστάσεις υγείας. Τα νοσοκομεία οφείλουν επίσης να ανταποκρίνονται στα εθνικά πρότυπα ασφάλειας και ποιότητας.
Η πολιτεία της Νέας Νότιας Ουαλίας προβλέπει επιθεωρήσεις, εντολές αποκατάστασης παραβάσεων και κλιμακούμενες κυρώσεις. Η σκόπιμη παρεμπόδιση εξουσιοδοτημένου ελεγκτή μπορεί να επισύρει ποινή έως 200 μονάδες προστίμου, με την αξία της μονάδας να καθορίζεται από την ισχύουσα νομοθεσία.
Στην ετήσια έκθεσή της αναφέρει ότι για ορισμένα σχετικά αδικήματα προβλέπονται ποινές έως τρία χρόνια φυλάκισης ή πρόστιμο 60.000 αυστραλιανών δολαρίων για φυσικά πρόσωπα και έως 120.000 για εταιρείες.
Νέα Ζηλανδία: Μέχρι 50.000 δολάρια για παραβίαση των κανόνων λειτουργίας
Ακόμη πιο μακριά, στη Νέα Ζηλανδία, ο νόμος Health and Disability Services (Safety) Act 2001 προβλέπει πιστοποίηση, ελέγχους και δυνατότητα διαταγής παύσης δραστηριότητας ή κλεισίματος εγκατάστασης για τις υπηρεσίες που υπάγονται σε αυτόν.
Η παροχή υπηρεσιών κατά παράβαση συγκεκριμένων υποχρεώσεων ή ενώ ισχύει διαταγή παύσης μπορεί να επισύρει πρόστιμο έως 50.000 δολάρια Νέας Ζηλανδίας.
Η σκόπιμη παρεμπόδιση εξουσιοδοτημένου ελεγκτή τιμωρείται με πρόστιμο έως 1.000 δολάρια.
Και πώς φτάσαμε εδώ στην Ελλάδα;
Επιστρέφουμε στην υπόθεση Μαζωνάκη.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η γιατρός που ερευνάται για την υπόθεση είχε παρουσιάσει ήδη από το 2023, σε συνέδριο ιατρικού τουρισμού υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Αττικής, μηχάνημα το οποίο περιέγραφε ως μέσο αποτοξίνωσης του οργανισμού μέσω φιλτραρίσματος του αίματος.
Ο Γιώργος Πατούλης, που ήταν τότε περιφερειάρχης Αττικής και πρόεδρος του ΙΣΑ, δήλωσε ότι η αιγίδα της Περιφέρειας αφορούσε το συνέδριο και όχι κάποια άλλη απόφαση σχετική με τη συγκεκριμένη γιατρό.
Η παρουσίαση σε ένα συνέδριο δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη παράνομης ιατρικής δραστηριότητας. Δημιουργεί, όμως, ένα συγκεκριμένο ερώτημα προς τις αρμόδιες αρχές: είχε ελεγχθεί τι ακριβώς ήταν αυτό το μηχάνημα, για ποιες πράξεις χρησιμοποιούνταν και αν η συγκεκριμένη εγκατάσταση είχε την απαιτούμενη άδεια;
Είναι ερωτήματα που απαιτούν απαντήσεις με έγγραφα και όχι με τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις.
Τα μηχανήματα δεν εξαφανίζονται μόνα τους
Η συζήτηση για τους ελέγχους κατόπιν ραντεβού αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν αφορά εξοπλισμό που μπορεί να μετακινηθεί ή να απομακρυνθεί.
Δεν υποστηρίζω ότι κάθε προγραμματισμένος έλεγχος είναι άχρηστος. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι μπορεί να αποτελεί μέρος της τακτικής εποπτείας.
Όταν, όμως, υπάρχουν καταγγελίες ή ενδείξεις επικίνδυνων ιατρικών πράξεων, χρειάζεται η δυνατότητα άμεσης και απροειδοποίητης επιθεώρησης, με τις νόμιμες εγγυήσεις.
Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να ελέγχουμε αυτό που ο ελεγχόμενος έχει προλάβει να μας παρουσιάσει και όχι αυτό που πραγματικά συμβαίνει.
Και οι υπνωτιστές; Ποιος τους ελέγχει;
Υπάρχει και μια άλλη πλευρά, που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στη συζήτηση για τα μηχανήματα.
Ο χώρος της υγείας και της ευεξίας έχει γεμίσει με διαφημίσεις για αποτοξίνωση, αντιγήρανση, ενεργειακές θεραπείες και κάθε λογής υποσχέσεις.
Ανάμεσά τους εμφανίζονται και υπηρεσίες ύπνωσης.
Η κλινική ύπνωση, όταν εφαρμόζεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία για συγκεκριμένους θεραπευτικούς σκοπούς, δεν ταυτίζεται με την ψευδοεπιστήμη. Άλλο, όμως, η τεκμηριωμένη συμπληρωματική θεραπευτική χρήση και άλλο οι ισχυρισμοί ότι ένας υπνωτιστής μπορεί να θεραπεύσει σοβαρές ασθένειες ή να υποκαταστήσει αναγνωρισμένη ιατρική φροντίδα.
Ποιος ελέγχει τους τίτλους τους; Ποιος ελέγχει τι υπόσχονται; Ποιος εξετάζει εάν μια διαφήμιση οδηγεί έναν ασθενή να εγκαταλείψει αναγκαία θεραπεία;
Και, κυρίως, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν ένας πολίτης εμπιστεύεται την υγεία του σε ανθρώπους που δεν διαθέτουν τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα;
Η τραγωδία δεν μπορεί να είναι ο μηχανισμός ελέγχου
Αν δεν είχε προκύψει η τραγωδία Μαζωνάκη, πόσα από όλα αυτά θα γνωρίζαμε σήμερα;
Θα συζητούσαμε για τη συχνότητα των ελέγχων; Θα γνωρίζαμε πόσες χιλιάδες δομές υπάγονται στον ΙΣΑ; Θα αναζητούσαμε τις άδειες των μηχανημάτων και τα πραγματικά όρια των ελεγκτικών αρμοδιοτήτων;
Ή θα συνεχίζαμε να ζούμε σε ένα τοπίο όπου ορισμένα «ιατρεία» παραμένουν μέσα στην ομίχλη, μακριά από την ουσιαστική δημόσια εποπτεία;
Δεν γνωρίζουμε ακόμη όλες τις απαντήσεις για τη συγκεκριμένη υπόθεση. Η ποινική ευθύνη των εμπλεκομένων θα κριθεί από τη Δικαιοσύνη, με σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας.
Η θεσμική συζήτηση, όμως, δεν χρειάζεται να περιμένει το τέλος της δίκης.
Η Ελλάδα χρειάζεται δημοσιοποιημένο μητρώο αδειών και ελέγχων, επαρκώς στελεχωμένες ελεγκτικές υπηρεσίες, δυνατότητα αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων, αποτελεσματική εποπτεία των ιατροτεχνολογικών μηχανημάτων και σαφείς διαδικασίες αναστολής λειτουργίας όταν κινδυνεύουν ασθενείς.
Και χρειάζεται απαντήσεις από το υπουργείο Υγείας, τις Περιφέρειες και τους Ιατρικούς Συλλόγους για το ποιος έχει την αρμοδιότητα σε κάθε στάδιο, ώστε κανείς να μην μπορεί να επικαλείται την ευθύνη κάποιου άλλου.
Δεν είναι δυνατόν να περιμένουμε τον επόμενο θάνατο για να ανακαλύψουμε τι υπάρχει πίσω από την πόρτα ενός ιατρείου.
Η προστασία της ανθρώπινης ζωής πρέπει να προηγείται της τραγωδίας. Όχι να αρχίζει μετά από αυτήν.
